Farengeyt

Фаренгейт шкаласи — 1724-йилда европалик физик Даниэл Габриэл Фаҳренҳеит (1686–1736) томонидан таклиф қилинган ҳарорат шкаласи. Ушбу ҳарорат шкаласида бирлик сифатида Фаренгейт даражаси (белгиси: °Ф) қўлланилади. Фаҳренҳеитнинг ўз шкаласини қандай белгилагани ҳақидаги турли маълумотлар мавжуд, бироқ асл мақолада қуйи нуқта, яъни 0 °Ф, сув, муз ва аммоний хлорид (туз) аралашмасидан тайёрланган шўр эритманинг (намакобнинг) музлаш ҳарорати сифатида белгиланганлиги қайд этилган. Юқори чегара эса Фаҳренҳеитнинг одам танасининг ўртача ҳарорати ҳақидаги энг яхши тахминига асосланган бўлиб, дастлаб 90 °Ф, кейинчалик эса 96 °Ф даража қилиб белгиланган (шкала кейинчалик қайта таърифлангани сабабли, бу кўрсаткич ҳозирги замонавий қийматдан тахминан 2,6 °Ф пастроқ).

Фаренгейт
°Ф
Фаренгейт (ташқи ҳошияда белгиланган) ва Селсий (ички қисмда белгиланган) даража бирликларига эга термометр
Умумий маълумот
Катталик	Ҳарорат
Тизим	Империал/АҚШ одатий ўлчов бирликлари тизими
Белгиси	°Ф
Номланиши	Даниэл Габриэл Фаҳренҳеит шарафига номланган
Конверсия
${\дисплайстйле х}$ фаренгейт да ...	... га мос келади ...
СИ асосий бирликлари	5/9(${\дисплайстйле х}$ +459,67) К
СИ ҳосилавий бирликлари	5/9(${\дисплайстйле х}$ − 32) °C
Империал/АҚШ мутлақ шкала	${\дисплайстйле х}$ + 459,67 °Ра

ХХ асрнинг аксарият қисми давомида Фаренгейт шкаласи бир-биридан 180 °Ф га фарқ қиладиган иккита қатъий нуқта билан белгиланган эди: тоза сувнинг музлаш нуқтаси (ёки музнинг эриш нуқтаси) 32 °Ф ва қайнаш нуқтаси 212 °Ф деб белгиланган бўлиб, бу кўрсаткичлар денгиз сатҳида ҳамда стандарт атмосфера босими остида ўлчанган. Ҳозирги кунда эса бу шкала расман Келвин шкаласи ёрдамида аниқланади.

Уни Қўшма Штатлар, АҚШ билан эркин уюшган Ғарбий Тинч океанидаги давлатлар (Палау, Микронезия Федератив Штатлари ва Маршалл ороллари), Кайман ороллари ҳамда Либерияда қўллашда давом этилмоқда.

Фаренгейт шкаласи ҳозирги кунда ҳам АҚШ метрология хизматидан фойдаланадиган Антигуа ва Барбуда, Сент Китц ва Невис, Багам ороллари ва Белиз каби мамлакатларда Селсий шкаласи билан бир қаторда қўлланилади. Шунингдек, Виргин ороллари, Монцеррат, Ангуилла ва Бермуд ороллари каби бир қатор Британиянинг денгизорти ҳудудларида ҳам ҳар иккала шкала ишлатилади. Бошқа барча мамлакатлар ҳозирда Фаренгейт шкаласидан 18 йил кейин ихтиро қилинган Селсийдан (1948-йилгача „сантиград“ деб аталган) фойдаланади.

Таърифи ва конверсия қилиниши

Фаренгейт ҳароратини конверсия қилиш формулалари

	Фаренгейтдан	Фаренгейтга
Селсий	${\дисплайстйле х}$ °Ф ≘ (${\дисплайстйле х}$ − 32) × 5/9 °C	${\дисплайстйле х}$ °C ≘ (${\дисплайстйле х}$ × 9/5 + 32) °Ф
Келвин	${\дисплайстйле х}$ °Ф ≘ (${\дисплайстйле х}$ + 459,67) × 5/9 К	${\дисплайстйле х}$ К ≘ (${\дисплайстйле х}$ × 9/5 − 459,67) °Ф
Ранкин	${\дисплайстйле х}$ °Ф ≘ (${\дисплайстйле х}$ + 459,67) °Р	${\дисплайстйле х}$ °Р ≘ (${\дисплайстйле х}$ − 459,67) °Ф
Аниқ ҳароратлар ўрнига ҳарорат интервалларидан фойдаланиш учун, 1 °Ф = 1 °Р = ⁠5/9 °C = 5/9 К Ҳарорат шкалалари конверсияси

Тарихан, Фаренгейт шкаласида сувнинг музлаш нуқтаси 32 °Ф, қайнаш нуқтаси эса 212 °Ф (стандарт атмосфера босимида) бўлган. Шунга кўра, сувнинг қайнаш ва музлаш нуқталари орасидаги фарқ 180 даража қилиб белгиланган. Шу сабабли, Фаренгейт шкаласидаги бир даража музлаш ва қайнаш нуқталари орасидаги интервалнинг 1⁄180 қисмига тенг бўлган. Селсий шкаласида эса сувнинг музлаш ва қайнаш нуқталари орасидаги фарқ дастлаб 100 даража этиб белгиланган. 1 °Ф ҳарорат интервали 5⁄9 Селсий даражасига тенг бўлган. Фаренгейт ва Селсий шкалалари ҳозирда келвин орқали аниқланишига қарамасдан, бу нисбат сақланиб қолган: 1 °Ф ҳарорат интервали 5⁄9 К ва 5⁄9 °C интервалига тенг. Фаренгейт ва Селсий шкалалари ўз бирликларида −40 даражада кесишади (яъни, −40 °Ф ⇒ −40 °C).

Мутлақ нол 0 К, −273,15 °C ёки −459,67 °Ф га тенг. Ранкин ҳарорат шкаласида Фаренгейт шкаласиники билан бир хил ўлчамдаги даража интерваллари қўлланилади, бироқ бу шкалада мутлақ нол 0 °Р ҳисобланади. Худди шунингдек, Келвин ҳарорат шкаласи ҳам Селсий шкаласига мос келади, фақат бунда мутлақ нол 0 К га тенг бўлади. Бу икки ҳолат бир-бирига ўхшаш, лекин ҳар бир шкала ўзига хос мутлақ нол нуқтасига эга.

Даража белгиси (°) ва ундан кейин келган катта Ф ҳарфи бирикмасидан Фаренгейт ҳарорат шкаласининг анъанавий белгиси сифатида фойдаланилади. Бу белги олдидан бўш жой қолдирилган ҳолда ёзилган рақам маълум бир ҳарорат нуқтасини ифодалайди (масалан, „Галлий 85,5763 °Ф да эрийди“). Ҳароратлар орасидаги фарқ ёки ҳароратдаги ноаниқлик ҳам одатда худди шу тарзда ёзилади, масалан, „Бизнинг стандарт хатолигимиз ±5 °Ф ни ташкил этади“. Бироқ, баъзи муаллифлар ҳарорат фарқларини кўрсатиш учун белгилар тартибини ўзгартириб, „50 Ф° ошириш“ каби ёзувлардан фойдаланадилар. Селсий шкаласи учун ҳам шунга ўхшаш конвенсиялар мавжуд.

Селсий, Фарангейт, Реомюр ва Ранкин шкалалари орасидаги нисбат

Шкалаларнинг номи	Селсий шкаласи, т, °C	Ранкин шкаласи, т, °Р	Фаренгейт шкаласи, т, °Ф	Реомюр шкаласи, т, °Рé
Селсий шкаласи, °C	—	5/9 т °Р – 273,15	т °Ф – 32/1,8	1,25 т °Рé
Ранкин шкаласи, °Р	1,8 (т °C + 273,15)	—	т °Ф + 459,67	1,8 (1,25 т °Рé + 273,15)
Фаренгейт шкаласи, °Ф	1,8 т °C + 32	т °Р – 459,67	—	9/4 т °Рé
Реомюр шкаласи, °Рé	0,8 т °C	0,8 (5/9 т °Р – 273,15)	4/9 (т °Ф – 32)	—

Конверсия (аниқ ҳарорат нуқтаси)

Фаренгейт ва Селсий даражалари ҳамда маълум бир ҳарорат нуқтасидаги келвинлар ўртасидаги аниқ конверсияни амалга ошириш учун қуйидаги формулаларни қўллаш мумкин. Бу ерда ${\дисплайстйле ф}$ – Фаренгейт даражасидаги қиймат, ${\дисплайстйле c}$ – Селсий даражасидаги қиймат ва ${\дисплайстйле к}$ – келвинлардаги қийматни англатади:

• ${\дисплайстйле ф}$ °Ф дан ${\дисплайстйле c}$ °C га: ${\дисплайстйле c}$ = ${\дисплайстйле ф}$ − 32/1,8
• ${\дисплайстйле c}$ °C дан ${\дисплайстйле ф}$ °Ф га: ${\дисплайстйле ф}$ = ${\дисплайстйле c}$ × 1,8 + 32
• ${\дисплайстйле ф}$ °Ф дан ${\дисплайстйле к}$ К га: ${\дисплайстйле к}$ = ${\дисплайстйле ф}$ + 459,67/1,8
• ${\дисплайстйле к}$ К дан ${\дисплайстйле ф}$ °Ф га: ${\дисплайстйле ф}$ = ${\дисплайстйле к}$ × 1,8 − 459,67

Шунингдек, Селсий ва Фаренгейт шкалалари орасидаги −40 °Ф ≘ −40 °C мосликдан фойдаланган ҳолда аниқ конверсия қилиш усули ҳам мавжуд. Бунда яна ${\дисплайстйле ф}$ – Фаренгейт даражасидаги сон қиймати, ${\дисплайстйле c}$ – Селсий даражасидаги сон қийматини англатади:

• ${\дисплайстйле ф}$ °Ф дан ${\дисплайстйле c}$ °C га: ${\дисплайстйле c}$ = ${\дисплайстйле ф}$ + 40/1,8 − 40
• ${\дисплайстйле c}$ °C дан ${\дисплайстйле ф}$ °Ф га: ${\дисплайстйле ф}$ = (${\дисплайстйле c}$ + 40) × 1,8 − 40

Конверсия (ҳарорат фарқи ёки интервал)

Фаренгейт ва Селсий шкалалари орасидаги ҳарорат интервалини конверсия қилишда фақат нисбат қўлланилади, ҳеч қандай доимий сон ишлатилмайди (бу ҳолда интервал Селсий даражаларидаги каби келвинларда ҳам бир хил сон қийматига эга бўлади):

• ${\дисплайстйле ф}$ °Ф дан ${\дисплайстйле c}$ °C ёки ${\дисплайстйле к}$ К га: ${\дисплайстйле c}$ = ${\дисплайстйле к}$ = ${\дисплайстйле ф}$/1,8
• ${\дисплайстйле c}$ °C ёки ${\дисплайстйле к}$ К дан ${\дисплайстйле ф}$ °Ф га: ${\дисплайстйле ф}$ = ${\дисплайстйле c}$ × 1,8 = ${\дисплайстйле к}$ × 1,8

Ҳарорат бирликлари конверсиясининг номограммаси

<тимелине>ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:-50 тилл:110 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:10 старт:-50 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:-50

ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:5 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 
 ат:-40 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:-20 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:0 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:20 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:40 cолор:ред лаер:баcк
 ат:60 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:80 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:100 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,13)
  техт:Селсий °C

</тимелине><тимелине> ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:223 тилл:383 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:10 старт:230 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:223 ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:25 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 ат:233.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:253.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:273.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:293.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:313.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:333.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:353.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:373.15 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,15)
  техт:Келвин К

</тимелине><тимелине> ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:-58 тилл:230 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:10 старт:-50 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:-58 ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:25 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 ат:-40 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:-4 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:32 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:68 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:104 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:140 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:176 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:212 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,13)
  техт:Фаренгейт °Ф

</тимелине><тимелине> ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:402 тилл:690 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:10 старт:410 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:402 ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:25 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 ат:419.7   cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:455.7   cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:491.7   cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:527.7   cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:563.7 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:599.7 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:635.7  cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:671.7 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,13)
  техт:Ранкин °Ра

</тимелине><тимелине>ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:-18.75 тилл:65.25 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:5 старт:-15 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:-18

ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:5 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 
 ат:-13.5 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:-3 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:7.5 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:18 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:28.5 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:39 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:49.5 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:60 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,13)
  техт:Рøмер °Рø

</тимелине><тимелине>ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:-16.5 тилл:36.3 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:5 старт:-15 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:-15

ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:5 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 
 ат:-13.2 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:-6.6 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:0 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:6.6 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:13.2 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:19.8 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:26.4 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:33 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ 
  пос:(0,13)
  техт:Неwтон °Н

</тимелине><тимелине>ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:50 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:20 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:-15 тилл:225 ДатеФормат = йййй ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал ордер:реверсе формат:йййй СcалеМажор = унит:еар инcремент:15 старт:-15 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:-15

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 
 ат:0 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:30 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:60 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:90 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:120 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:150 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:180 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:210 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,13)
  техт:Делисле °Д 

</тимелине><тимелине> ИмагеСизе = wидтҳ:820 ҳеигҳт:100 ПлотАреа = лефт:80 ригҳт:15 боттом:70 топ:5 АлигнБарс = жустифй Cолорс =

 ид:блаcк  валуэ:блаcк
 ид:wҳите  валуэ:wҳите
 ид:лигҳтлине  валуэ:ргб(0.8,0.8,0.8)

Период = фром:-40 тилл:88 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:10 старт:-30 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:-40 ПлотДата=

 алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:25 шифт:(0,-5)

ЛинеДата=

 ат:старт      cолор:греэн лаер:фронт
 ат:энд        cолор:греэн лаер:фронт
 ат:-32 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:-16 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:0 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:16 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:32 cолор:ред лаер:баcк
 ат:48 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:64 cолор:лигҳтлине лаер:баcк
 ат:80 cолор:лигҳтлине лаер:баcк

ТехтДата =

  фонцизе:10
  техтcолор:блуэ
  пос:(0,60)
  техт:Реомюр °Рé
  фонцизе:12
  техтcолор:ред
  пос:(110,20)
  техт:40 °C   =   313,15 К   =   104 °Ф   =   563,67 °Ра   =   28,5 °Рø   =    13,2 °Н   =   90 °Д   =   32 °Рé

</тимелине>

Тарихи

Фаҳренҳеит 1724-йилда ўзининг ҳарорат шкаласини таклиф этиб, уни ҳароратнинг иккита асосий нуқтасига асослантирди. Унинг дастлабки шкаласида (бу якуний Фаренгейт шкаласи эмас) нол нуқтаси термометрни „муз, сув ва салис Армониаcи (тарж. аммоний хлорид) ёки ҳатто денгиз тузи аралашмаси“га жойлаштириш орқали аниқланган. Бу аралашма ҳароратини ўз-ўзидан барқарорлаштирувчи эвтектик тизимни ҳосил қилади: 0 °Ф айнан шу барқарор ҳарорат даражаси сифатида белгиланган. Иккинчи нуқта, 96 даража, тахминан одам танасининг ҳароратига тўғри келган. Учинчи нуқта, 32 даража эса, „юқорида тилга олинган тузларсиз“ муз ва сувнинг ҳарорати сифатида белгиланган.

Немис ҳикоясига кўра, Фаҳренҳеит дастлаб 1708–1709-йилнинг қишида туғилган шаҳри Данзигда (ҳозирги Гдаńск, Полша) кузатилган энг паст ҳаво ҳароратини 0 °Ф сифатида белгилаган ва фақат кейинчалик бу қийматни тузли сув ёрдамида такрорий ҳосил қилиш зарурияти туғилган.

Фаҳренҳеитнинг дўсти Ҳерман Боэрҳаавега ёзган хатига кўра, унинг шкаласи у илгари учрашган Оле Рøмернинг шкаласига асосланган эди. Рøмер шкаласида тузли сув нолда музлайди, сув 7,5 даражада музлайди ҳамда эрийди, тана ҳарорати 22,5 даражага тенг ва сув 60 даражада қайнайди. Фаҳренҳеит шкаласининг қийматидаги касрларни йўқ қилиш ва уни аниқроқ қилиш учун ҳар бир қийматни 4 га кўпайтирди. Сўнгра у ўз шкаласини музнинг эриш нуқтаси ва одамнинг нормал тана ҳароратини (30 ва 90 даража бўлган) қўллаб қайта калибрлади, яъни аниқ ўлчамга келтирди. Фаҳренҳеит шкалани шундай мослаганки, музнинг эриш нуқтаси 32 даража, тана ҳарорати эса 96 даража бўлган. Натижада, иккита нуқта орасида 64 та интервал пайдо бўлган. Бу эса унга ўз асбобларидаги даража чизиқларини интервалларни 6 марта тенг иккига бўлиш орқали белгилаш имконини берган (чунки 64 = 2⁶).

Фаҳренҳеит тез орада бу шкаладан фойдаланиб, сувнинг тахминан 212 даражада қайнашини аниқлади. Сувнинг музлаш ва қайнаш нуқталарини термометрнинг доимий кўрсаткичлари сифатида қўллаш Андерс Cелсиус ишидан сўнг оммалашди ва бу доимий нуқталар 1776–1777-йилларда Ҳенрй Cавендиш бошчилигидаги Қироллик жамияти қўмитаси томонидан қабул қилинди. Ушбу тизимга кўра, Фаренгейт шкаласи бироз ўзгартирилди, натижада сувнинг музлаш ҳарорати айнан 32 °Ф, қайнаш ҳарорати эса айнан 212 °Ф ёки сувнинг музлаш ҳароратидан 180 даража юқорироқ бўлди. Шу сабабли одамнинг нормал тана ҳарорати қайта кўриб чиқилган шкала бўйича тахминан 98,6 °Ф (оғиз ҳарорати)ни ташкил этди (Фаренгейтнинг асл шкаласида эса 96° га тенг бўлган эди).

Бугунги кундаги Фаренгейт шкаласида 0 °Ф юқорида таърифланган аммоний хлорид эритмасининг эвтектик ҳароратига энди мос келмайди. Бунинг ўрнига, ушбу эвтектика якуний Фаренгейт шкаласида тахминан 4 °Ф даражага тўғри келади.

Ранкин ҳарорат шкаласида Фаренгейт ҳарорат шкаласиники билан бир хил ўлчамдаги даражадан фойдаланилади, бироқ унинг нол нуқтаси мутлақ нолга мослаштирилган.

Фойдаланилиши

Умумий

Дунё бўйлаб Фаренгейт ва Селсий шкаласидан фойдаланиш кўлами:

  Фаренгейт (°Ф)

  Фаренгейт (°Ф) ва Селсий (°C)

  Селсий (°C)

1960-йилларгача инглиззабон мамлакатларда иқлим, саноат ва тиббиёт соҳаларида асосий ҳарорат ўлчов стандарти сифатида Фаренгейт шкаласи қўлланилган. 1960-йилларнинг охири ва 1970-йилларда эса АҚШдан ташқари бу мамлакатларнинг деярли барчасида Селсий шкаласи Фаренгейт шкаласи ўрнини эгаллади.

Фаренгейт шкаласи АҚШ, унинг ҳудудлари ва АҚШ билан уюшган давлатларда (барчасида АҚШ Миллий об-ҳаво хизмати хизмат кўрсатади), шунингдек, Либерияда ҳамда Буюк Британияга қарашли Кайман оролларида кундалик ҳаётда қўлланилади. АҚШда барча ҳарорат ўлчовлари, жумладан об-ҳаво маълумотлари, овқат пишириш ва озиқ-овқатни музлатиш ҳароратларини ўлчашда Фаренгейт шкаласидан фойдаланилади. Бироқ, илмий тадқиқотларда ҳарорат ўлчови Селсий ва Келвин шкалаларида амалга оширилади.

Қўшма Штатлар

ХХ аср бошларида Фредериcк Ҳалсей ва Самуэл Дале АҚШда сентиград (ҳозирги Селсий) тизимини қўллашга қарши чиқишнинг сабабларини кўрсатиб ўтишган. Бу сабабларга Селсий даражасининг каттароқ ўлчови ва Фаренгейт тизимида Селсийга қараганда пастроқ нол нуқта мавжудлигини мисол қилиб келтириш мумкин. Фаренгейт шкаласи мўтадил кенгликлардаги ташқи ҳароратни ифодалашда Селсийга қараганда тушунарли деб ҳисобланади: 100 °Ф иссиқ ёз кунини, 0 °Ф эса совуқ қиш кунини англатади. Шу боис, Фаренгейт шкаласи очиқ ҳавода ҳароратни тасвирлаш учун Селсийга нисбатан қулайроқ деб таъкидланган.

Фаренгейт шкаласи нисбатан муқим ўрнашган АҚШда шкаладаги ночизиқлик (интерваллар ораси қийматлари тенг эмас) келтириб чиқарган ноқулайликлар сабабли аксарият ҳолларда Ранкин шкаласидан ҳам фойдаланилади.

Канада

Канада Халқаро бирликлар тизимини қўллаб-қувватловчи қонунчиликни қабул қилган, шу билан бирга анъанавий Канада империал ўлчов бирликларининг ҳуқуқий муносабатларини ҳам сақлаб қолган. Канада об-ҳаво маълумотлари Селсий даражаларида берилади, бироқ чегаралараро эшиттиришлар пайтида баъзан Фаренгейт ҳам тилга олинади. Ҳали-ҳануз деярли барча Канада печларида Фаренгейт шкаласи ишлатилади. Канадада сотиладиган рақамли ва аналог термометрларда одатда ҳам Селсий, ҳам Фаренгейт шкалалари қўлланилади.

Европа Иттифоқи

Европа Иттифоқида „иқтисодий, жамоат саломатлиги, жамоат хавфсизлиги ва маъмурий“ мақсадлар учун ҳароратни кўрсатишда Келвин ёки Селсий даражаларидан фойдаланиш мажбурийдир. Бироқ, Фаренгейт даражаси Селсий даражаси билан бирга қўшимча ўлчов бирлиги сифатида ишлатилиши мумкин.

Бирлашган Қироллик

Аксарият британияликлар Селсий шкаласидан фойдаланади. Бироқ, баъзан босма оммавий ахборот воситаларида Фаренгейт кўрсаткичлари Селсий даражаси билан бирга келтирилиши мумкин, бунда ўлчов бирлиги қўшилиши учун аниқ белгиланган қоида йўқ.

Масалан, Тҳе Тимес газетасида тўлиқ метрик тизимда кунлик об-ҳаво саҳифаси берилади, аммо унда Селсийни Фаренгейтга айлантириш жадвали ҳам мавжуд. Буюк Британиянинг айрим таблоид газеталари ўрта ва юқори ҳароратларни Фаренгейт шкаласида кўрсатиш анъанасини қабул қилган. Фаренгейтдан фойдаланишнинг асосий сабаби юқори ҳароратларни таъкидлаш учун деб тахмин қилинади: одамларга „-6 °C“ даража „21 °Ф“ даражага қараганда совуқроқ ҳароратдек, „94 °Ф“ даража эса „34 °C“ даражага нисбатан иссиқроқдек туюлади.

Юникодда Фаренгейт белгисининг ифодаланиши

Юникод У+2109 ℉ фаренгейт даражаси код нуқтасида Фаренгейт белгисини тақдим этади. Аммо, бу эски кодлаш тизимлари билан ўзаро мосликни таъминлаш учун киритилган мувофиқлаштирилган белгидир. Юникод стандарти ушбу белгидан фойдаланишдан очиқчасига қайтаради: „У+00Б0 ° даража белгиси + У+0046 F лотинча бош ҳарф ф кетма-кетлиги У+2109 ℉ фаренгейт даражаси белгисидан кўра афзалроқ ҳисобланади ва қидирув вақтида бу иккала кетма-кетлик бир хил деб қаралиши лозим“.

Фаренгейт бўйича 451 даража

Фаренгейт бўйича 451 даража америкалик ёзувчи Рай Брадбурйнинг дистопик романидир. Рай Брадбурй асарига унинг мазмунидан келиб чиққан ҳолда ном берган эди. Чунки ушбу ҳароратда қоғоз ўз-ўзидан ёниб кетади. Лекин қоғоз Фаренгейт шкаласи бўйича эмас, балки Селсий шкаласи бўйича 450 даражадан бирозгина юқорироқ ҳароратда ёнади. Ёзувчи романига ном танлашда ўт ўчириш хизмати ходимидан маслаҳат олган ва ушбу ходим ҳарорат шкалаларини адаштиргани сабабли муаллиф асарни хато номлаб қўйган.

Яна қаранг

• Селсий шкаласи
• Келвин
• Реомюр шкаласи

Ҳаволалар

• Викиомборда „Фаренгейт“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.
• Даниэл Габриэл Фаҳренҳеит (Полшада туғилган голланд физиги) – Энcйcлопæдиа Британниcа
• „Ауксионда | Фаҳренҳеит ясаган учта асл термометрнинг бири“ 2012-йилдаги Чристиэъс ауксионига қўйилган Фаҳренҳеит ясаган симобли термометр сотувига оид Энфиладенинг саҳифаси
  • Чристиэъс пресс-релизи
• „СИ бирликлари — Ҳарорат“. НИСТ (Стандартлар ва технологиялар миллий институти (АҚШ Савдо департаменти)). 2019-йил 15-ноябр. Қаралди: 2020-йил 25-феврал.