Favoritizm
Франсуа Баучер
Фаворитизм (франсузча: фаворитисме лотинча: фавор[1]) қироллик (қироллик, императорлик, қироллик) судларида, асосан, абсолютизм даврида Эвропада мавжуд бўлган ва маълум бир шахс ёки шахслар гуруҳининг шахсий муносабатлари билан боғлиқ ҳолда кўтарилишидан иборат бўлган ижтимоий- маданий ҳодиса. Монархнинг уларга нисбатан илтифоти. Мутлақ монархияларда кенг тарқалди.
Фаворитизм монарх ваколатларининг бир қисмини (ҳатто кўп қисмини) кўпинча қонун ёки анъаналар билан ўрнатилган бўйсунишнинг мавжуд расмий муносабатларига қарамасдан ёки уларни четлаб ўтиб, севимли ёки унинг ёрдамчиларига топшириш билан тавсифланади. Фаворитизмнинг сабаби монархнинг олий ҳокимиятни ҳар доим ҳам ажойиб фазилатларга эга бўлмаган, лекин шахсан монархга содиқ бўлган жуда кичик бир гуруҳ одамларнинг қўлига тўплаш ниятидадир.
Шу билан бирга, фаворитизм монархнинг (ёки унинг турмуш ўртоғининг) севимли билан яқин муносабатлари билан мутлақо боғлиқ эмас эди, чунки у кўпинча замонавий стереотипларда пайдо бўлади. Шундай қилиб, Букингем герцоги, эҳтимол, Жеймс И билан гомосексуал муносабатда бўлган, аммо мамлакатдаги иккинчи шахс ва унинг ўғли Чарлз И билан қолган, у билан ҳеч қандай алоқаси йўқ эди. „Валидо“ (Лерма герцоги, граф-герцог де Оливарес) нинг испан мавқеида жинсий компонент йўқ эди, унга подшоҳлар шахсий қобилияцизлиги ва тақводорликка мойиллиги туфайли давлат ишларини ишониб топширган ва Пётр И нинг севимлилари мақомида. (Александр Меншиков) ёки Чарлз ХИИ (Жорж фон Гортз).
Фавқулоддаликнинг энг юқори ривожланиши учун маданий шарт-шароитлар маърифатпарварлик ғоялари ва ахлоқий меъёрларининг тарқалиши туфайли шаклланган. 17—18 -асрларда жамият ҳаётида тарафдорлик одатий ҳолга айланди. Франсияда ҳатто " расмий севимли " тушунчаси ҳам мавжуд эди, у қиролга деярли чексиз таъсир кўрсатиши билан бошқалардан ажралиб турарди. Бундай севимли, масалан, Маркиз де Помпадур эди.
Россияда фаворитизм Буюк император Кетрин ИИ ҳукмронлиги даврида, у „деярли давлат институти“га айланганда ўзининг энг юқори чўққисига чиқди[2]. Ҳисоб-китобларга кўра, Кетриннинг фақат 11 та асосий севимлисига совғалар ва уларни сақлаш харажатлари 92 миллион 820 минг рублни ташкил этган. рубл, бу ўша даврдаги давлат бюджетининг йиллик харажатларидан бир неча баравар кўп бўлган ва унинг ҳукмронлигининг охирида шаклланган Россия империясининг ташқи ва ички қарзлари миқдори билан таққосланган[3][4]. Батафсил маълумот учун қаранг мақола Россия империясида коррупция .
Фаворитизм мавзуси кўпинча тарихий ва псевдотарихий фантастикаларда ўйнайди. Мисоллар — „Висcоунт де Бразҳелон“ А. Дюма, „Муз уйи“ И. Лазҳечников, Анна ва Серж Голоннинг „Анжелика“ серияси. Фридрих Шиллернинг " Айёрлик ва муҳаббат " песасида Англия қиролининг севимли ва маъшуқаси Леди Милфорднинг азоби бутун драма билан кўрсатилган.
Яна қаранг
- Непотизм
- Кронизм
- сақланган аёл
- Гуруҳ ичидаги фаворитизм
Манбалар
- ↑ Словар иностранних слов. — М.: „Русский язик“, 1989. — 624 с. ИСБН 5-200-00408-8
- ↑ Казимир Валишевский. Екатерина Великая, кн. 3, ч. 2, гл. 3, И
- ↑ Труайя А. Екатерина Великая. Москва, 2007, с. 409
- ↑ Павленко Н. И. Екатерина Великая. Москва, 2006, с. 389