Fallo tetradasi

Fallo tetradasi – koʻk yurak nuqsoni deb ataladi, fransuz shifokori Etienne-Louis Arthur Fallotning soʻzlariga koʻra, toʻrtta anomaliyani birlashtiradi:

• oʻng qorincha chiqish stenozi (klapanli, klapan darajasidagi, oʻpka poyasi va (yoki) oʻpka arteriyasi tarmoqlari stenozi yoki kombinatsiyalangan);
• yuqori (aorta osti) qorinchalararo toʻsiq nuqsoni;
• aortaning oʻngga siljishi;
• oʻng qorincha gipertrofiyasi (qonning qorinchadan qiyin chiqishi natijasida)
• 

.

Morfologiyasi

Fallot tetradasining toʻrt asosiy anatomik komponenti:

1. Ventrikulyar septal nuqson (VSN) – bu yurakning oʻng va chap qorinchalari orasidagi devorda teshik (nuqson) boʻlib, ular orasida qon aralashishiga sabab boʻladi. Fallot tetradasida bu nuqson har doim katta boʻladi va qon oʻtishiga toʻsqinlik qilmaydi (yaʼni, nerestriktiv). Bu nuqson quyidagi turlarda boʻlishi mumkin:

• Perimembranoz VSN – yurak devorining yupqa, parda shaklidagi qismida joylashgan teshik.
• Mushakli VSN – yurak devorining muskulli qismida joylashgan teshik.
• Yuxtaarterial VSN – katta qon tomirlar (masalan, aorta yoki oʻpka arteriyasi) yaqinida joylashgan teshik.

(„Juxta“ – lotincha soʻz boʻlib, „yaqin, yonida“ degan maʼnoni anglatadi.) 2. Oʻng qorinchadan qon chiqadigan yoʻlning torayishi (obstruksiya) – bu qonning oʻpka arteriyasiga oqib oʻtishini qiyinlashtiradi. Quyidagi holatlar orqali yuzaga keladi:

• Infundibulyar (subvalvulyar) stenoz – oʻng qorinchadan chiqish yoʻlining ostida torayish;
• Oʻpka arteriyasi klapanining torayishi (stenoz);
• Oʻng qorinchadagi yurak mushagining (miokard) qalinlashishi (gipertrofiyasi) natijasida yoʻlning torayishi;
• Oʻpka arteriyasi tanasi yoki uning shoxlarining kichikligi (gipoplaziya).

3. Aortaning dekstropozitsiyasi – bu holatda aorta yurakning chap qorinchasi oʻrniga qisman yoki toʻliq oʻng qorinchadan chiqadi, yoki asosan chap qorinchadan qon oladi, lekin notoʻgʻri joylashgan boʻladi. 4. Oʻng qorinchadagi gipertrofiya – oʻng qorinchadagi mushak devorlari qalinlashadi, bu yurakdagi bosim ortgani sababli vaqt oʻtishi bilan rivojlanadi.

Fallo tetradasi baʼzida quyidagi yurak nuqsonlari bilan birga boʻlishi mumkin:

• Oʻpka arteriyasi atreziyasi – oʻpka arteriyasi yoʻq yoki toʻliq yopiq boʻladi;
• Oʻpka arteriyasi klapanining bargchalari yoʻqligi;
• Atriyoventrikulyar septal defekt – yurakning yuqori (boʻlmachalar) va pastki (qorinchalar) qismlari orasidagi devorda nuqson;
• Yurakning toj (koronar) arteriyalarida tugʻma anomaliyalar.

Fallot tetradasi quyidagi genetik sindromlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin:

• 47,XX/XY+13 – Patau sindromi
• 47,XX/XY+18 – Edvards sindromi
• 47,XX/XY+21 – Daun sindromi

Davolash:

Jarrohlik yo‘li asosiy hisoblanadi. Bolalarda hayotni saqlab qolish uchun birinchi yillarda operatsiya qilinadi:

VSD ni yopish

O‘ng qorincha chiqish yo‘lini kengaytirish

Operatsiyagacha vaqtinchalik simptomatik muolajalar (kislorod berish, β-blokatorlar, shoshilinchda – morfin va kislorod terapiyasi).