Фатхулла Ҳабибуллаевич Абдуллаев (1948-йил 14-январда туғилган, Тошкент, Ўзбекистон ССР, СССР) — совет ва ўзбек физиги, физика-математика фанлари доктори, профессор, Ўзбекистон Фанлар Академияси аъзоси — академик[1], Абу Райҳон Беруний нномидаги Давлат мукофоти лауреати[2], Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган фан арбоби ҳамда Ал-Хоразмий номидаги медал билан тақдирланган[3].

Фатхулла Абдуллаев Хабибуллаевич
Таваллуди 1948-йил 14-январ (1948-01-14) (78 ёш)
Тошкент,
Фуқаролиги Oʻzbekiston bayrogʻi Ўзбекистон
Миллати Ўзбек
Соҳаси физика
Таълими Тошкент давлат университети

Таржимаи ҳол

Фатхулла Хабибуллаевич Абдуллаев 1948-йил 14-январда Ўзбекистон ССР Тошкент шаҳрида туғилган.

Таълим шакли

• 1954-йилдан то 1964-йилгача - 82-сонли ўрта мактабда ўқиган, ўта иқтидорли бўлганидан экстернат ўқувчи сифатида тамомлаган.

• 1964-1969-йилларда Тошкент Давлат университетининг физика факултетида таълим олган.

Ҳарбий хизмат

  • 1969-1971-йилларда - СССР Қуролли Кучлари сафида хизмат қилган[3].

Илмий даражаси

  • 1975-йил - Ўзбекистон ССР Фанлар академияси қўшма илмий кенгашида Фатхулла физика-математика фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун " Полиноминал бўлмаган лагранжлар билан ўзаро кучсиз та’сир назарияси "мавзусидаги номзодлик диссертасиясини ҳимоя қилди.
  • 1985-йил - Киевдаги Назарий физика институти илмий Кенгашида “Бир жинсли бўлмаган муҳитларда солитонлар динамикаси” номли докторлик диссертасиясини ҳимоя қилган.

Илмий унвони


Меҳнат фаолияти

  • 1971-йилда у Дубна шаҳридаги ЖИНР аспирантурасида ўқиш даврида полиноминал бўлмаган лагранжлар ва маҳаллий бўлмаган ўзаро та’сирларга эга Ли типидаги моделлар бўйича тадқиқотларни бошлади. Кейин у тортишиш кучи билан квант электродинамикасининг ярим классик гравитасиясини ўрганишга ўтди.
  • 1986-1992-йилларда — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси иссиқлик физикаси кафедраси мудирининг илмий ишлар бўйича ўринбосари, сўнгра илмий ишлар бўйича раҳбар лавозимларида ишлаган[2][3].
  • 1977-йилдан — Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Иссиқлик физикаси бўлимида катта илмий ходим лавозимида ишлайди.
  • 1987-йилдан таклиф этилган профессор сифатида  Австралия, Буюк Британия (1993), Германия (1995), Бразилия (1999-2000, 2006-2007), Гресия, Дания, Италия (1991, 2005) Испания (1992), Малайзия, Португалия, АҚСҲ, (1998, 2001) Финландия, Франсия (1993, 1994, 1997, 2004) ва Япония мамлакатларидаги тадқиқот марказларида фаолият олиб борган[3].
  • 1992-1997-йилларда — Ўзбекистон Республикаси Олий аттестасия комиссиясининг физика бўйича экспертлар кенгашига бошчилик қилган.

Мукофотлар

  • 1989-йилда — “Лазер нурланишининг материя билан ўзаро та’сирининг чизиқли бўлмаган тўлқин жараёнларини ўрганиш” туркумидаги ишлари учун Абу Райҳон Беруний номидаги фан ва техника бўйича Давлат мукофотига сазовор бўлди.
  • 1995-йилда  — “Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган фан арбоби” унвони.
  • 2003-йилда — Босе-Эйнштейн конденсатини ўрганиш бўйича қатор ишлари учун Ал-Хоразмий медали[2][3].

Илмий бойлиги

  • Ночизиқли физика бўйича жаҳон илмий мактабининг асосчиси.
  • Молекуляр занжирлардаги протон ва домен деворларининг боғланган ҳолатини, ташқи майдон та’сирида бир жинсли бўлмаган муҳитда вужудга келадиган солитонларнинг динамик хаосини олдиндан кўра билган.
  • Солитон бирлаштирувчи назариясини яратди, кейинчалик у экспериментал тарзда исботланди.
  • Тасодифий параметрларга эга оптик толалар панжараларида Андерсон локализасиясининг оптик аналоги мавжудлигини тахмин қилди, бу Ф.Ледерер гуруҳи томонидан 2004-йилда экспериментал равишда кузатилган.
  • 2003-йилда Г.Миллот гуруҳи томонидан тасдиқланган оптик толаларда модулясия беқарорлигининг янги соҳаси топилди.
  • Ўзгарувчан доимий уланишга эга икки қудуқли потенсиалдаги конденсатдаги ночизиқли резонанс ва хаосни олдиндан билган[3].

Асосий илмий ишлари

Монографиялар

  • Ф. Х. Абдуллаэв, П.К.Ҳабибуллаэв, Бир жинсли конденсацияланган муҳитда солитонларнинг динамикаси, Фан нашриёти, Тошкент, 1986, 200-бет.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, С.А.Дарманян ва П.К.Хабибулаэв, Оптик солитонлар, Фан нашриёти, Тошкент, 1987, 180-бет.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Солитонларнинг динамик хаоси, Фан нашриёти, Тошкент, 1990, 200-бет.
  • Оптик солитонлар, Ф. Х. Абдуллаэв (Таҳр.), Wорлд Сcиэнтифиc, Сингапур, 1991-йил
  • Ночизиқлилик ва тартибсизлик, Ф. Х. Абдуллаэв, А.Р.Бишоп ва Ст. Пневматикос (Эд.), Қаттиқ ҳолатда Спрингер Сериэс, в.67, Спрингер-Верлаг, Ҳеиделберг, 1992.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, СА Дарманян ва П.К. Хабибуллаэв, Оптик Солитонлар, Спрингер-Верлаг, Ҳеиделберг, 1993-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Бир жинсли муҳитда солитонлар назарияси, Жон Уайли, Чичестер, 1994-йил
  • Тартибсизлик билан ночизиқлилик: назария ва иловалар, Ф. Х. Абдуллаэв, О. Банг ва депутат Соэренсен (Таҳр.), НАТО Сиэнcе Сериэс, жилд.45, Клуwер Аcадемиc Публишер, 2001.
  • Ночизиқли тўлқинлар: классик ва квант жиҳатлари, Ф. Х. Абдуллаэв ва ВВ Конотоп (Таҳр.), НАТО илмий серияси, 153-жилд, Клуwер Аcадемиc Публишер, 2004.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Совуқ квант газларида чизиқли бўлмаган материя тўлқинлари, ИИУМ пресс, Куала-Лумпур, Малайзия, 2005-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Солитонлар ва чизиқли бўлмаган даврий тўлқинларнинг динамик хаоси, Физика ҳисоботлари, в.179, н1, 1-78, 1989-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв ва С.А.Дарманян, Солитонлар ва нафас олувчиларнинг хаотик динамикаси, “Бузилиш ва чизиқли бўлмаганлик”, АР Бишоп, Д.Кампбелл, С.Пневматикос (Эдс.), Спрингер-Верлаг, Ҳеиделберг, Прок. Физикадан, жилд. 39, б. 93, 1989-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Оптик солитонларнинг хаотик динамикаси, Ин ”Проc. Оптик солитонлар бўйича Лес Ҳоушес мактаби", С. Wабнитз, В.Э. Захаров (Эдс), Пҳйсиқуэ-Спрингер нашри, 1999-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, СА Дарманян, Ж. Гарниэр, бир ҳил ва дискрет муҳитда электромагнит тўлқинларнинг модуляциявий беқарорлиги, "Оптикадаги тараққиёт", Э. Wолф (Эд.), 5-боб, в.44, пп. 303–365, Шимолий Голландия, Элсевиэр, 2002.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Ночизиқли тўлқинларнинг динамик барқарорлашуви, "Ночизиқли тўлқинлар: классик ва квант аспектлари", Клуwер Академик нашриёти, Додречт, 2004.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, Дискрет диссипатив солитонлар, “Диссипатив солитонлар”, Н. Ахмедиэв ва Анкиэвич (Таҳрирлар), с. 327-341, Спрингер-Верлаг, 2005-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв ва Ж. Гарниэр, Тасодифий муҳитда оптик солитонлар, Э. Wолф (Таҳр.), Оптикада тараққиёт, 48-в., 2-боб, 2005-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв, А. Гаммал, А. Камчатнов ва Л. Томио, Босе-Эйнштейн конденсатидаги ёрқин материя тўлқин солитонларининг динамикаси, Инт. Ж. Мод. физика. Б 19, 3415 2005-йил.
  • Ф. Х. Абдуллаэв ва Ж. Гарниэр, Бозе-Эйнштейн конденсатларида ёрқин солитонлар, “Бозе-Эйнштейн конденсатларида пайдо бўлган чизиқли бўлмаган ҳодисалар”, Д. Франтзескакис, П. Кеврекидис (Таҳр.), Спрингер, 2008-йил.

Манбалар

  1. ↑ „Об утверждении действительных членов Академии наук Республики Узбекистан“. пресидент.уз. Қаралди: 2023-йил 23-декабр.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „ИНСТИТУТ ИОННО-ПЛАЗМЕННЫХ И ЛАЗЕРНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ АКАДЕМИИ НАУК РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН“ (ру). 2015-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-август.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Фатхулла Абдуллаев Хабибуллаевич. Ташкент: АН РУз, 2008. 
  4. ↑ „Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясига янги академиклар тасдиқланди“. ойина.уз. Қаралди: 23-декабр 2023-йил.