Fatma Pesend Hanım
Фатма Песенд Ҳаним (усмонли туркча: فاطمہ پسند خانم; туғилгандаги исми малика Фатма Кадрие Ачба; тахминан 1876—1928-йил апрел) Усмонли империяси султони Абдул Ҳамид ИИ нинг ўн иккинчи хотини[1].
| Фатма Песенд Ҳаним | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
Фатма Кадрие Ачба 1876-йил Истанбул, Ачба саройи |
| Вафоти |
1928-йил апрел Истанбул, Ваникўйи вилласи |
| Турмуш ўртоғи | Абдул Ҳамид ИИ |
| Болалари | Ҳатиче Султон |
| Отаси | Аҳмед Сами Пошо Ачба |
| Онаси | Фатима Мамлеэва |
Ёшлиги
Фатма Песенд Ханим 1876-йилда Истанбулда Ачба саройида туғилган. Фатма Кадрие Ачба сифатида туғилган, у Абхазия князлиги оиласининг аъзоси бўлган. Унинг отаси шаҳзода Аҳмед Сами Бей (1839-1915), шаҳзода Аҳмед Бей ва Патима Хоним Эшбанинг ўғли эди. Унинг онаси малика Фотима Ҳаним Мамлеэва (1844-1923), татар шаҳзодаси Исмоил Бей Мамлеэванинг қизи эди. Унинг опаси малика Айша Маҳизер Хоним (1871-1948) ва укаси шаҳзода Шукру Бей (1878-1940) лар ҳам бор эди. У рассом бўлган.
Никоҳи
Фатманинг отаси Сами Бей Султон Абдулазизнинг тўнғич ўғли Шаҳзода Юсуф Иззеддинга, кейинроқ Абдулҳамиднинг тўнғич ўғли Шеҳзаде Меҳмед Селимга хизмат қилган. 1896-йилда бир куни Абдул Ҳамид уни тасодифан кўриб қолди, у онаси ва синглиси билан Шаҳзода Селимнинг онаси Бедрифелек Кадıннинг таклифига биноан Юлдуз саройига келганди. Абдулҳамид уни суриштирди ва ўғли Селимдан батафсил маълумотларни билиб олади.
Абдулҳамид отасидан унинг қўлини сўради. У Абдул Ҳамиднинг таклифига рози бўлди ва никоҳ 1896-йил 20-июлда Юлдуз саройида бўлиб ўтди. Унга „Фатма Песенд“ номи ва „Тўртинчи Иқбол“ унвони берилди. 1897-йил 10-июнда, никоҳдан бир йил ўтиб, у атиги саккиз ой яшаган ягона фарзанди Ҳатиcе Султонни дунёга келтирди.
1898-йилда Ҳатиcенинг эрта вафоти Абдул Ҳамидни болалар ва ҳомиладор аёлларни даволаш учун замонавий бино қурдиришга ундади[2]. Касалхонанинг қурилиши 1898-йил 12-майда бошланган ва 1899-йил 5-июнда якунланган. У „Ҳамидие Этфал Ҳастаҳане-и Алиси“ деб аталган ва тўлиқ Абдул Ҳамиднинг ижоди бўлиб, бутунлай унинг назорати остида эди[3].
Унинг ўгай қизи Айше Султон ўз хотираларида Абдул Ҳамиднинг энагаси Дилбер Женан Ҳаним саройга келганида Фатма Песенднинг хонадонида меҳмон бўлиб қолишини қайд этади.
1909-йил 27-апрелда Абдул Ҳамид тахтдан ағдарилди ва Салоникига сургунга юборилди[4]. Фатма Песенд Абдул Ҳамидга яқин эди ва шунинг учун у сургунда ҳамроҳлик қилди. Бироқ, 1910-йилда, бир йил ўтиб, у Истанбулга қайтиб келди. 1912-йилда Салоники Грецияга қулагандан кейин Абдул Ҳамид ҳам Истанбулга қайтиб, Бейлербейи саройига жойлашди ва у ерда 1918-йилда вафот этди[5].
Ўтган йиллар ва ўлими
1924-йил март ойида император оиласининг сургунида Фатма Песенд Истанбулда қолди. У 1928-йил апрелида эллик икки ёшида[6][7] Ваникўйдаги вилласида вафот этди[8] ва Üскüдардаги Караcааҳмет қабристонига дафн қилинди.
Авлоди
| Исм | Туғилиш | Ўлим | Изоҳлар |
|---|---|---|---|
| Ҳатиcе Султон | 1897-йил 10-июл | 1898-йил | Юлдуз саройида туғилган ва 8 ойлигида вафот этган, Яҳё афанди қабристонига дафн этилган. |
Оммавий маданиятда
- 2003-йилда суратга олинган „Абдüлҳамид Дюшеркен“ филмида Фатма Песенд Ханим ролини турк актрисаси Миҳраcе Екен ижро этган[9].
- 2017-йилги Пайитаҳт: Абдüлҳамид телесериалида Фатма Песенд Ханим турк актрисаси Зейнеп Ўздер томонидан тасвирланган[10].
Аждоди
| 8. Кайтук Гиорги Ачба | ||||||||||||||||
| 4. Аҳмед Ачба | ||||||||||||||||
| 9. Елизавета Ҳанıм | ||||||||||||||||
| 2. Аҳмед Сами Паша Ачба | ||||||||||||||||
| 5. Патıма Эşба | ||||||||||||||||
| 1. Фатма Песенд Ҳанıм | ||||||||||||||||
| 6. Исмаил Мамлеэва | ||||||||||||||||
| 3. Фатıма Мамлеэва | ||||||||||||||||
| 7. Зеҳра Ҳанıм[11] | ||||||||||||||||
Манбалар
- ↑ Ҳаскан, Меҳмет Нерми. Йüзйıллар боюнcа Üскüдар - Волуме 2. Üскüдар Беледиеси, 2001 — 679-бет. ИСБН 978-9-759-76062-5. „Фирдевс-аşиян Султан Абдüлҳамид Ҳан-ı сâни Ҳазретлеринин дöрдüнcü икбали Фатıма Ҳанıм...1346 Şэввал/1928 Нисан.“
- ↑ Интернатионал Жоурнал оф Туркиш Студиэс, Волуме 13. Университй оф Wисcонсин, 2007 — 180-бет.
- ↑ Неw Перспеcтивес он Туркей, Иссуэс 20-23. Симон'с Роcк оф Бард Cоллеге, 1999 — 18-бет.
- ↑ Ҳалл, Ричард C.. Wар ин тҳе Балканс: Ан Энcйcлопедиc Ҳисторй фром тҳе Фалл оф тҳе Оттоман Эмпире то тҳе Бреакуп оф Югославиа. АБC-CЛИО, 9-октабр 2014-йил — 1-2-бет. ИСБН 978-1-610-69031-7.
- ↑ Паррй, Милман. Сербоcроатиан ҳероиc сонгс, Волуме 1. Ҳарвард Университй Пресс, 1979 — 371-бет.
- ↑ Аçба 2004.
- ↑ Броокес 2010.
- ↑ Ҳаскан, Меҳмет Нерми. Йüзйıллар боюнcа Üскüдар - Волуме 2. Üскüдар Беледиеси, 2001 — 679-бет. ИСБН 978-9-759-76062-5. „Фирдевс-аşиян Султан Абдüлҳамид Ҳан-ı сâни Ҳазретлеринин дöрдüнcü икбали Фатıма Ҳанıм...1346 Şэввал/1928 Нисан.“ Ҳаскан, Меҳмет Нерми (2001). Йüзйıллар боюнcа Üскüдар — Волуме 2. Üскüдар Беледиеси. п. 679. ИСБН 978-9-759-76062-5.
Фирдевс-аşиян Султан Абдüлҳамид Ҳан-ı сâни Ҳазретлеринин дöрдüнcü икбали Фатıма Ҳанıм…1346 Şэввал/1928 Нисан.
- ↑ Абдüлҳамит Дüşэркен, 2023-04-20да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2020-05-01
- ↑ Пайитаҳт: Абдüлҳамид (ТВ Сериэс 2017–), қаралди: 2018-09-22
- ↑ Нüфус Тезкереси Сурети, 2022-08-23да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2020-05-01
Китобий манбалар
- Аçба, Лейла. Бир Çэркес пренсесинин ҳарем ҳатıраларı. Л & М, 2004. ИСБН 978-9-756-49131-7.
- Туна, Маҳинур. İлк Тüрк кадıн рессам: Миҳри Расим (Мüşфик) Аçба : 1886 İстанбул-1954 Неw-Ёрк. Ас Яйıн, 2007. ИСБН 978-9-750-17250-2.
- Броокес, Доуглас Сcотт. Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010. ИСБН 978-0-292-78335-5.
- Османоğлу, Айşэ. Бабам Султан Абдüлҳамид. Мона Китап Яйинлари, 2000. ИСБН 978-6-050-81202-2.
- Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2008. ИСБН 978-9-753-29623-6.
- Улуçай, Мустафа Çаğатай. Падиşаҳларıн кадıнларı ве кıзларı. Анкара: Öтüкен, 2011. ИСБН 978-9-754-37840-5.