Фижи Қироллиги ёки Вити Қироллиги — Фижи оролларида 1871-йилдан 1874-йилгача мавжуд бўлган тарихий давлат. Фижи Қироллиги Фижининг биринчи бирлашган давлати бўлиб, у Ротома оролидан ташқари ҳозирги Фижининг ҳаммасини қамраб олган.

Фижи Қироллиги
Вити

Тугатилган
1871 — 1874


→
Байроқ Герб
Мадҳия
"Реревака на Калоу ка Дока на Туи"
"Худодан қўрқинг ва Шоҳни ҳурмат қилинг"
Пойтахти Левука
Тил(лар)и Инглизча ва Фижича
Пул бирлиги Фижи фунти
Майдони 18,274 км²
Бошқарув шакли Конституциявий монархия
Қирол
 - 1871—1874-йиллар Серу Эпениса Какобау
Бош вазир
 - 1871—1872-йиллар (биринчи) Сидней Чарлз Берт
 - 1872—1974-йиллар (охиргиси) Жорж Остин Вудс
Тарих
 -  Ташкил топиши 1871-йил 5-июн
 -  Бирлашган Қироллик томонидан аннексия қилинган 1874-йил 6-октябр

Давлат тарихидан олдинги давр

1865-йилда Британия консули Жонс ва миссионерлар ташаббуси билан маҳаллий раҳбарлар бошчилигида Фижи давлатлари конфедерацияси тузилди, бу архипелагда маҳаллий даражада ўзини ўзи бошқаришни сақлаб қолган ҳолда марказлашган ҳукуматни жорий этишга уриниш эди. Номинал равишда Такомбау янги давлат шаклланишининг бошида эди. Бироқ Фижи оролларининг барча оролларини конфедерация шаклида бирлаштириш тажрибаси муваффақияциз тугади ва Такомбаунинг молиявий аҳволи “Америка қарзи” туфайли йилдан-йилга қалтислашиб борарди. Шу муносабат билан, 1867-йилда Такомбау "Полинезия компанияси" билан шартнома тузишга борди. Унга кўра, компания АҚШнинг Фижи олдидаги қарзини тўлаган ва бунинг эвазига Фижи компанияга архипелагдаги 200 минг гектар ер ажратди. Орадан кўп ўтмай, оролларга европаликларнинг оқими кўпайди[1].

Тарихи

1871-йилда архипелагда яшовчи 3 мингга яқин европаликлар Такомбауни барча Фижи ороллари қироли деб тан олдилар. Натижада яна янги ҳукумат тузилди, унда европалик кўчманчилар вакиллари асосий ўринларни эгаллади. Қонунчилик кенгаши ҳам тузилди. Аммо мамлакатдаги сиёсий вазият яхшиланмади: Фижи ороллари банкрот бўлиш арафасида эди, мамлакат чет эллик ишчилар сонининг ўсиши билан юзага келган кўплаб ирқий можаролар билан ларзага келди. Такомбаунинг қирол деб эълон қилиниши бошқа бошлиқлар томонидан қаршиликка учради, улар уни энг яхши ҳолатда тенгдошлар орасида биринчи бўлиб ҳисобладилар. Бироқ, 1871-йил июн ойида Буюк Британиянинг фахрий консули Жон Бейц Тюрстон Фижи бошлиқларини конституциявий монархияни қабул қилишга кўндирди. Сиёсий беқарорлик фонида Такомбау ва бошлиқлар кенгаши Британия ҳукуматидан ёрдам сўрашга қарор қилдилар. 1873-йил июн ойида Британия Жамоатлар палатаси Фижи оролларини эгаллаб олиш ёки улар устидан протекторат ўрнатиш ташаббуси билан чиқди. Кейинчалик Тинч океанидаги узоқ ороллардаги сиёсий вазият тўғрисида ҳисобот тайёрлаши керак бўлган архипелагга Британия комиссарлари юборилди. Ҳисобот 1874-йил июн ойида Британия парламентига тақдим этилди. Унда Фижини қироллик колониясига айлантириш зарурлиги ҳақида гапирилди[1]. Бенжамин Дизраэли ҳукуматидаги колонияларнинг янги вазири Генри Герберт Карнарвон инглиз комиссарларининг хулосасини қўллаб-қувватлади. 1874-йил сентябр ойида Янги Жанубий Уэлс губернатори Фижи оролларига сессиянинг якуний шартларини муҳокама қилиш учун юборилди. 1874-йил 10-октябрда қирол Такомбау ва бошқа ўн бир бошлиқлар, шу жумладан Энеле Маафу, архипелагни тайинлаш тўгприсидаги сессияни имзоладилар. Муваққат ҳукумати тузилди, унинг мас'улиятига губернатор Фижига келгунига қадар оролларни бошқариш ва колония ташкил этилганлигини расман э’лон қилиш кирди[2].

Изоҳлар

 Изоҳ

  1. ↑ 1,0 1,1 Степҳаниэ Лаwсон. Тҳе фаилуре оф демоcратиc политиcс ин Фижи. — Охфорд Университй Пресс, 1991. — П. 54. — ИСБН 9780198273226.
  2. ↑ „Фиджи: Вилка людоеда и другие особенности. История и география страны“ (ру). www.порталостранаҳ.ру. 2018-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 6-июл.