Faxrunniso
Фахруннисо Шуҳда Умму Муҳаммад ал-Бағдодий ёки Шуҳда ал-Бағдодий олима, муҳаддис ва хаттот эди. Шуҳдани „Хаттот, аёллик фахри, Ироқнинг юксак истеъдодли муҳаддиси (муҳаддис аёл)“ деб аташган[1].
Исм
Унинг тўлиқ исми Фахруннисо Шуҳда Умму Муҳаммад бинт Абу Наср. Фахр-ун-Нисо арабчада „Аёлликнинг фахри“ деган маънони англатади. У Шуҳда ал-Бағдодийя ёки „Бағдод ёзувчиси“ ва ал-Катибаҳ ёки ёзувчи аёл деб номланган.
Ёшлик даври ва таълими
Фахр-ун-Нисо Шуҳда ХИ аср бошларида Эроннинг Динавор шаҳрида Абу Наср Аҳмад ибн ал-Фараж ал-Динаворий (ваф. 574) оиласида туғилган[2]. Унинг бобоси игна савдоси билан шуғулланган ва шу тариқа ал-Ибри' лақабига эга бўлган. Аммо унинг отаси ҳадисга иштиёқи баланд бўлиб, уни бир қанча фан усталаридан ўрганишга муваффақ бўлган эди. Суннатга амал қилган ҳолда, унинг ўзи қизига яхши академик таълим берди ва унинг кўплаб таниқли обрўга эга бўлган анъаналар остида ўқишини таъминлади.
Кейин Фахр-ун-Нисо Бағдоднинг машҳур устозлари: Триад ибн Муҳаммад аз-Зайнабий, Ибн Талҳа ан-Ниолий, Ану И’Ҳасан ибн Айюб, Абу И-Хаттоб ибн Ботир, Аҳмад ибн Абдуллоҳ, Қодир ибн Юсуф ва бошқалардан ҳадис илмини ўрганди. Шунингдек, у Абу Абдуллоҳ Ҳасан ибн Аҳмад Нўмоний, Абу Бакр Муҳаммад ибн Аҳмад-Ас-Шоший ва Абу-ал-Ҳусайний каби нуфузли уламолар раҳбарлигида ҳадис сабоқларини олган ва илмнинг бошқа соҳаларини ўрганган.
Ўша пайтда аёллар ўқишни уйдаги билимдон эркак ва аёллардан ўрганишни бошлашган. Кейин улар маҳаллий ўқитувчилар билан оила доирасидан ташқарида давом эттиришган. Агар улар қўшимча таълим олишни орзу қилсалар, бошқа шаҳар ва шаҳарлардаги ўқитувчиларга боришган.
Олималик ва ҳиссалари
Ҳадис адабиёти
Ал-Муватта: Имом Моликнинг энг машҳур асари „Ал-Муватта“ мусулмон ҳуқуқи мавзуларини ўз ичига олган биринчи ёзма ҳадислар тўплами бўлиб, Имом Молик ибн Анас томонидан тўпланган ва таҳрир қилинган. „Ал-Муватта“ тахминан 1720 та ҳадисдан иборат. Шуҳда ал-Бағдодия уларнинг барчасини ўрганган[3].
Ал-Машяҳат : Бу ҳадисни шайхлар ёки ўша ҳадис устозлари томонидан тартибга солишдир. Шуҳда л-Бағдодий Абу Ғолиб Муҳаммад ибн ал-Ҳасан ал-Бақилонийдан ибн Саҳдхоннинг машойихларини ўрганган.
Ал-Ажзо: Ал-Ажза жузнинг кўплиги бўлиб, бирор нарсанинг таркибий қисмини билдиради. Бу ерда фақат бир кишининг ҳадислари ёки фақат битта мавзу бўйича тўпланган ҳадислар назарда тутилмоқда. Ҳижрий ИВ асрда аёллар уларни ўрганишга катта қизиқиш билдирганлар. Шуҳда энг машҳур Жуз ибн Арафани, унинг энг юқори ровийи Ибн Баён билан ўрганган; Улар Жуз Ибн ҳанбал, Абу И-Ҳасан ибн ат-Туюрий билан; ва Тирад билан Жуз Ҳилол ал-ҳаффор эди.
Ал-Мусалсалот: мусалсал атамаси ҳадисни англатади, унинг ривояти атрофида анъана ҳадиснинг ўзи билан бир қаторда сақлашга лойиқ деб топилган ўзига хос алоқаси бор. Барқонийнинг „Мусафаҳ“ асарини ўрганган.
Шуҳда ал-Исмоилийнинг му’жам ва Ибн Шодоннинг машяҳасини ривоят қилган. Унинг шогирди Абл ал-Азиз ибн Маҳмуд ибн ал-Муборак ибн ал-Ахдор ҳаётлигида „Машаяҳа шуҳда“ни тузган. Унда 114 та ривоят мавжуд бўлиб, уларнинг аксарияти 27 та шайхдан олинган пайғамбарлик ҳадисларидир[3].
Илм изловчилар узоқ жойлардан келиб, унинг Дарс жараёнларига қўшилишга рухсат олсалар, бу улар учун шараф белгиси сифатида қабул қилинарди. Кўпгина машҳур олимлар унинг тавтологиясининг доимий тингловчилари бўлиб, унинг номидан ҳадисни ривоят қилиш учун ундан ваколат олардилар. У ҳадис илми бўйича ўзининг илм-маърифатини намоён этибгина қолмай, тарих, тилшунослик ва адабиёт бўйича илмий маърузалар билан қатнашиб, тингловчиларининг юраги ва қалбида унутилмас таассурот қолдирган.
Хаттотлик
У хаттотлик санъатида мукаммалликка эришиб, ўз даврининг моҳир хаттотини унинг қадрига етишга мажбур қилди. У ўзининг билимдонлиги, хаттотлик санъати ва юксак эътироф этилган нотиқлик маҳорати учун „Фахр-ун-Нисо“ (Аёллар ифтихори) унвонини олган.
Кейинги ҳаёти ва вафоти
Фахр-ун-НисоШуҳднинг эри қирқ йиллик турмушдан кейин вафот этди. Фахр-ун-Нисо катта зарбага жасорат ва сабр-тоқат билан чидади ва ўзини ўрганиш ва таълим олиш билан банд қилди. Халифа Ал-Муқтадий Би-амр-Аллоҳ унинг илмий фаолияти кўламини кенгайтириш учун унга катта мулк берди. У хайр-эҳсонлар эвазига Дажла дарёси бўйида катта муассаса (дарсгоҳ) ташкил этди, у ерда юзлаб талабалар ўқишни давом эттирдилар ва барча харажатларни ФахрШуҳданинг ўзи қоплади[4].
У 1112-йилда 90 ёшида вафот этди. Унинг жаноза намози Бағдоддаги „Жамои ал-Қаср“да ўқилди. Унинг дафн маросимида минглаб одамлар, жумладан, олимлар, талабалар ва давлат арбоблари иштирок этгани айтилади.
Тутган ўрни
Абул-Фараж ибн ал-Жаузий уни тақводорлиги, хаттотлик ва хайрия ишлари учун мақтаган. Ас-Сафадий унинг ҳадис илми, тақвоси, иймони ва хайрихоҳлиги борасидаги кенг билимини қайд этган.
Манбалар
- ↑ Надwи, Моҳаммад Акрам. Ал Муҳаддитҳат: тҳе wомен счоларс ин Ислам. Лондон: Интерфаcе Публишерс, 2007 — 55-бет.
- ↑ Сиддиқи, Муҳаммад Зубайр (1993). „Ҳадитҳ Литературе Иц оригин, девелопмент анд спеcиал феатурес: Wомен Счоларс оф Ҳадитҳ“. Тҳе Исламиc Техц Соcиэтй Cамбридге. 117–123-бет. Қаралди: 23-феврал 2015-йил.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ 3,0 3,1 Надwи, Моҳаммад Акрам. Ал Муҳаддитҳат: тҳе wомен счоларс ин Ислам. Лондон: Интерфаcе Публишерс, 2007 — 131–135-бет. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме ":2" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ Аҳмед. „Шайкҳаҳ Шуҳдаҳ, Факҳр-ун-Ниса.“. Ҳақ Ислам (21-апрел 2013-йил).