Магеллан, Магаляйниш Фернан (португалча: Фернãо де Магалҳãэс, испанча: Фернандо (Ҳернандо) де Магалланес, тахминан 1470, Португалия – 1521.27.4, Мактан орол, Филлипин) – португалиялик денгизчи сайёҳ. Магеллан экспедицияси биринчи дунё айлана сузишни амалга оширди. 1505—1512 йилларда португаллар экспедициясида қатнашиб икки марта (1509-1511) Малаккагача борган. Магеллан Лиссабонга қайтгач, 1517-йил Испанияга ўтиб, Молукка оролларига ғарбий йўл билан сузиб бориш тўғрисидаги ўзи ишлаб чиққан лойиҳани Испания қиролига тақдим қилди. 1519—1521 йилларда 5 та кемадан иборат Испания экспедицияси (265 одам)га бошлиқ этиб тайинлангач, 1519-йил 20-сентябрда Санлукарде Баррамеда бандаргоҳидан (Испания) йўлга чиқади ва 1520-йил январда Ла-Платанинг денгизига қуйилиш ерига етиб боради. Февралда жанубга сузишни давом эттириб номаълум ернинг 2000 км дан зиёд соҳилини (Магеллан у жойларни Патагония деб атаган) кўздан кечирди. Магеллан 1520-йил март ойида СанХулиан бухтасида 3 кемада кўтарилган исённи бостирди ва ўша ерда қишлаб, 1520-йил августда 4 кемада сузишда давом этди. Кемалар Оловли Ер ороли билан материк оралиғидаги бўғоз (кейинчалик Магеллан номига қўйилган) орқали ўтиб номаълум океанга чиқди. Магеллан ҳамрохлари кейинроқ уни Тинч океан деб атаган. Тўхтовсиз қарийиб 17 минг км масофани ўтиб, аввал Мариана оролларига, сўнгра Филиппин оролларига етиб боришди. Магеллан Мактан оролда маҳаллий халқ билан тўқнашувда ўлдирилди. Магеллан ҳамроҳлари Тинч океан орқали ғарбга сузиб, Африканинг жан. орқали фақат битта „Виктория“ кемасида (Х. С. Элкано қўмондонлигида) 1522-йил Испанияга қайтиб, дунё айлана сузишни якунладилар. Бу экспедиция Ернинг шарсимонлигини амалда узил-кесил исботлади, ягона Дунё океани мавжудлигини, Ер юзасининг кўп қисми сув билан қопланганлигини кўрсатди.

Магеллан, Магаляйниш Фернан
португалча: Фернãо де Магалҳãэс, испанча: Фернандо (Ҳернандо) де Магалланес,
Таваллуди 4 феврал 1480
Вафоти 27 апрел 1521
Филиппин
Фуқаролиги Кастилия ва Леон қироллиги
Имзоси
йўналиш

Адабиёт

  • Пигафетта А., Путешествие Магеллана, пер, с итал., М., 1950; Магидович И. П., Магидович В. И., Очерки по истории географических откритий, 3 изд., М., 1983.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил