Fahl jangi
Фаҳл жанги (арабча: يوم فحل), шунингдек, Ботқоқ жанги ва Бейсан жанги номи билан ҳам машҳур бўлиб, Византия Суриясининг мусулмонлар томонидан фатҳ этилиши жараёнида муҳим жанглардан бири бўлган. Ушбу жанг Рошидун халифалигининг араб қўшинлари ҳамда Византия қўшинлари ўртасида Пелла (Фаҳл) ва унга яқин жойлашган Сcйтҳополис (Бейсан), яъни Иордан водийсида 634-йилнинг декабр ёки 635-йилнинг январ ойида бўлиб ўтган.
| Фаҳл жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Мусулмонларнинг Левантга босқинининг бир қисми | |||||||
| |||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| Рошидун халифалиги | Византия империяси
| ||||||
| Кучлар | |||||||
| 30,000 (тахминий ҳисоб-китобларга кўра) | 50,000–80,000 (араб манбаларига кўра) | ||||||
Ажнадайн жангида мусулмонлар томонидан мағлубиятга учратилган Византия қўшинлари Пелла ёки Сcйтополисда қайта тўпланди, бироқ мусулмон қўшинлари уларни таъқиб қилиб у ерга ҳам етиб борди. Византияликлар Бейсан атрофидаги суғориладиган ариқларни очиб, ҳудуднинг сув босишига сабаб бўлди ва бу орқали мусулмонларнинг олдинга ҳаракатланишига тўсқинлик қилишга уринишди. Натижада мусулмонлар лойли ерларни босиб ўтишда катта қийинчиликка дуч келди. Шунга қарамай, улар Византия кучларини тор-мор этиди, византияликлар эса катта йўқотишларга учради. Жангдан сўнг Пелла шаҳри қўлга киритилди, Бейсан ва яқин атрофдаги Тиберия эса мусулмон қўшинларининг қисқа муддатли қамали натижасида таслим этилди.
Жанг
Тарихчи Ҳугҳ Н. Кеннедйнинг сўзларига кўра, ушбу жангнинг қандай кечгани ҳақида тўлиқ маълумотлар мавжуд эмас[1]. Ибн Ис’ҳоқ ҳамда ал-Воқидийнинг ривоятига кўра, Фаластин марказида Византия кучларига қарши мусулмонларнинг ҳал қилувчи ғалабасидан сўнг, Ажнадайн жангида омон қолган византиялик аскарлар Иордан дарёсининг шарқий соҳилига чекиниб, Фаҳл шаҳрига[2] (византияликлар уни Пелла деб атаган) жойлашиб олган[1]. Мусулмонлар византияликларни у ерда ҳам таъқиб қилди, бироқ йўлда Бейсан (византияликлар уни Сcйтҳополис деб атаган)[2] атрофидаги ботқоқлик ерлари туфайли қийинчиликка дуч келди. Бейсан Иордания дарёсининг ғарбий қисмида, Фаҳл шаҳридан 12 км (7,5 мил) узоқликда жойлашган эди[3]. Византияликлар дарё қирғоқларини сунъий равишда бузиб, ҳудудни сув босишига сабаб бўлишди ва шу орқали мусулмон отлиқ қўшинларини тўхтатишга ҳаракат қилишди[2]. Кеннедй томонидан бу жойлар „суғориш ариқлари“ деб аталган[1]. Бейсан атрофидаги ерлар кейинчалик ботқоқликка айланганлиги сабабли Фаҳл жанги муқобил равишда Ботқоқ жанги[3] ёки Бейсан жанги деб ҳам номланади[4].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Кеннедй 2007.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Доннер 1981.
- ↑ 3,0 3,1 Буҳл & Соурдел 1965.
- ↑ Палестине Эхплоратион Фунд: Қуартерлй Статемент. Лондон: Оффиcе оф тҳе Палестине Эхплоратион Фунд анд Ричард Бентлей, 1885 — 159-бет.
Адабиётлар
- Тҳе Ҳисторй оф ал-Ṭабарī, Волуме ХИ: Тҳе Чалленге то тҳе Эмпирес, СУНЙ Сериэс ин Неар Эастерн Студиэс.. Албанй, Неw Ёрк: Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1993. ИСБН 978-0-7914-0851-3.
- Доннер, Фред М.. Тҳе Эарлй Исламиc Cонқуэсц. Принcетон: Принcетон Университй Пресс, 1981. ИСБН 0-691-05327-8.
- Кеннедй, Ҳугҳ. Тҳе Греат Араб Cонқуэсц: Ҳоw тҳе Спреад оф Ислам Чангед тҳе Wорлд Wе Ливе Ин. Пҳиладелпҳиа: Да Cапо Пресс, 2007. ИСБН 978-0-306-81585-0.
- Леwис, Б., эд (1965). "Фаḥл". Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ИИ: C–Г (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 743. ОCЛC 495469475. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=Фа%Э1%Б8%А5л&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.
- Бурнс, Росс. Дамасcус: А Ҳисторй. Роутледге, 2007. ИСБН 978-1-134-48849-0.
Қўшимча адабиётлар
- Тҳе Ҳисторй оф ал-Ṭабарī, Волуме ХИИ: Тҳе Баттле оф ал-Қāдисīйяҳ анд тҳе Cонқуэст оф Сйриа анд Палестине, СУНЙ Сериэс ин Неар Эастерн Студиэс.. Албанй, Неw Ёрк: Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1992. ИСБН 978-0-7914-0733-2.