Фадала ибн Убайд ал-Ансорий (арабча: فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ الأَنْصَارِيِّ‎‎; вафоти: 673 ёки 678-679-йил) — Дамашқ қозиси ва Умавийлар халифаси Муовия И (ҳ. 661–680) қўли остидаги қўшин қўмондони. Ислом ва Византия манбалари томонидан 667-668 ва 672-йиллар оралиғида Фадала бошчилигидаги бир қатор денгиз рейдларини ўз ичига олган бир нечта ҳарбий юришлар ҳақида турли хил маълумотлар берилган. Мусулмон манбалари Фадала ибн Убайдни 673-йилда Дамашқ қозиси бўлиб хизмат қилган вақтида вафот этган деб ҳисобласа, Халифа ибн Хайёт уни 678-679-йилларда вафот этган дея маълумот беради.

Ёшлик йиллари ва мартабаси

Фадала ибн Убайд Ислом пайғамбари Муҳаммаднинг саҳобаси бўлиб, ансорларга (Муҳаммаднинг Мадинадан илк тарафдорлари) мансуб эди[1][2]. У 640-йилларнинг бошларида Мисрнинг мусулмонлар томонидан босиб олинишида, сўнгра Суриянинг Дамашқ шаҳридаги юришларда иштирок этган[2]. У ерда шаҳар қозиси (бош қозиси) Абу-д-Дардонинг (вафоти: 652) шогирди бўлган. Абу-д-Дардо Фадалани ўзига ворис қилиб тайинлаган[1]. Фадала 656-йилда халифа Усмон ўлдирилганидан кейин янги тайинланган халифа Алига ҳурмат кўрсатмаган ва унга бўйсунишни истамага оз сонли ансорийлардан бири эди[3][4]. Шунингдек, улар орасида бўлган Зайд ибн Собит, Маслама ибн Муҳаллад ва Ну’мон ибн Башир Усмонийлар тарафдорлари ҳисобланишган[3].

Араб-Византия урушларига қўмондонлиги

Фадала халифа Муовия И даврида араб-Византия урушларига қўмондонлик қилган (ҳ. 661–680)[4]. Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Хоразмий ва Табарий (вафоти: 923) томонидан берилган маълумотларга кўра, Фадала 669-670-йилларда Византияга қарши қишки юришга бошчилик қилган, Яъқубийнинг (вафоти: 897) ёзишича эса Фадала томонидан ушбу урушда кўпчилик асирга олинган[5]. Ибн Абдулҳакам (вафоти: 871) Фадаланинг Сурия ҳарбий денгиз кучларига, Уқба ибн Амир эса унинг Миср флотига бошчилик қилганлигини қайд этган[5]. Шунингдек, Уқба ибн Амир томонидан Фадаланинг 671 ёки 672-йилларда Византия пойтахти Константинополдан Мармар денгизининг нариги қирғоғидаги Кизикда қишлагани айтилган[5]. Яъқубий ва Табарий уни 671 ёки 672-йилларда Византияга қарши қишки юришларга қўмондонлик қилган дея маълумот берса, Халифа ибн Хайёт (вафоти: 854) унинг худди шу юриш пайтида араб денгиз кучларига раҳбарлик қилганини айтиб ўтган[5][5].

Ўлими

Кўпчилик мусулмон олимлар томонидан берилган манбаларга кўра, Фадала 673-йилда Дамашқда қози сифатида фаолият юритаётган вақтида вафот этган[1]. Халифа ибн Хайёт Фадаланинг ўлими 678 ёки 679-йилларга тўғри келишини ёзган[2]. У Абу-д-Дардо ва унинг рафиқаси Умму Дардонинг қабри яқинидаги Боб ас-Сағир қабристонига дафн этилган. Унинг қабри ХВИ асрнинг охирларида зиёрат қилинадиган жой бўлган[6]. Фадаланинг вафотидан сўнг унинг ўрнига Абу-д-Дардонинг ўғли Билол ёки ан-Нуайм ибн Башир ўтирган. Унинг шогирдларидан бири Абдурраҳмон ибн ал-Ҳашас ал-Удрий халифа Умар ибн Абдулазизга (ҳ. 717–720) хизмат қилган[1].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Жудд 2014.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Цигонаки 2019.
  3. ↑ 3,0 3,1 Броcкетт 1997.
  4. ↑ 4,0 4,1 Cаскел 1966.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Жанкоwиак 2013.
  6. ↑ Мери 2001.

Адабиётлар