Ziyosfera

Fast food

Фаст фоод – оммавий ишлаб чиқарилган озиқ-овқат тури бўлиб, хизмат кўрсатиш тезлигига устувор аҳамият беради. Бу тижорат атамаси ресторан ёки дўконда музлатилган, олдиндан қиздирилган ёки олдиндан пиширилган маҳсулотлар билан сотиладиган ва олиб келиш/олиб кетиш учун қадоқланган ҳолда сотиладиган озиқ-овқатни ифодалайди. Фаст фоод кўп сонли банд йўловчилар, саёҳатчилар ва маошга ишлайдиган ишчиларга хизмат кўрсатиш учун тижорат стратегияси сифатида яратилган. 2018-йилда фаст фоод саноатида олинган даромад глобал миқёсда тахминан 570 миллиард долларни ташкил этди[1].

Фаст фоодларга мисоллар (чапдан ўнгга, юқоридан пастга): Чизбургер, алкоголсиз ичимлик, франсуз фрилари, маргҳерита пицаси, ҳот-дог, қовурилган товуқ, Субмарине сендвичи ва донутлар.

Фаст фооднинг энг тезкор шакли кутиш вақтларини атиги сонияларга қисқартирадиган олдиндан тайёрланган таомлардан иборат. Бошқа тез тайёрланадиган таомлар, биринчи навбатда, МcДоналд'с каби гамбургер дўконлари оммавий ишлаб чиқарилган, олдиндан тайёрланган ингредиэнтлар (қопланган булочкалар ва зираворлар, музлатилган мол гўшти, олдиндан ювилган, олдиндан тўғралган ёки ҳар иккаласи ва бошқалар), гўштни пиширади ва янги франсуз картошкасини буюртма беришгандан кейин қовуради.

Фаст фоод ресторанлари анъанавий равишда автомашиналар билан ажралиб туради. Сотувлар стендлар ёки киоскларда бўлиши мумкин, улар ҳеч қандай бошпана ёки яшаш жойини таъминламайди[2] ёки тез овқатланиш ресторанлари (шунингдек, тез хизмат кўрсатиш ресторанлари сифатида ҳам танилган) вазифасини бажаради[3]. Ресторан занжирларининг бир қисми бўлган франчайзинг операциялари ҳар бир ресторанга марказий жойлардан жўнатилган стандартлаштирилган озиқ-овқат маҳсулотларига эга[4].

Кўпгина тез овқатлар одатда тўйинган ёғлар, шакар, туз ва калорияларга эга[5]. Фаст фоод истеъмол қилиш юрак-қон томир касалликлари, йўғон ичак саратони, семириб кетиш, юқори холестерин, инсулин қаршилиги ҳолатлари ва депрессия хавфининг ошиши билан боғлиқ[6][7][8][9][10]. Бу ўзаро боғлиқликлар ҳатто чалкаш турмуш тарзи ўзгарувчиларини назорат қилишда ҳам кучли бўлиб қолади, фаст фоод истеъмоли касаллик ва эрта ўлим хавфининг ортиши ўртасида кучли боғлиқликни кўрсатади[11].

Тарихи

Буғдой хамирини юпқа ипларга тортиб, ламиан ҳосил қилиш

Сотиш учун тайёр овқат тушунчаси шаҳар тараққиёти билан чамбарчас боғлиқ. Ривожланаётган шаҳарлардаги уйларда кўпинча етарли жой ёки озиқ-овқат тайёрлаш учун тегишли жиҳозлар йўқ эди. Бундан ташқари, пишириш учун ёқилғи сотиб олиш, сотиб олинган маҳсулот каби қимматга тушиши мумкин. Озиқ-овқатларни қовурилган ёғли идишларда қовуриш қанчалик қиммат бўлса, шунчалик хавфли эди. Уй олов „бутун маҳаллани осонгина ёқиб юбориши мумкин“лигидан қўрқишар эди[12]. Шундай қилиб, шаҳарликлар имкон қадар олдиндан тайёрланган гўшт ёки крахмал, масалан, нон ёки нудл сотиб олишга даъват этилган. Бу, шунингдек, вақти чекланган мижозларга (масалан, оиласига олиб келишга кечки овқат учун тўхтаган йўловчи ёки қисқа тушлик танаффусида соатлик ишчи) овқат пиширишни кутиш билан безовталанмаслигини таъминлади. Қадимги Римда шаҳарларда кўча стендлари; ўртада овқат ёки ичимлик тақдим қилинадиган идиш бўлган катта пештахта бор эди[13]. Айнан Иккинчи жаҳон урушидан кейинги Америка иқтисодий юксалиши даврида америкаликлар иқтисодиётнинг гуллаб-яшнаши ҳамда истеъмолчилик маданиятининг ўсиши билан кўпроқ пул сарфлашни ва кўпроқ сотиб олишни бошладилар. Буларнинг барчасига эга бўлиш истаги натижасида, эркаклар ва аёллар; уйнинг иккала аъзоси ҳам уйдан ташқарида ишлашни бошладилар. Авваллари дабдаба ҳисобланган ташқарида овқатланиш одатий ҳодисага, кейин эса заруратга айланди. Ишчилар ва ишчи оилалар тушлик ҳамда кечки овқат учун тез хизмат кўрсатиш билан бирга арзон озиқ-овқатга муҳтож эди. Анъанавий оилавий кечки овқат борган сари тез тайёрланадиган таомларни истеъмол қилиш билан алмаштирилади. Натижада, озиқ-овқат тайёрлашга сарфланадиган вақт камайиб бормоқда, 2013-йилда Қўшма Штатларда бир аёл кунига ўртача 47 дақиқа овқат тайёрлашга, эркак эса ўртача кунига 19 дақиқа вақт сарфлайди[14].

Саноатдан олдинги эски дунё

Қадимги Рим шаҳарларида, кўп қаватли турар-жой биноларида яшайдиган шаҳар аҳолиси катта қисмининг озиқ-овқат эҳтиёжи қондирилиши сотувчиларга боғлиқ эди; Форумнинг ўзи римликлар пиширилган маҳсулотлар ва пиширилган гўштларни сотиб олишлари мумкин бўлган бозор бўлиб хизмат қилган[15]. Эрталаб шаробга намланган нон тез газак сифатида истеъмол қилинар, кейин эса оддий овқатланиш корхоналари бўлган попинада сабзавот ва пишириқлар пиширилади[16]. Осиёда ХИИ асрда хитойликлар қовурилган хамир, шўрвалар ва сабзавот ёки бошқа маҳсулотлар билан тўлдирилган булочкаларни истеъмол қилишган, уларнинг барчаси ҳали ҳам замонавий озиқ-овқат рўйхатларида мавжуд[17]. Уларнинг Бағдодий замондошлари уйда пиширилган таомларни қайта ишланган дуккаклилар, сотиб олинган крахмаллар ва ҳатто тайёр гўштлар билан тўлдиришган[18]. Ўрта асрларда Лондон ва Париж каби йирик шаҳарлар ва саноатлашган манзиллар пирожноэ, паста, вафли, гофрет, қуймоқ ва пиширилган гўшт каби маҳсулотлар солинган идишларни сотадиган кўплаб сотувчиларни қўллаб-қувватлаган. Қадимги Рим шаҳарларида бўлгани каби, бу муассасаларнинг кўпчилиги ўз овқатини тайёрлаш имкониятига эга бўлмаганларга, хусусан, ёлғиз уй хўжаликларига хизмат қилган. Шаҳарнинг бой аҳолисидан фарқли ўлароқ, кўпчилик ошхона жиҳозлари билан жиҳозланган уй-жой сотиб олишга қодир эмас эди ва шунинг учун фаст фоодга эҳтиёж сезишар эди. Муқаддас жойга кетаётган зиёратчилар каби саёҳатчилар ҳам мижозлар орасида бўлган[19].

Бирлашган Қироллик

Олдҳам Англия 1860-йилларда балиқ ва чипс ҳамда фаст фоод саноатининг келиб чиқишига бағишланган кўк плакат

Соҳил ёки сув тошқини кириши имкони бўлган ҳудудларда фаст фоод кўпинча маҳаллий моллюскалар ёки денгиз маҳсулотлари, масалан, истириде ёки Лондонда бўлгани каби, илон балиғини ўз ичига олади. Кўпинча бу денгиз махсулотлари тўғридан-тўғри қирғоқда ёки яқинида пиширилган[20]. Ўн тўққизинчи асрнинг ўрталарида трол балиқ овининг ривожланиши 1860-йилда инглизларнинг севимли балиқ ва чипслари биринчи дўконининг ривожланишига олиб келди[21].

Ўрамдаги балиқ ва чипслар

Олдҳам’с Томмйфиэлд бозоридаги кўк плакат балиқ ва чипслар дўкони ҳамда тез овқатланиш саноатининг келиб чиқишини кўрсатади[21]. Ўрамга солинган арзон фаст фоод сифатида балиқ ва чипслар Виктория даври ишчи синфлари орасида доимий таомга айланди[21]. 1910-йилга келиб, Буюк Британия бўйлаб 25 мингдан ортиқ балиқ ва чипс дўконлари, 1920-йилларда эса 35.000 дан ортиқ дўконлар мавжуд эди[22]. Ҳаррей Рамсден фаст фоод ресторанлар тармоғи 1928-йилда Ғарбий Ёркширдаги Гуиселей шаҳридаги биринчи балиқ ва чипс дўкони эди. 1952-йилнинг бир кунида дўкон 10 000 порсия балиқ ва чипс тайёрлаб, Гиннеснинг рекордлар китобидан жой олди[23].

Британия фаст фоодлари сезиларли минтақавий ўзгаришларга эга эди. Баъзида таомнинг минтақавийлиги тегишли ҳудуд маданиятининг бир қисмига айланди, масалан, корниш пастаси ва чуқур қовурилган марс бари. Тез тайёрланадиган пирогларнинг таркиби ҳар хил бўлиб, одатда парранда гўшти (товуқлар каби) ёки ёввойи қушлар ишлатилади. Иккинчи жаҳон урушидан бери курка тез овқатланишда тез-тез ишлатила бошланди[24]. Буюк Британия пица, донер кабоб ва кори каби бошқа маданиятлардан ҳам тез овқатланишни қабул қилган. Яқинда анъанавий фаст фооднинг соғлом муқобиллари ҳам пайдо бўлди.

Қўшма Штатлар

Wендй’с, КФC, Крйстал ва Таcо Белл учун Кентукки штатининг Боwлинг Греэн шаҳрига қўшни тез овқатланиш ресторани реклама белгилари. МcДоналд'с белгисини жуда узоқ фонда кўриш мумкин.

Биринчи жаҳон урушидан кейин автомобиллар машҳур бўлиб, арзонроқ бўлгани сабабли, автомашиналар ресторанлари пайдо бўлди. 1921-йилда Канзас штатининг Wичита шаҳрида Биллй Инграм ва Wалтер Андерсон томонидан асос солинган Америка компанияси Wҳите Cастле гамбургерларнинг ҳар бирини беш сентдан сотган иккинчи тез овқатланиш шохобчаси ва биринчи гамбургерлар тармоғи очилди[25]. Wалтер Андерсон 1916-йилда Wичитада биринчи Wҳите Cастле ресторанини қурган ва чекланган меню, юқори ҳажмли, арзон нархлардаги, юқори тезликда гамбургер ресторанини тақдим этган[26]. Компания ўзининг янгиликлари қаторида мижозларга тайёрланаётган таомни кўриш имконини берди. Wҳите Cастле ўзининг бошиданоқ муваффақиятли бўлди ва кўплаб рақобатчиларни туғдирди.

Франчайзинг 1921-йилда А&W Роот Беэр томонидан тақдим этилган бўлиб, у ўзининг ўзига хос сиропини тақдим этган. Говард Жонсон биринчи марта 1930-йилларнинг ўрталарида ресторан концепсиясини франчайзинг қилди, менюлар, табелалар ва рекламаларни расмий равишда стандартлаштирди[26].

Курб хизмати 1920-йилларнинг охирида жорий этилган ва 1940-йилларда конкида боғланган қутилар сафарбар қилинган[27].

Қўшма Штатлар дунёдаги энг йирик тез овқатланиш саноатига эга ва Америка тез овқатланиш ресторанлари 100 дан ортиқ мамлакатларда жойлашган. 2018-йил ҳолатига кўра, АҚШда тахминан 5,4 миллион ишчилар озиқ-овқат тайёрлаш ва озиқ-овқатга хизмат кўрсатиш соҳаларида, жумладан, АҚШда тез овқатланиш соҳасида ишлайди[28]. Семириб кетиш эпидемияси ва у билан боғлиқ касалликлар ҳақидаги хавотирлар Қўшма Штатлардаги кўплаб маҳаллий ҳукумат амалдорларини фаст фоод ресторанларини чеклаш ёки тартибга солишни таклиф қилиш учун илҳомлантирди. Шунга қарамай, америкалик катталар ўзларининг тез озиқ-овқат истеъмолини ўзгартиришни истамайдилар, ҳатто талабнинг эластик бўлмаганлигини кўрсатадиган катта турғунлик билан тавсифланган харажатлар ва ишсизлик ортиб бораётган шароитда ҳам [29]. Бироқ, бу тўғрисида баъзи ҳудудлар бошқаларга қараганда кўпроқ таъсир кўрсатади. Масалан, Лос-Анжелес округида Лос-Анжелеснинг жанубий марказий қисмидаги ресторанларнинг тахминан 45 фоизи тез овқатланиш тармоқлари ёки минимал ўриндиқли ресторанлардир. Таққослаш учун, Wесцидедагиларнинг атиги 16 фоизи шундай ресторанлардир[30].

Иш шароитлари

Миллий бандлик қонуни лойиҳаси 2013-йилда шундай деб ёзган эди: Cалифорниа-Беркелей университети тадқиқотчилари томонидан ўтказилган тадқиқотга кўра, тез овқатланиш ишчиларининг ярмидан кўпи (52 фоиз) камида битта давлат ёрдам дастурига таяниши керак. Натижада, паст иш ҳақи, мавжуд бўлмаган имтиёзлар ва чекланган иш вақтининг фаст фоод саноати бизнес модели солиқ тўловчиларга ҳар йили ўртача 7 миллиард долларга тушади. Уларнинг таъкидлашича, ушбу маблағ ушбу ишчиларга „соғлиқни сақлаш, озиқ-овқат ва бошқа асосий эҳтиёжларни сотиб олиш“ имконини беради[31][32].

„Йўлда“ хизмати

МcДоналд’снинг биринчи икки қаторли автомашина йўлаги Чикагодаги Роcк Н Ролл МcДоналд’сда бўлган.

Фаст фоод шохобчалари тез хизмат кўрсатишни ваъда қиладиган олиб келиш ёки олиб кетиш провайдерларидир. Бундай тез овқатланиш шохобчаларида кўпинча мижозларда буюртма бериш ва транспорт воситаларидан озиқ-овқат олиш имконини пайдо қилувчи „ҳайдовчи ўтиши“ хизмати мавжуд. Бошқаларида мижозлар жойида овқатланишлари мумкин бўлган ёпиқ ёки очиқ яшаш жойлари мавжуд. Сўнгги пайтларда ИТ хизматлари мижозларга смартфон иловалари орқали уйларидан озиқ-овқат буюртма қилиш имконини берди.

Тахминан вужудга келганидан бери тез овқатланиш „йўлда“ истеъмол қилиш учун яратилган, кўпинча анъанавий вилкалар ҳамда пичоқни талаб қилмайди ва бармоқ овқати сифатида истеъмол қилинади. Фаст фоод дўконларида кенг тарқалган меню маҳсулотлари орасида балиқ ва чипслар, сендвичлар, пицалар, гамбургерлар, қовурилган товуқлар, фри картошкалари, пиёз ҳалқалари, товуқ нуггетлари, таколар, пица, ҳот-дог, чили, картошка пюреси, салатлар каби овқатлар ва музқаймоқ мавжуд, аммо кўплаб тез овқатланиш ресторанлари „секинроқ“ таомларни таклиф қилади.

Ёқилғи қуйиш шохобчалари

Кўпгина ёқилғи қуйиш шохобчаларида жойлашган дўконлар олдиндан қадоқланган сендвичлар, донутлар ва иссиқ овқатларни сотади. Қўшма Штатлар ва Европадаги кўплаб ёқилғи қуйиш шохобчалари музлатилган озиқ-овқатларни сотадилар ва уларни тайёрлаш учун биноларда микротўлқинли печлар мавжуд. Австралиядаги ёқилғи қуйиш шохобчаларида иссиқ пирог, сендвич ва шоколад барлари каби озиқ-овқатлар сотилади, уларга саёҳат пайтида мижозлар киришлари осон. Ёқилғи қуйиш шохобчалари кўпинча узоқ соатлар очиқ бўлган ҳамда дўкон савдосидан олдин ва кейин очиқ жой бўлиб, шунинг учун истеъмолчиларга киришни осонлаштиради.

Кўча сотувчилари ва имтиёзлар

Непалда тез тайёрланадиган таомлар сотувчиси
Шарқий Европадаги фастфуд ресторани: Паждаš (Прекмурже шевасида Буддй), Мурска Собота Словения.

Анъанавий кўча таомлари бутун дунё бўйлаб, одатда арава, стол, портатив панжара ёки автотранспорт воситасида ишлайдиган кичик ва мустақил сотувчилар орқали мавжуд. Умумий мисоллар орасида Ветнам гуручли шўрва сотувчилари, Яқин Шарқдаги фалафел стендлари, Ню-Ёркдаги ҳот-дог аравалари ва тако юк машиналари киради. Туро-Туро сотувчилари Филиппин ҳаётининг ўзига хос хусусиятидир. Одатда, кўча сотувчилари ўткинчиларни ўзига қаратиш ва иложи борича тезроқ диққатни жалб қилиш учун мўлжалланган ранг-баранг ва турли хил вариантларни тақдим этадилар.

Бир нечта кўча сотувчилари маълум озиқ-овқат турларига ихтисослашган бўлиши мумкин; одатда, улар маҳаллий ҳудудга қараб маълум бир маданий ёки этник анъанага хосдир. Баъзи маданиятларда кўча сотувчилари бўлажак мижозларни жалб қилиш учун нархларни айтиб чақиришлари, қўшиқ айтишлари ёки қўшиқ чалишлари, мусиқага ўйнашлари ёки кўча театрининг бошқа шакллари билан шуғулланишлари одатий ҳолдир. Баъзи ҳолларда, бу овқатдан кўра кўпроқ эътиборни жалб қилиши мумкин.

Ошхонаси

Илорин, Кварадаги фаст фоод

Замонавий тижорат тезюрар таомлари кўпинча юқори даражада қайта ишланади ва саноат усулида тайёрланади, яъни стандарт ингредиэнтлар ҳамда стандартлаштирилган пишириш ва ишлаб чиқариш усуллари билан кенг миқёсда қамраб олинади[33]. Одатда, у тезда картон, сумкаларда ёки пластик ўрамларда харажатларни камайтирадиган тарзда тақдим этилади. Кўпгина тез овқатланиш операцияларида меню элементлари одатда марказий таъминот об’эктида тайёрланган қайта ишланган ингредиэнтлардан тайёрланади ва кейин алоҳида савдо нуқталарига жўнатилади, у ерда улар қайта иситилади, пиширилади (одатда микротўлқинли печда ёки чуқур қовуришда) ёки қисқа вақт ичида йиғилади. Ушбу жараён маҳсулот сифатининг барқарор даражасини таъминлайди. Буюртмани мижозга тезда етказиб бериш алоҳида дўконларда меҳнат ва асбоб-ускуналар харажатларини бартараф этишнинг калитидир.

Тезлик, бир хиллик ва арзон нархга тижорат аҳамияти берилганлиги сабабли, тез овқатланиш маҳсулотлари кўпинча маълум бир лаззат ёки мустаҳкамликка эришиш ва тазликни сақлаш учун тузилган ингредиэнтлардан тайёрланади.

Вариантлар

Кўп турдаги суши ейишга тайёр

Хитой олиб кетиш/олиб бориш ташувчилари ресторанлари АҚШ ва Буюк Британия каби Ғарб мамлакатларида айниқса машҳур. Улар одатда қовурилган турли хил Осиё таомларини таклиф қилишади (ҳар доим ҳам Хитой эмас). Кўпгина вариантлар нудл, гуруч ёки гўштнинг бир туридир. Баъзи ҳолларда ўз- ўзига хизмат кўрсатиш сифатида тақдим этилади. Харидор сотиб олмоқчи бўлган идишнинг ҳажмини танлайди ва кейин уни ўз танлови билан тўлдириши мумкин. Бир контейнерда бир нечта вариантларни бирлаштириш одатий ҳолдир ва баъзи савдо нуқталари маҳсулот бўйича эмас, балки оғирлик бўйича тўланади. Катта шаҳарларда бу ресторанлар минимал миқдордан ортиқ харидлар учун бепул етказиб беришни таклиф қилишлари мумкин.

Қўзи гўшти шиш кабоби

Суши сўнгги пайтларда Ғарб дунёсида тез ўсиб бораётган машҳурликни кўрди. Японияда яратилган фаст фоод тури (бу ерда бенто — японча тез тайёрланадиган таом) суши одатда ширин гуруч сиркаси қўшилган ва бир оз тўлдирилган (кўпинча балиқ) ёки энг машҳур турдаги совуқ ёпишқоқ гуручдир. Ғарбда, нори (қуритилган лавер) билан тўлдирилган ҳолда ўралган. Тўлдириш кўпинча балиқ, денгиз маҳсулотлари, товуқ ёки бодрингни ўз ичига олади.

Болгариянинг Ямбол шаҳридаги тез тайёрланадиган овқат киоски

Пица Қўшма Штатлардаги тез овқатланиш тоифаси бўлиб, мамлакат бўйлаб Папа Жоҳнъс, Доминўс Пизза, Сбарро ва Пизза Ҳут каби тармоқларга эга. У болалар учун тез тайёрланадиган калорияларни етказиб беришда бургер саноатини ортда қолдиради[34]. Менюлар анъанавий пицерияларга қараганда анча чекланган ва стандартлаштирилган бўлиб, пица етказиб бериш таклиф этилади.

Кабоб уйлари Яқин Шарқдан, айниқса Туркия ва Ливандан келган тез овқатланиш ресторанининг бир шаклидир. Гўшт гўшт пиширгичидан олинади ва иситиладиган ясси нонга салат ва соус билан берилади. Ушбу донер кабоб ёки шоурмалар таёқларда хизмат қиладиган шиш кабоблардан фарқ қилади. Кабоб дўконлари бутун дунёда, айниқса Европа, Янги Зеландия ва Австралияда жойлашган, аммо улар АҚШда камроқ тарқалган.

Балиқ ва чипс дўконлари Буюк Британия, Австралия ва Янги Зеландияда машҳур тез овқатланиш шаклидир. Балиқ юмшатилади кейин чуқур қовурилади ва чуқур қовурилган картошка фрилари билан бирга тақдим этилади[35].

Финландиянинг Ҳелсинки шаҳридаги Ҳесбургер тез овқатланиш ресторанида таклиф қилинадиган беш товуқ қанотли қути.

Голландияликларнинг ўзига хос тез овқатланиш турлари мавжуд. Голландиялик тез овқатланиш таоми кўпинча соус ва гўшт маҳсулоти билан франсуз картошкасининг бир қисмидан (фриэт ёки патат деб аталади) иборат. Франсуз картошкаларига ҳамроҳ бўладиган энг кенг тарқалган соус фрицаусдир. Бу ширин, сиркали ва кам ёғли маёнез ўрнини босувчи восита бўлиб, уни голландлар ҳали ҳам „маёнез“ деб аташади. Буюртма беришда у тез-тез қисқартирилади. Бошқа машҳур соуслар — кетчуп ёки зираворли кетчуп („кори“), Индонезия услубидаги ерёнғоқ соуси („сатéсаус“ ёки „пиндасаус“) ёки пиккалилли. Баъзида картошка соуслар комбинацияси билан хизмат қилади, улардан энг машҳури спеcиаал (махсус): маёнез, (зираворланган) кетчуп ва туғралган пиёз билан; ва оорлог (сўзма-сўз „уруш“): маёнез ва ерёнғоқ соуси (баъзан кетчуп ва туғралган пиёз билан). Гўшт маҳсулоти одатда чуқур қовурилган газак ҳисобланади; бунга фрикандел (чуқур қовурилган терисиз қийма колбаса) ва крокет (нон бўлаклари билан қопланган чуқур қовурилган гўштли рагу) киради.

Португалиядаги тез овқатланиш жойи
Полшанинг Сзcзеcин шаҳридаги Пасзтеcик сзcзеcиńски номли кичик ресторан

Португалияда маҳаллий тез тайёрланадиган таомларнинг баъзи турлари ва маҳаллий ошхонанинг ушбу турига ихтисослашган ресторанлар мавжуд. Энг машҳур таомлар қаторига франго ассадо (илгари маринадланган пири-пири грил қилинган товуқ), франcесинҳа, франcесинҳа повеира, эспетада (икки таёқдаги курка ёки чўчқа гўшти) ва бифаналар (сендвич сифатида бериладиган маълум бир соусдаги чўчқа гўшти котлетлари) киради. Ушбу турдаги таом кўпинча фри фри (бататас фритас деб аталади) билан бирга берилади, баъзи халқаро занжирлар Нандўс каби типик португал фаст фоодларига ихтисослашган ресторанларда пайдо бўла бошлади.

Полшадаги тез овқатланишнинг маҳаллий шаклига мисол қилиб, Пасттеcик сзcзеcиńски номли гўшт ёки вегетариан тўлдириш билан тўлдирилган чуқур қовурилган хамиртуруш хамири, Шчеcин шаҳрининг типик тез тайёрланадиган таомини таклиф қиладиган ресторан мамлакатнинг бошқа кўплаб шаҳарларида яхши танилган. Бу таом Полша анъанавий маҳсулотлар рўйхатида биринчи ўринни эгаллайди. Пасзтеcик сзcзеcиńскига хизмат кўрсатадиган биринчи бар 1969-йилда ташкил этилган Пасзтеcик бари Шчецин шаҳридаги Wожска Полскиэго проспектида 46-уйда жойлашган.

Шарқий Осиё шаҳарларининг безаги нудл дўкони ҳисобланади. Ясси нон ва фалафел бугунги кунда Яқин Шарқда ҳамма жойда мавжуд. Машҳур ҳинд фаст фоод таомлари орасида вада пав, панипури ва даҳи вада мавжуд. Ғарбий Африканинг франсуз тилида сўзлашувчи давлатлари йирик шаҳарлар ва уларнинг атрофидаги йўл четидаги стендлар авлодлар давомида бўлганидек, маҳаллий миқёсда брошет деб номланувчи бир қатор истеъмолга тайёр, кўмирда пиширилган гўшт таёқчаларини сотишда давом этмоқда.

Бизнес

Қўшма Штатларда истеъмолчилар 2012-йилда фастфудга 160 миллиард доллар (1970-йилда 6 миллиард доллардан кўп) пул сарфладилар[36][37]. 2013-йилда АҚШ ресторан саноати 660,5 миллиард долларлик прогноз қилинган савдо ҳажмига эга эди[38]. Фаст фоод бозор улушини янада мустаҳкам ва қимматроқ таомларни таклиф қилувчи тез овқатланиш ресторанларига йўқотмоқда[39]. Ушбу рақобат туфайли тез овқатланиш гигантлари ўз сотувларида кескин пасайишларга дуч келишди[40]. Умумий тез тайёрланадиган таомлар сотуви пасайган бўлса-да, бу ресторанларда „ойда бир марта“ ёки „йилда бир неча марта“ овқатланадиган америкаликлар сони кўпайди[40].

Дунёнинг қолган қисмидан фарқли ўлароқ, Америка фуқаролари ўз даромадларининг анча кам миқдорини озиқ-овқатга сарфлайдилар — бу асосан тез овқатланишга арзон ва осон кириш имконини берувчи турли давлат субсидиялари туфайли[41]. Тез овқатланиш ресторанларида сотиладиган овқатлар арзонроқ ҳамда кўпроқ энергия талаб қилади ва асосан ҳукумат томонидан катта миқдорда субсидияланадиган маҳсулотлар: маккажўхори, соя ва мол гўштидан тайёрланади[42].

Австралия тез овқатланиш бозори 2,7 миллиард ГПБ дан ортиқ баҳоланади ва 1,4 миллиард тез тайёрланадиган таомлардан иборат. Бунга 17 000 та фаст фоод шохобчаларида хизмат кўрсатиладиган таомлар киради. Фаст фоод бозорининг ўртача йиллик ўсиш сур’ати 6,5 фоизни ташкил этди, бу чакана озиқ-овқат бозорининг энг тез ривожланаётган секторидир[43].

Реклама

2012-йилда тез овқатланиш ресторанлари реклама ташвиқотларига қарийб 4,6 миллиард АҚШ доллари сарфлади, бу 2009-йилга нисбатан 8 фоизга кўпдир. Худди шу вақт ичида МcДоналд'с реклама учун барча сув, сут ва маҳсулот ишлаб чиқариш учун сарфлаган рекламачиларнинг биргаликда сарфлаган пулидан деярли уч баравар кўп пул сарфлади[44].

Дартмут коллежидаги Геисел тиббиёт мактаби тадқиқотчилари томонидан олиб борилган тадқиқот натижалари шуни кўрсатдики, болалар кўпроқ тижорат телевизорларини томоша қилганда (ва тез овқатланиш ҳақида кўпроқ рекламаларни кўрганларида), улар кейинги фаст фоод ресторанларига ташриф буюришни сўрашга мойил бўлишади[45]. Хусусан, фаст фоод ресторанлари қора ва испан ёшларга қаратилган реклама ишларини кучайтирмоқда[46]. Рудд озиқ-овқат сиёсати ва семириш марказининг 2021-йилги ҳисоботида тезюрар таомлар ресторанлари испан тилидаги телеканалларга тахминан 318 миллион доллар сарфлаганини кўрсатди. Худди шу ҳисоботда тезюрар таомлар ресторанлари кўпчилик қора томошабинлар телеканалларига 99 миллион доллар сарфлагани аниқланган. Қора ёшлар гуруҳлари оқ танли ёшлардан кўра кўпроқ фаст фоод рекламаларини кўришди[47].

Яхшироқ бизнес бюролари кенгаши 2006-йилда болалар озиқ-овқат ва ичимликларни реклама қилиш ташаббусини бошлади, у тез озиқ-овқат компанияларидан МcДоналд’с ва Бургер Кинг билан имзоланган „болалар учун фақат соғлом маҳсулотларни реклама қилиш“ ваъдасини сўради[45]. Бироқ, соғлом озиқ-овқат рекламасининг бироз ўсишига қарамай, ушбу ташаббуснинг самарадорлиги „болалар рекламаларда соғлом озиқ-овқатларни эслай олмаслиги ёки 3 ёшдан 7 ёшгача бўлган 99 фоиз боланинг 81 фоизи буни аниқлай олмаслигини“ кўрсатадиган тадқиқотлар билан баҳслашди. Ўша тадқиқотда франсуз картошкаси эсга олинган, гарчи рекламада франсуз картошкаси бўлмаса ҳам[48].

Бандлик

АҚСҲ Меҳнат статистикаси бюросининг маълумотларига кўра, 2010-йил ҳолатига кўра, 4,1 миллионга яқин АҚСҲ ишчиси озиқ-овқат тайёрлаш ва хизмат кўрсатишда (шу жумладан тез овқатланиш) ишлайди[28]. Бироқ, 2011-йил апрел ойида МcДоналд’с 62 000 га яқин янги ишчиларни ишга олди ва бу лавозимларга бир миллион ариза олди: қабул қилиш даражаси 6,2 %[49]. 2013-йилда саноатдаги ишчиларнинг ўртача ёши 28 ёшни ташкил қилди[50]. Инсон ресурсларини бошқариш дипломи ёки тез овқатланиш менежменти дипломига эга бўлиш йирик фаст фоод ресторанларида ишга жойлашишга ёрдам беради, чунки бу энг кўп орзу қилинган ишлардан биридир[51].

Глобаллашуви

Россиядаги МcДоналд’с
Бирлашган Араб Амирликларидаги МcДоналд'с, Кентуcкй Фриэд Чиcкен ва Пизза Ҳут фаст фоод ресторанлари

2006-йилда глобал фаст фоод бозори 4,8 фоизга ўсди, транзаксиялар миқдори 102,4 млрд ва ҳажми 80,3 миллиардни ташкил этди[52]. Биргина МcДоналд'с 6 қитъада 126 мамлакатда ўз шохобчаларига эга ва бутун дунё бўйлаб 31 000 дан ортиқ ресторанларни бошқаради[53].

МcДоналд’снинг глобал миқёсдаги кенгайишига мисоллардан бири унинг Россия бозорига кириши бўлди. Америка бизнесининг муваффақият қозониши учун уни қабул қилиш ва Москвадаги маҳаллий аҳолининг кундалик ҳаётига киритиш керак эди. Россия озиқ-овқат маданиятининг муҳим хусусиятларидан бири истеъмол қилинадиган товарларнинг маҳаллийлигини билишга урғу беришдир. Аслида, ушбу Америка брендини чет элда муваффақиятли йўлга қўйиш учун МcДоналд’с ресторанда ишлатиладиган маҳсулотларнинг келиб чиқишини тарғиб қилиш орқали Москвадаги истеъмолчиларнинг маҳаллий манфаатларини талқин қилди[54]. 1990-йил 31-январда МcДоналд’с Москвада ресторан очди ва хизмат кўрсатган мижозлари билан очилиш куни рекордини янгилади. Москва ресторани дунёдаги энг гавжум ресторандир.

Дунёдаги энг катта МcДоналд’с 25 000 фут аркада ва ўйин марказига эга бўлиб, Орландо, Флорида, АҚШда жойлашган[55].

Дунё бўйлаб бошқа кўплаб тез овқатланиш ресторанлари мавжуд. Бургер Кинг 65 дан ортиқ мамлакатларда 11 100 дан ортиқ ресторанга эга[56]. КФC 25 мамлакатда жойлашган[57]. Субwай дунёдаги энг тез ривожланаётган франчайзалардан бири бўлиб, 2009-йил май ҳолатига кўра 90 мамлакатда тахминан 39 129 та ресторани мавжуд[58]; 1984-йил декабр ойида Баҳрайнда АҚШдан ташқари биринчи жойи очилган эди[59]. Wиэнерwалд Германиядан Осиё[60] ва Африкага тарқалди[61]. Пизза Ҳут 97 мамлакатда жойлашган бўлиб, Хитойда 100 та манзилга эга[62]. Таcо Белл АҚСҲдан ташқари 14 та давлатда 278 та ресторанга эга[63].

Танқид

Фаст фоод тармоқлари соғлиққа салбий таъсир кўрсатиши, ҳайвонларга шафқацизлиги, ишчиларни эксплуатация қилиш ҳолатлари ва одамларнинг овқатланиш тартибини анъанавий озиқ-овқатлардан узоқлаштириш орқали маданий таназзулга оид даъволар каби ташвишлар туфайли танқид остига олинган[64][65][66][67][68][69][70][71][72][73][74][75][76][77].

Дунё бўйлаб тез овқатланишни истеъмол қилиш ортиб бормоқда. Жидда шаҳрида олиб борилган тадқиқот шуни кўрсатдики, ҳозирги тез овқатланиш одатлари Саудия Арабистонидаги ўсмирлар ўртасида ортиқча вазн ва семиришнинг ортиши билан боғлиқ[78]. 2014-йилда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти семизлик инқирозига асосан тартибга солинмаган озиқ-овқат бозорлари айбдор эканлигини даъво қиладиган тадқиқотни эълон қилди ва бу тенденсияни қайтариш учун қаттиқроқ қоидаларни таклиф қилди[79]. Қўшма Штатларда маҳаллий ҳукуматлар маълум географик ҳудудларда жойлашган ресторанлар сонини камайтириш орқали тез овқатланиш тармоқларини чекламоқда[80].

Танқидга қарши курашиш учун фаст фоод ресторанлари соғлиқ учун фойдали бўлган меню маҳсулотларини таклиф қила бошлайди[81]. Соғлиқни сақлаш танқидчиларидан ташқари, фаст фоод саноатини янада экологик жиҳатдан қулайроқ қилиш бўйича таклифлар мавжуд. Мисол учун, занжирлар маркетинги „қадоқлаш чиқиндиларини камайтириш“ билан бунга жавоб беради[81].

Ню-Ёрк университетининг Озиқлантириш ва озиқ-овқат тадқиқотлари бўлими мудири бўлиб ишлайдиган Марион Нестле тез овқатланиш менюсидаги соғлом вариантлар орқали танқидни енгишга уринаётган бўлса-да, фаст фоод саноати реклама вариантлари орқали болаларга носоғлом озиқ-овқатларни атайлаб сотишни ва шунинг учун улардан умрбод мижозлар яратишни танқид қилади[82].

Шунчалик машҳур бўлишига қарамай, тез тайёрланадиган таомлар ва тез овқатланиш тармоқлари нафақат иш ва ижтимоий кўникмаларга, балки талабаларнинг соғлиғи ва академик кўрсаткичларига салбий таъсир кўрсатади. Талабаларнинг 56 фоизи ҳар ҳафта фаст фоодни истеъмол қилади[83]. „Фаст Фоод Натион“ китобини ёзган тадқиқотчи Эриc Шлоссер бу ҳақиқатни таъкидлаб, бу нафақат молиявий, балки психологик ўлжа ҳам эканлигини таъкидлайди, чунки талабалар бу иш учун маҳорат дарсларини ўрганиш каби ишларга вақт сарфланмаслигини билган ҳолда эрта ишга жойлашиш имкониятига жалб қилинади[84]. Яна иккита тадқиқотчи Чарлес Ҳиршман ва Ирина Волошин ўсмир мактаб ўқувчиларини тез овқатланиш саноатида ишга олиш ва ишдан бўшатиш билан боғлиқ хавфли таъсирлари ва оқибатларини таъкидлайдилар[85]. Тҳе Атлантиc Тимес газетасидан Келлй Браунвел Бургер Кинг ва МcДоналд’с бегуноҳ болаларга маркетинг бўйича яна бир хавфли амалиётни қўллаганлиги ҳақидаги бу далилни қўллаб-қувватлади[86].

Профессорлар Пуртел Келлй ва Гершофф томонидан олиб борилган тадқиқотда, улар бошқа ижтимоий омиллардан кейин ўша ёшдаги ўқувчиларга нисбатан тез овқат истеъмол қиладиган бешинчи синф ўқувчилари назорат қилинганлигини аниқладилар.  Шунингдек, фаст фоод истеъмол қилган ва ёмон баҳо кўрсатган талабалар фоизи органик озиқ-овқатларни истеъмол қилганларга қараганда 11 фоизга кўп бўлган. Улар тез овқатланишнинг реал таъсирини баҳолаш учун телевизор томоша қилиш, видеоўйинлар ва ўйнаш каби бошқа ижтимоий омиллар назорат қилинган деган фикрда[87].

2004-йилда суратга олинган „Супер Сизе Ме“ филми каби китоблар ва филмлар мавжуд бўлиб, улар тез овқатланишни ортиқча истеъмол қилишнинг соғлиқ учун мумкин бўлган салбий таъсирини, масалан, семиришга ҳисса қўшишини таъкидлаш учун мўлжалланган[88].

Адабиётлар

  • Адамс, Cатҳерине (2007). „Рефраминг тҳе Обеситй Дебате: МcДоналд'с Роле Май Сурприсе Ёу“. Жоурнал оф Лаw, Медиcине анд Этҳиcс. 35-жилд, № 1. 154–157-бет. дои:10.1111/ж.1748-720Х.2007.00120.х. ПМИД 17341224.
  • Арндт, Мичаэл. „МcДоналд’с 24/7.“ Бусинесс Wеэк. 4-феврал, 2007
  • Фоод анд Эатинг ин Медиэвал Эуропе. Мартҳа Cарлин анд Жоэл Т. Росентҳал (эдиторс). Тҳе Ҳамбледон Пресс, Лондон. 1998. ИСБН 1-85285-148-1ИСБН1-85285-148-1
  • Ҳоган, Давид. Селлинг 'эм бй тҳе Саcк: Wҳите Cастле анд тҳе Cреатион оф Америcан Фоод. Неw Ёрк: Неw Ёрк Университй Пресс, 1997.
  • Кроc, Рай wитҳ Роберт Андерсон. Гриндинг Ит Оут: Тҳе Макинг оф МcДоналд’с. Ст. Мартинъс Пресс, 1992.
  • Левинстеин, Ҳарвей. Парадох оф Плентй: а Соcиал Ҳисторй оф Эатинг ин Модерн Америcа. Беркелей: Университй оф Cалифорниа П, 2003. 228-229.
  • Лухенберг, Стан. Роадсиде Эмпирес: Ҳоw тҳе Чаинс Франчисед Америcа. Неw Ёрк: Викинг, 1985.
  • МcГинлей, Лоу Эллен wитҳ Степҳаниэ Спурр, Ҳонк фор Сервиcе: А Ман, А Трай анд тҳе Глорй Дайс оф тҳе Дриве-Ин. Ст. Лоуис: Трай Дайс Публишинг, 2004. Фор пҳотос оф тҳе Паркмоор Рестауранц сеэ Дриве-Ин Рестаурант Пҳотос
  • Поллан, М. (2009). Ин Дефенсе оф Фоод: ан Эатер’с Манифесто. Неw Ёрк Cитй: Пенгуин
  • Счлоссер, Эриc, Фаст Фоод Натион: Тҳе Дарк Сиде оф тҳе Алл-Америcан Меал, Ҳоугҳтон Миффлин Cомпанй, 2001
  • Счултз, Ҳоwард wитҳ Дори Жонес Янг, Поур Ёур Ҳеарт Инто Ит: Ҳоw Старбуcкс Буилт а Cомпанй Оне Cуп ат а Тиме, Ҳйперион, 1999
  • Wарнер, Меланиэ „Саладс ор Но, Чеап Бургерс Ревиве МcДоналд’с.“ Тҳе Неw Ёрк Тимес. 19-апрел, 2006.

Манбалар

  1. ↑ „Фаст Фоод Индустрй Аналйсис 2018 – Cост & Трендс“. франчисеҳелп.cом. Франчисе Ҳелп (2018). Қаралди: 2019-йил 16-июл.
  2. ↑ Жакле, Жоҳн. Фаст Фоод: Роадсиде Рестауранц ин тҳе Аутомобиле Аге. Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс, 1999. ИСБН 978-0-8018-6920-4. ; Бруэггеманн, Wалтер. Техц Ундер Неготиатион: Тҳе Библе анд Постмодерн Имагинатион. Фортресс Пресс, 1993. ИСБН 978-0-8006-2736-2. 
  3. ↑ „Қуиcк Сервиcе Рестауранц (ҚСР) Маркет Wортҳ УСД 577.71 Биллион бй 2028 ат 3.65% CАГР – Репорт бй Маркет Ресеарч Футуре (МРФР)“. ГлобеНеwсwире (2021-йил 18-август). Қаралди: 2021-йил 26-август.
  4. ↑ Талwар, Женнифер. Фаст Фоод, Фаст Траcк: Иммигранц, Биг Бусинесс, анд тҳе Америcан Дреам. Wествиэw Пресс, 2003. ИСБН 978-0-8133-4155-2. 
  5. ↑ Ҳеллесвиг-Гаскелл. „Дефинитион оф Фаст Фоодс | ЛИВЕСТРОНГ.CОМ“. ЛИВЕСТРОНГ.CОМ. 2022-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  6. ↑ „Тҳе линк бетwеэн фаст фоод анд депрессион ҳас беэн cонфирмед“ (эн). ЭурекАлерт!. 2018-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  7. ↑ Пиэтрангело. „13 Эффеcц оф Фаст Фоод он тҳе Бодй“. Ҳеалтҳлине. Қаралди: 2016-йил 20-март.
  8. ↑ „Сусан Cоҳан Cолон Cанcер Фоундатион: Превентион: Эатинг Wелл/Диэт“. cолонcанcерфоундатион.орг. 2016-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-август.
  9. ↑ Публиcатионс. „Ред меат анд cолон cанcер – Ҳарвард Ҳеалтҳ“ (эн-УС). 2016-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-август.
  10. ↑ Бао, Wеи; Тобиас, Деирдре К.; Олсен, Сжурдур Ф.; Зҳанг, Cуилин (Деcембер 1, 2014). „Пре-прегнанcй фриэд фоод cонсумптион анд тҳе риск оф гестатионал диабетес меллитус: а проспеcтиве cоҳорт студй“. Диабетологиа (инглизча). 57-жилд, № 12. 2485–2491-бет. дои:10.1007/с00125-014-3382-х. ИССН 1432-0428. ПМC 4221538. ПМИД 25303998.
  11. ↑ Пан, Ан; Малик, Васанти; Ҳу, Франк Б. (Жулй 10, 2012). „Эхпортинг Диабетес то Асиа: Тҳе Импаcт оф Wестерн-Стйле Фаст Фоод“. Cирcулатион. 126-жилд, № 2. 163–165-бет. дои:10.1161/CИРCУЛАТИОНАҲА.112.115923. ИССН 0009-7322. ПМC 3401093. ПМИД 22753305.
  12. ↑ Лаудан, Рачел (2001). „А Плеа фор Cулинарй Модернисм: Wҳй Wе Шоулд Лове Неw, Фаст, Проcессед Фоод“. Гастрономиcа: Тҳе Жоурнал оф Cритиcал Фоод Студиэс. 1-жилд. 36–44-бет. дои:10.1525/гфc.2001.1.1.36.
  13. ↑ „Анcиэнт Романс преферред фаст фоод“. АБC Сcиэнcе (2007-йил 19-июн). Қаралди: 2016-йил 30-июн.
  14. ↑ Жаwороwска, Агниэсзка; Блаcкҳам, Тони; Давиэс, Иан Г.; Стевенсон, Леонард (Май 1, 2013). „Нутритионал чалленгес анд ҳеалтҳ имплиcатионс оф такеаwай анд фаст фоод“. Нутритион Ревиэwс (инглизча). 71-жилд, № 5. 310–318-бет. дои:10.1111/нуре.12031. ИССН 0029-6643. ПМИД 23590707. 2023-11-20да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-08-03. {{cите магазине}}: Андозада ҳеч қандай қиймат берилмаган (бўш) номаълум параметр мавжуд: |сеператор= (ёрдам)
  15. ↑ Дупонт, Флоренcе. Даилй Лифе ин Анcиэнт Роме. Охфорд: Блаcкwелл, 1992 — 181-бет. 
  16. ↑ Стамбаугҳ, Жоҳн Э.. Тҳе Анcиэнт Роман Cитй. ЖҲУ Пресс, 1988 — 200, 209-бет. ИСБН 978-0-8018-3692-3. 
  17. ↑ Чанг, Кwанг-чиҳ. Фоод ин Чинесе Cултуре: Антҳропологиcал анд Ҳисториcал Перспеcтивес. Неw Ҳавен: Яле Университй Пресс, 1977. 
  18. ↑ Ле Странге, Г.. Багҳдад дуринг тҳе Аббасид Cалипҳате фром Cонтемпорарй Арабиc анд Персиан Соурcес, 81–82. Лондон: Охфорд Университй Пресс, 1924 — 81–82-бет. 
  19. ↑ Cарлинг, Мартҳа. Фоод анд Эатинг ин Медиэвал Эуропе. Блоомсбурй Аcадемиc, 2003 — 27–51-бет. ИСБН 978-1-85285-148-4. 
  20. ↑ ББC. „Ээл анд пиэ шоп“. ББC (2006-йил 31-август). Қаралди: 2007-йил 24-ноябр.
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 Wебб, Андреw (2011). Фоод Британниа. Рандом Ҳоусе. п. 397.
  22. ↑ Алехандер, Жамес. „Тҳе унликелй оригин оф фиш анд чипс“. ББC Неwс (2009-йил 18-декабр). Қаралди: 2013-йил 16-июл.
  23. ↑ „Ҳаррй Рамсденъс фамоус оригинал фиш анд чип шоп фаcес cлосуре афтер лоссес“. Тҳе Гуардиан. Ретриэвед Жануарй 6, 2018
  24. ↑ ББC Неwс. „Ҳоw туркей беcаме а фаст фоод“. ББC (2007-йил 7-феврал). Қаралди: 2007-йил 23-ноябр.
  25. ↑ Натионал Публиc Радио. „Тҳе Ҳамбургер“. НПР (2002). 2007-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 23-ноябр.
  26. ↑ 26,0 26,1 Жамес П Фаррелл. „Тҳе Эволутион оф тҳе Қуиcк Сервиcе Рестаурант“. А Манагемент Cонсултант @ Ларге. Қаралди: 2008-йил 14-феврал.
  27. ↑ Мcгинлей, Лоу Эллен. Ҳонк фор Сервиcе, а Ман, а Трай, анд тҳе Глорй Дайс оф тҳе Дриве-ин. Трай Дайс Публишинг, 2004. ИСБН 978-0-615-12697-5. 
  28. ↑ 28,0 28,1 „БЛС.гов: Фоод анд Бевераге Сервинг анд Релатед Wоркерс“ (2015-йил 17-декабр). Қаралди: 2016-йил 6-апрел.
  29. ↑ Смитҳ, Линдсей П.; Нг, Шу Wен; Попкин, Баррй М. (Май 1, 2014). „Ресистант то тҳе реcессион: лоw-инcоме адулц' маинтенанcе оф cоокинг анд аwай-фром-ҳоме эатинг беҳавиорс дуринг тимес оф эcономиc турбуленcе“. Америcан Жоурнал оф Публиc Ҳеалтҳ. 104-жилд, № 5. 840–846-бет. дои:10.2105/АЖПҲ.2013.301677. ИССН 1541-0048. ПМC 3987573. ПМИД 24625145.
  30. ↑ Тами Абдоллаҳ. „А стриcт ордер фор фаст фоод“. Лос Ангелес Тимес (2007-йил 10-сентябр).
  31. ↑ „Супер-Сизинг публиc cосц: Ҳоw Лоw Wагес ат Топ Фаст-Фоод Чаинс Леаве Тахпаерс Фоотинг тҳе Билл“. Натионал Эмплоймент Лаw Прожеcт (2013-йил 1-октябр). 2015-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 22-май.
  32. ↑ Маcлай, Катҳлеэн. „Фаст Фоод, Повертй Wагес: Тҳе Публиc Cост оф Лоw-wаге жобс ин тҳе Фаст Фоод Индустрй“. Университй оф Cалифорниа Лабор Cентер (2013-йил 15-октябр). 2013-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  33. ↑ Монтеиро, C.А.; Моубараc, Ж.-C.; Cаннон, Г.; Нг, С.W.; Попкин, Б. (2013). „Ултра-проcессед продуcц аре беcоминг доминант ин тҳе глобал фоод сйстем“. Обеситй Ревиэwс. 14 Суппл 2-жилд. 21–8-бет. дои:10.1111/обр.12107. ПМИД 24102801.
  34. ↑ Реҳм, Cолин Д.; Дреwноwски, Адам (2014). „А Неw Метҳод то Монитор тҳе Cонтрибутион оф Фаст Фоод Рестауранц то тҳе Диэц оф УС Чилдрен“. ПЛОС ОНЕ. 9-жилд, № 7. э103543-бет. Бибcоде:2014ПЛоСО...9ж3543Р. дои:10.1371/жоурнал.поне.0103543. ПМC 4111613. ПМИД 25062277.
  35. ↑ „Федератион оф Фиш Фриэрс – Сервинг тҳе Фиш анд Чипс Индустрй – Ҳисторй“. 2012-йил 18-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  36. ↑ „Фаст Фоод Индустрй Аналйсис 2015 – Cост & Трендс“. Қаралди: 2015-йил 24-май.
  37. ↑ Счлоссер, Эриc. Фаст Фоод Натион: Тҳе Дарк Сиде оф тҳе Алл-Америcан Меал. Ҳоугҳтон Миффлин Боокс, 2001. ИСБН 978-0-395-97789-7. 
  38. ↑ „НРА Поcкет Фаcтбоок“. Натионал Рестаурант Ассоcиатион (2013). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-апрел.
  39. ↑ Жоҳн Элигон. „Wҳере то Эат? А Неw Рестаурант Генре Офферс Манҳаттан Море Чоиcес“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2008-йил 13-январ). Қаралди: 2008-йил 30-декабр. „Тҳоугҳ стилл а релативелй смалл сеcтор wитҳин тҳе натион'с $350 биллион рестаурант индустрй, северал фаст-cасуал чаинс аре шоwинг суccесс анд гроwтҳ ин Манҳаттан, анд индустрй эхперц сай ит cоулд бе а сигн оф тҳе сеcтор'с матуритй анд сустаинабилитй натионwиде.“.
  40. ↑ 40,0 40,1 Киэнер, Роберт. "Фоод Полиcй Дебатес". CҚ Ресеарчер. 
  41. ↑ „Cоммодитй Полиcй анд Агриcултурал Субсидиэс“. Яле Рудд Cентер фор Фоод Полиcй анд Обеситй (2013-йил 1-январ). 2014-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 18-август.
  42. ↑ Паркер-Попе, Тара. „А Ҳигҳ Приcе фор Ҳеалтҳй Фоод“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2007-йил 5-декабр). Қаралди: 2014-йил 17-август.
  43. ↑ Cамерон Аллан; Грег Ж. Бамбер; Нилс Тимо (Септембер 1, 2006). „Фаст‐фоод wорк: аре МcЖобс сатисфйинг?“. Эмплоеэ Релатионс. 28-жилд, № 5. 402–420-бет. дои:10.1108/01425450610683627. ИССН 0142-5455.
  44. ↑ Университй. „Фаст Фоод ФАCТС — Фаст Фоод Фаcц ин Бриэф“. www.фастфоодмаркетинг.орг. 2017-йил 12-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  45. ↑ 45,0 45,1 Делл’Антониа, КЖ. „Море Ресеарч Суггесц Фаст-Фоод Адвертисинг Wоркс он Чилдрен“. Мотҳерлоде Блог. Тҳе Неw Ёрк Тимес. Қаралди: 2017-йил 18-апрел.
  46. ↑ „Репорт: Рисе ин фаст-фоод адвертисинг ларгелй таргец Блаcк, Ҳиспаниc ёутҳс“ (эн). УПИ. Қаралди: 2021-йил 17-июн.
  47. ↑ Ҳаррис, Женнифер Л., Франcес Флеминг-Милиcи, Линдсай Пҳанеуф, Мелисса Женсен, Ёон Ёунг Чои, Мелисса МcCанн, Саллй Манcини. Фаст фоод адвертисинг: Биллионс ин спендинг, cонтинуэд ҳигҳ эхпосуре бй ёутҳ
  48. ↑ Бернҳардт, Амй М.; Wилкинг, Cара; Готтлиэб, Марк (Май 2014). „Чилдрен'с Реаcтион то Депиcтионс оф Ҳеалтҳй Фоодс ин Фаст-Фоод Телевисион Адвертисеменц“. ЖАМА Педиатриcс. 168-жилд, № 5. 422–426-бет. дои:10.1001/жамапедиатриcс.2014.140. ПМИД 24686476. Қаралди: Април 20, 2017.
  49. ↑ „Ит'с Ҳардер То Гет А Жоб Ат МcДоналд'с Тҳан Ит Ис То Гет Инто Ҳарвард“. Бусинесс Инсидер (2011-йил 28-апрел). Қаралди: 2015-йил 24-май.
  50. ↑ Оwенс, Чристине. „Трйинг то раисе а фамилй он а фаст-фоод саларй“. Реутерс (2013-йил 29-август). 2013-йил 31-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 8-апрел.
  51. ↑ „Фаст Фоод Жоб Апплиcатионс“.
  52. ↑ „Оур Лифе Полиcй Ресеарч Нотес он такеаwайс – Тҳе УК фаст-фоод маркет“. 2013-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 28-июл.
  53. ↑ „Тҳе Фаст Фоод Фаcторй“.
  54. ↑ Cалдwелл, Мелисса Л. „Доместиcатинг тҳе Френч Фрй: МcДоналд’с анд Cонсумерисм ин Мосcоw.“ Жоурнал оф Cонсумер Cултуре 4.1 (2004): 5-26. Wеб. Жануарй 30, 2017.
  55. ↑ „Wорлд'с Ларгест МcДоналд'с ин Орландо, ФЛ“. 2016-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-май.
  56. ↑ „Бургер Кинг“.
  57. ↑ „КФC“. 2011-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  58. ↑ Субwай публиcатион. „Оффиcиал СУБWАЙ Рестауранц Wеб Сите“. Субwай Рестауранц (2008). Қаралди: 2009-йил 24-май.
  59. ↑ „Субwай“.
  60. ↑ „Wиэнерwалд – Тüркие – Ресторанлар“. 2015-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-май.
  61. ↑ „WИЭНЕРWАЛД – Рестауранц ин Эгйпт“. 2020-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-май.
  62. ↑ „Юм! Брандс“. 2010-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  63. ↑ „Таcо Белл“.
  64. ↑ Жефферй, Роберт (Жануарй 25, 2006). „Аре фаст фоод рестауранц ан энвиронментал риск фаcтор фор обеситй?“. Интернатионал Жоурнал оф Беҳавиорал Нутритион анд Пҳйсиcал Аcтивитй. 3-жилд. 2-бет. дои:10.1186/1479-5868-3-2. ПМC 1397859. ПМИД 16436207.
  65. ↑ Фреэман, Андреа (Деcембер 6, 2007). „Фаст Фоод: Оппрессион тҳроугҳ Поор Нутритион“. Cалифорниа Лаw Ревиэw. 95-жилд, № 6. 2221–2259-бет. ЖСТОР 20439143.
  66. ↑ Роналд, Адамс (Септембер 8, 2008). „Фаст Фоод анд Анимал Ригҳц: Ан Эхаминатион анд Ассессмент оф тҳе Индустрй'с Респонсе то Соcиал Прессуре“. Бусинесс анд Соcиэтй Ревиэw. 113-жилд, № 3. 301–328-бет. дои:10.1111/ж.1467-8594.2008.00322.х.
  67. ↑ Сингер, Петер анд Масон, Жим. „Тҳе Этҳиcс оф Wҳат Wе Эат: Wҳй Оур Фоод Чоиcес Маттер“. Ҳолтзбринк Публишерс. 2006.
  68. ↑ Сингер, П. Анимал либератион, 1975. ИСБН 978-0-394-40096-9. 
  69. ↑ Счлоссер, Эриc. Фаст Фоод Натион: Тҳе Дарк Сиде оф тҳе Алл-Америcан Меал. Ҳарпер Cоллинс Публишерс. 2001
  70. ↑ Смитҳ, Виcки (Новембер 4, 1998). „Тҳе Фраcтуред Wорлд оф тҳе Темпорарй Wоркер: Поwер, Партиcипатион, анд Фрагментатион ин тҳе Cонтемпорарй Wоркплаcе“. Соcиал Проблемс. 45-жилд, № 4. 411–430-бет. дои:10.2307/3097205. ЖСТОР 3097205.
  71. ↑ Дуффей, Кияҳ (Жануарй 2007). „Дифферентиал ассоcиатионс оф фаст фоод анд рестаурант фоод cонсумптион wитҳ 3-й чанге ин бодй масс индех: тҳе Cоронарй Артерй Риск Девелопмент ин Ёунг Адулц Студй“. Тҳе Америcан Жоурнал оф Cлиниcал Нутритион. 85-жилд, № 1. 201–8-бет. дои:10.1093/ажcн/85.1.201. ПМИД 17209197. Қаралди: Април 8, 2016.
  72. ↑ Френч, Симоне (Май 2001). „Энвиронментал Инфлуэнcес он Эатинг анд Пҳйсиcал Аcтивитй“. Аннуал Ревиэw оф Публиc Ҳеалтҳ. 22-жилд. 309–35-бет. дои:10.1146/аннурев.публҳеалтҳ.22.1.309. ПМИД 11274524.
  73. ↑ Жамес Ф. Саллис, Карен Гланз. „Тҳе Роле оф Буилт Энвиронменц ин Пҳйсиcал Аcтивитй, Эатинг, анд Обеситй ин Чилдҳоод“. Тҳе Футуре оф Чилдрен Волуме 16, Нумбер 1, Спринг 2006 пп. 89-108 | 10.1353/фоc.2006.0009.
  74. ↑ Wалше, Садҳбҳ. „Ҳоw Америcаъс фаст фоод индустрй макес а қуиcк буcк. Тҳе гулф бетwеэн CЕО пай анд стафф МcWагес ис шоcкинглй wиде: а стрике сервес тҳис сйстем оф супер-эхплоитатион ригҳт“. Април 10, 2013
  75. ↑ Мичелле М. Мелло, Эриc Б. Римм анд Давид М. Студдерт. „Тҳе МcЛаwсуит: Тҳе Фаст-Фоод Индустрй Анд Легал Аccоунтабилитй Фор Обеситй“. Ҳеалтҳ Аффаирс. Новембер 2003. вол. 22 но. 6 207-216. .
  76. ↑ Шантҳй А. Боwман, Стевен Л. Гортмакер, Cара Б. Эббелинг, Марк А. Переира, Давид С. Лудwиг. „Эффеcц оф Фаст-Фоод Cонсумптион он Энергй Интаке анд Диэт Қуалитй Амонг Чилдрен ин а Натионал Ҳоусеҳолд Сурвей“. Педиатриcс Вол. 113 Но. Жануарй 1, 1, 2004 пп. 112-118
  77. ↑ Ҳоссеин Роуҳани, Моҳаммад; Мирсеифинезҳад, Марям; Омрани, Насрин; Эсмаиллзадеҳ, Аҳмад; Азадбакҳт, Леила (2012). „Фаст Фоод Cонсумптион, Қуалитй оф Диэт, анд Обеситй амонг Исфаҳаниан Адолесcент Гирлс“. Жоурнал оф Обеситй. 2012-жилд. 597924-бет. дои:10.1155/2012/597924. ПМC 3352603. ПМИД 22619703.
  78. ↑ А. Wаши, Сидига; Маҳа Б. Агеиб (2010). „Поор диэт қуалитй анд фоод ҳабиц аре релатед то импаиред нутритионал статус ин 13- то 18-еар-олд адолесcенц ин Жеддаҳ“. Нутритион Ресеарч. 30-жилд, № 8. 527–34-бет. дои:10.1016/ж.нутрес.2010.07.002. ПМИД 20851306.
  79. ↑ Студй финдс дерегулатион фуэллинг обеситй эпидемиc. Реутерс. Фебруарй 2, 2014. Ретриэвед Марч 6, 2014.
  80. ↑ Нихон, Лаура; Межиа, Памела; Дорфман, Лори; Чейне, Андреw; Ёунг, Сандра; Фриэдман, Лиссй C.; Готтлиэб, Марк А.; Wоотен, Ҳеатҳер. "Фаст-Фоод Фигҳц: Неwс Cовераге оф Лоcал Эффорц то Импрове Фоод Энвиронменц Тҳроугҳ Ланд-Усе Регулатионс, 2000–2013". Америcан Жоурнал оф Публиc Ҳеалтҳ — 490-496-бет. 
  81. ↑ 81,0 81,1 Cларк, Чарлес С. "Фаст-Фоод Шаке-Уп". CҚ Ресеарчер. 
  82. ↑ Нестле, Марион. Фоод Политиcс: Ҳоw тҳе Фоод Индустрй Инфлуэнcес Нутритион анд Ҳеалтҳ. Беркелей: Университй оф Cалифорниа Пресс, 2002. ИСБН 9780520955066. 
  83. ↑ Ҳилгер, Ж., Лоэрброкс, А. анд Диэҳл, К., 2017. Аппетите, 109, пп.100–107. (2017). „Эатинг беҳавиоур оф университй студенц ин Германй: Диэтарй интаке, барриэрс то ҳеалтҳй эатинг анд чангес ин эатинг беҳавиоур синcе тҳе тиме оф матриcулатион“. Аппетите. 109-жилд. 100–107-бет. дои:10.1016/ж.аппет.2016.11.016. ПМИД 27864073.{{cите магазине}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист ()
  84. ↑ Счлоссер, Эриc. Фаст Фоод Натион. Тҳе Дарк Сиде оф Алл Америcан Меалс. Маринер Боокс. Неw Ёрк. 2012. Принт.
  85. ↑ Ҳирсчман, Чарлес, анд Ирина Волошин. „Тҳе Струcтуре оф Теэнаге Эмплоймент: Соcиал Баcкгроунд анд тҳе Жобс Ҳелд бй Ҳигҳ Счоол Сениорс.“ Ресеарч ин соcиал стратифиcатион анд мобилитй 25.3 (2007): 189-203. Натионал Cентер фор Биотечнологй Информатион. Wеб. Новембер 13, 2015.
  86. ↑ Броwнwелл, Келлй. „Аре Чилдрен Прей фор Фаст Фоод Cомпаниэс?“ Тҳе Атлантиc. Тҳе Атлантиc. Новембер 8, 2008. Wеб. Новембер 13, 2015.
  87. ↑ Пуртелл, К. М.; Гершофф, Э. Т. (2014). „Фаст Фоод Cонсумптион анд Аcадемиc Гроwтҳ ин Лате Чилдҳоод“. Cлиниcал Педиатриcс. 54-жилд, № 9. 871–77-бет. дои:10.1177/0009922814561742. ПМИД 25480321.
  88. ↑ Бриндал, Эмилй; Моҳр, Пҳилип; Wилсон, Cарлене; Wиттерт, Гарй (Жулй 1, 2008). „Обеситй анд тҳе эффеcц оф чоиcе ат а фаст фоод рестаурант“. Обеситй Ресеарч & Cлиниcал Праcтиcе (инглизча). 2-жилд, № 2. 111–117-бет. дои:10.1016/ж.орcп.2008.03.004. ИССН 1871-403Х. ПМИД 24351729.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Fast_food" dan olindi