Falastinda Islom
Ислом Фаластиндаги асосий дин бўлиб, Фаластин аҳолисининг асосий э'тиқод қиладиган дини ҳисобланади. Мусулмонлар Ғарбий Соҳил аҳолисининг 85 фоизини, жумладан исроиллик кўчманчиларни[1] ва Г'азо сектори аҳолисининг 99 фоизини ташкил қилади[2]. Фаластин мусулмонлари орасида энг катта мазҳаб суннийлар бўлиб, умумий мусулмон аҳолисининг 98-99 фоизини ташкил қилади.
Фаластин тарих давомида кўплаб демографик ўзгаришларни бошдан кечирди. ИВ асрга келиб, илгари Фаластинда кўпчиликни ташкил этган яҳудийлар озчиликка айланди[3]. Қуддусдаги ва унинг атрофидаги яҳудий аҳолиси яҳудий-рим урушлари (милодий 66—135-йиллар) пайтида ҳеч қачон тўлиқ тикланмаган оғир зарбага учради. Кейинги асрларда кўплаб яҳудийлар диаспоранинг гуллаб-яшнаётган марказларига кўчиб кетишди. Бошқалар минтақада, айниқса Галилея ва қирғоқ текислигида яшашни давом эттирдилар, баъзилари эса насронийликни қабул қилдилар[4]. Кейинчалик самарияликларнинг Византияга қарши қўзғолонларининг барбод бўлиши (милодий 484—573) самарияликларнинг камайишига олиб келди[5].
ВИИ асрда араб рашидунлари Левантни босиб олдилар; кейинчалик уларнинг ўрнини араб тилида сўзлашувчи бошқа мусулмон сулолалари, жумладан Умавийлар, Аббосийлар ва Фотимийлар эгаллади[6]. Вақт ўтиши билан Фаластиннинг мавжуд аҳолисининг аксарияти араб маданияти ва тилини қабул қилиб, исломни қабул қилди. Ҳажми жиҳатидан кичик бўлса-да, арабларнинг жойлашиши ҳам исломлашув жараёнини тезлаштиришда рол ўйнаган деб тахмин қилинади[7][8][9][10]. Ижтимоий тузилмадаги ўзгаришлар ва ислом ҳукмронлиги остидаги деурбанизация жараёни туфайли маҳаллий насроний ҳокимиятнинг заифлашиши ҳам асосий омил сифатида кўрилади. Баъзи олимлар салибчилар келиши билан Фаластинда кўпчилик мусулмон бўлган[11][12] деб ҳисобласа, бошқалари эса салиб юришларидан кейингина насронийлик ўзининг кўплаб тарафдорларини йўқотган ва оммавий исломлашув жараёни анча кейинроқ содир бўлган деб даъво қиладилар[7][13].
Тарих
Ислом
Ислом биринчи марта Фаластин ҳудудига ВИИ асрдаги илк мусулмонлар истилолари пайтида, Умар ибн ал-Хаттоб бошчилигидаги Рашидун халифалиги Византия империясидан Шом минтақасини босиб олганида кириб келди[14].
Кўришлар
Эрличнинг фикрича, Фаластиннинг исломлашуви, асосан, мусулмонлар ҳукмронлиги остидаги Фаластиндаги урбанизация ва деурбанизация жараёнлари натижасидир. Византия даврида Фаластинда ўттиздан ортиқ шаҳарлар ёки эпископлар жойлашган аҳоли пунктлари бор эди. Бу шаҳарларнинг аксарияти мусулмонлар ҳукмронлиги остида таназзулга юз тутди ва охир-оқибат йўқ бўлиб кетди; уларнинг баъзилари қишлоқ ёки шаҳарчага айланди, бошқалари бутунлай вайрон бўлди. Бу кўп ҳолларда маҳаллий черков маъмуриятининг заифлашиши ёки бутунлай йўқ бўлиб кетишига олиб келди. Вақт ўтиши билан маҳаллий аҳолининг аксарияти ислом динини қабул қилди. Бу даврда фақат Наблус ва Қуддус шаҳар мақомини сақлаб қолган, шунинг учун Эрличнинг сўзларига кўра, у ерда мос равишда самарияликлар ва насронийлар сақланиб қолган.
Демография
Ислом
Бугунги кунда Ислом Ғазода ҳам, Ғарбий Соҳилда ҳам машҳур диндир. Фаластин давлати аҳолисининг катта қисмини мусулмонлар ташкил қилади (ғарбий соҳилда 85% ва Ғазо секторида 99%)[15][16].
Сунний ислом
Суннийлар Фаластин мусулмонларининг 85% ни ташкил қилади[17], улардан устун мазҳаби Шофеъий Исломдир, бу сунний исломдаги тўртта ислом ҳуқуқи мактабларидан бири ҳисобланади. Салафийлик Ғазода 1970-йилларда, фаластинлик талабалар Саудия Арабистонидаги диний мактабларда хорижда ўқиб қайтганларида илдиз отган. Ғазодаги бир қатор салафий гуруҳлар Ар-Риёддан ёрдам ва молия олишда давом этмоқда[18].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Wест Банк (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-22 санасида архивланган). CИА Фаcтбоок
- ↑ Газа Стрип (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-01-12 санасида архивланган). CИА Фаcтбоок
- ↑ Эдwард Кесслер. Ан Интродуcтион то Жеwиш-Чристиан Релатионс. Cамбридге Университй Пресс, 2010 — 72-бет. ИСБН 978-0-521-70562-2.
- ↑ Эҳрлич, Мичаэл. Тҳе Исламизатион оф тҳе Ҳолй Ланд, 634-1800. Арc Ҳуманитй Пресс, 2022 — 33-бет. ИСБН 978-1-64189-222-3. ОCЛC 1310046222.
- ↑ Бар, Дорон (2003). "Тҳе Чристианисатион оф Рурал Палестине дуринг Лате Антиқуитй". Тҳе Жоурнал оф Эccлесиастиcал Ҳисторй 54 (3): 401–421. дои:10.1017/с0022046903007309. ИССН 0022-0469. ҳттп://дх.дои.орг/10.1017/с0022046903007309. "Тҳе доминант виэw оф тҳе ҳисторй оф Палестине дуринг тҳе Бйзантине период линкс тҳе эарлй пҳасес оф тҳе cонсеcратион оф тҳе ланд дуринг тҳе фоуртҳ cентурй анд тҳе субстантиал эхтернал финанcиал инвестмент тҳат аccомпаниэд тҳе буилдинг оф чурчес он ҳолй ситес он тҳе оне ҳанд wитҳ тҳе Чристианисатион оф тҳе популатион он тҳе отҳер. Чурчес wере эреcтед примарилй ат тҳе ҳолй ситес, 12 wҳиле ат тҳе саме тиме Палестине’с поситион анд униқуэ статус ас тҳе Чристиан ‘Ҳолй Ланд’ беcаме море фирмлй роотед. Алл тҳис, cоуплед wитҳ иммигратион анд cонверсион, аллегедлй меант тҳат тҳе Чристианисатион оф Палестине тоок плаcе муч море рапидлй тҳан тҳат оф отҳер ареас оф тҳе Роман эмпире, броугҳт ин иц wаке тҳе анниҳилатион оф тҳе паган cулц анд меант тҳат бй тҳе миддле оф тҳе фифтҳ cентурй тҳере wас а cлеар Чристиан мажоритй."
- ↑ Гил, Моше. А Ҳисторй оф Палестине, 634-1099, Этҳел Бриодо, Cамбридге, 1997. ИСБН 0-521-59984-9. ОCЛC 59601193.
- ↑ 7,0 7,1 Левй-Рубин, Милка (2000). "Неw Эвиденcе Релатинг то тҳе Проcесс оф Исламизатион ин Палестине ин тҳе Эарлй Муслим Период: Тҳе Cасе оф Самариа". Жоурнал оф тҳе Эcономиc анд Соcиал Ҳисторй оф тҳе Ориэнт 43 (3): 257–276. дои:10.1163/156852000511303. ИССН 0022-4995. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/3632444.
- ↑ Элленблум, Ронниэ. Франкиш Рурал Сеттлемент ин тҳе Латин Кингдом оф Жерусалем.. Cамбридге Университй Пресс, 2010. ИСБН 978-0-511-58534-0. ОCЛC 958547332. „Фром тҳе дата гивен абове ит cан бе cонcлудед тҳат тҳе Муслим популатион оф Cентрал Самариа, дуринг тҳе эарлй Муслим период, wас нот ан ауточтҳоноус популатион wҳич ҳад cонвертед то Чристианитй. Тҳей арривед тҳере эитҳер бй wай оф мигратион ор ас а ресулт оф а проcесс оф седентаризатион оф тҳе номадс wҳо ҳад филлед тҳе ваcуум cреатед бй тҳе департинг Самаританс ат тҳе энд оф тҳе Бйзантине период [...] То сум уп: ин тҳе онлй рурал регион ин Палестине ин wҳич, аccординг то алл тҳе wриттен анд арчеологиcал соурcес, тҳе проcесс оф Исламизатион wас cомплетед алреадй ин тҳе тwелфтҳ cентурй, тҳере оccурред эвенц cонсистент wитҳ тҳе модел пропоундед бй Левтзион анд Врёнис: тҳе регион wас абандонед бй иц оригинал седентарй популатион анд тҳе субсеқуэнт ваcуум wас аппарентлй филлед бй номадс wҳо, ат а латер стаге, градуаллй беcаме седентаризед“
- ↑ Чрис Wиcкҳам, Фраминг тҳе Эарлй Миддле Агес; Эуропе анд тҳе Медитерранеан, 400-900, Охфорд Университй пресс 2005. п. 130. „Ин Сйриа анд Палестине, wҳере тҳере wере алреадй Арабс бефоре тҳе cонқуэст, сеттлемент wас алсо пермиттед ин тҳе олд урбан cентрес анд элсеwҳере, пресумаблй привилегинг тҳе политиcал cентрес оф тҳе провинcес.“
- ↑ Гидеон Авни, Тҳе Бйзантине-Исламиc Транситион ин Палестине: Ан Арчаэологиcал Аппроач, Охфорд Университй Пресс 2014 пп.312-324, 329 (тҳеорй оф импортед популатион унсубстантиатед);.
- ↑ Ира М. Лапидус, А Ҳисторй оф Исламиc Соcиэтиэс, (1988) Cамбридге Университй Пресс 3рд.эд.2014 п.156
- ↑ Марк А. Тесслер, А Ҳисторй оф тҳе Исраэли-Палестиниан cонфлиcт, Индиана Университй Пресс, 1994, ИСБН 0-253-20873-4, М1 Гоогле Принт, п. 70.
- ↑ Ира М. Лапидус, Исламиc Соcиэтиэс то тҳе Нинетеэнтҳ Cентурй: А Глобал Ҳисторй, Cамбридге Университй Пресс, 2012, п. 201.
- ↑ А Cонcисе Ҳисторй оф Ислам анд тҳе Арабс (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-01-01 санасида архивланган) МидеастWеб.орг
- ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-22 санасида архивланган) CИА. 19 Деcембер 2015. Wест Банк
- ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-01-12 санасида архивланган) CИА. 19 Деcембер 2015.
- ↑ „Религиоус Идентитй Амонг Муслимс“ (эн-УС). Пеw Ресеарч Cентер'с Религион & Публиc Лифе Прожеcт (2012-йил 9-август). Қаралди: 2020-йил 6-июл.
- ↑ Cларке, Cолин П.. „Ҳоw Салафисм'с Рисе Тҳреатенс Газа“ (эн-УС). Фореигн Аффаирс: Америcа анд тҳе Wорлд (2019-йил 14-август). Қаралди: 2020-йил 6-июл.