Ислом динига эътиқод қилувчилар — Финландияда озчиликни ташкил этади. Биринчи мусулмонлар асосан, 1870—1920-йилларда кўчиб келган татарлар эди[1] . Шундан сўнг Финландияга оз сонли иммиграция йўли билан ўнлаб йиллар давомида мусулмонлар кўчиб келишган. 20-аср охиридан бошлаб Финландияда мусулмонлар сони иммиграция туфайли тез сур’атларда ўсди. Ҳозирги кунда Финландияда ўнлаб исломий жамоалар мавжуд, бироқ уларга озчилик мусулмонлар қўшилган. Пеw Ресеарч Cентер 2010-йилги маълумотларга асосланиб, 2016-йилда Финландиянинг 5,5 миллион аҳолисининг тахминан 2,7 фоизини мусулмонлар ташкил қилганини тахмин қилди. Юқори миграция ссенарийсида Финландия мусулмонлари сони 2050-йилга бориб 15 фоизгача ўсиши мумкин, бу Финландиядаги деярли бир миллион мусулмонга тенг бўлади.[2]

Болтиқбўйи татарлари

Болтиқбўйи татарлари 19-аср охирида Финландияга савдогар ва аскарлар сифатида келишган. Улар суннийлик тарафдорлари бўлиб, туркий тиллардан бирида гаплашар эдилар. Кейинчалик уларга бошқа оила аъзолари қўшилди ва биринчи ислом жамоати — Финландия ислом уюшмасини (фин: Суомен Ислам-сеуракунта), Финландия Россиядан мустақил бўлганидан кейин 1925-йилда ташкил этилган ва 1922-йилда диний эркинлик тўғрисидаги қонун қабул қилинган. Амалда бу жамият фақат асли татар ёки умуман туркий миллатлардан бўлганларни аъзо сифатида қабул қилади, туркий бўлмаган мусулмонлар бундан мустасно. Финландия татарларининг исломий жамоатлари бугунги кунда жами 1000 га яқин аъзога эга.[3] Умуман олганда, татарлар 1960-йилларнинг бошларига қадар Финландиядаги ягона мусулмон бўлиб қолишди.[3]

Замонавий иммиграция

1980-йилларнинг бошларига келиб, асосан Яқин Шарқ ва Шимолий Африкадан (МЕНА) бир неча юзлаб мусулмонлар талабалар, ишчилар ва оилалар сифатида кўчиб келдилар.[3]

Иммигрантлар ва қочқинлар сони туфайли 1990-йилларнинг бошларида Финландияда мусулмонлар сони сезиларли даражада ошди, улар асосан юқорида тилга олинган Яқин Шарқ ва Шимолий Африкадан давлатларидан, шунингдек, Сомали ва Болқондан эди. Тез орада янги муҳожирлар ўзларининг масжидлари ва жамиятларини ташкил этишди. 1996-йилда бу гуруҳлар Финландияда исломий ташкилотлар федерациясини ташкил этиш учун бирлашдилар. Тахминан 1000 га яқин финлар исломни қабул қилганлар. Уларнинг аксарияти мусулмон эркакларга уйланган аёллардир.[3]

2003-йилга келиб мусулмонлар сони 20 000 га кўпайди ва 30 га яқин масжидлар мавжуд эди. Мусулмонларнинг аксарияти суннийлар ҳамда Ироқдан келган баъзи шиа қочқинлари эди.[3]

Ғарбий Европанинг аксарият мамлакатлари сингари, мусулмонлар Финландиянинг Хелсинки, Тампере, Оулу ва Турку каби йирик шаҳарларида истиқомат қилишади.[3]

Ироқ ва Афғонистондан келган юзлаб бошпана изловчи ва қочқинлар Финландия Иммиграция Хизмати (Мигри) томонидан биринчи бошпана аризаси рад этилгандан сўнг, диний таъқиблар туфайли қайтадан бошпана сўраш учун христианлик динини қабул қилган.[4]

2018-йилда Адлия вазири Антти Хакканен Финландияда ислом қонунларидан фойдаланишни рад этган эди.[5]

Ислом жамиятлари

1-жадвал: Финландиядаги энг йирик исломий жамиятлар 2009-йил[6]
Номлари Рўйхатга олинган Уй Аъзолар
Финландия ислом уюшмаси 1925-йил Хелсинки 567
Финландия Ислом жамияти 1987-йил Хелсинки 1 097
Хелсинки Ислом маркази 1995-йил Хелсинки 1 817
Тампере Ислом жамияти 1998-йил Тампере 837
Финландиядаги Ислом Раҳма Маркази 1998-йил Хелсинки 575
Шимолий Финландия Ислом жамияти 2000-йил Оулу 361

Финландияда ўнлаб мустақил исломий жамиятлар мавжуд. Энг қадимгиси 1925-йилда ташкил этилган Финландия ислом уюшмаси. Унинг 700 га яқин аъзоси бор, уларнинг барчаси татарлардир. Жамият Хелсинки, Тампере ва Лахтида масжидларга эга. Финландияда фақат масжид сифатида қурилган ягона бино Жäрвенпää масжидидир.

Финландия Ислом жамияти 1987-йилда ташкил этилган. Унинг аъзолари асосан араблар, шунингдек, фин динини қабул қилганлар. Жамият Хелсинкида масжид ва Қур’он мактабига эга. Хелсинки Ислом маркази ҳозирда 2000 га яқин аъзоси бўлган энг йирик жамиятдир. Бундан ташқари, Хелсинки ҳудудида яна ўнлаб исломий жамиятлар мавжуд бўлиб, уларнинг баъзилари расмий рўйхатдан ўтмаган. 

Хелсинки Ислом қабристони

Масжидларнинг аксарияти кўп тилли, лекин энг кўп ишлатиладиган тиллар одатда инглиз ва фин тилларидир. Диний хизматлари асосан араб тилида олиб борилади. 

Демографияси

Финландия статистик маълумотларига кўра, 2008-йилдан 2018-йилгача Финландияда мусулмонлар сони:[7] 

Йил Аҳоли
2008-йил 40.000
2010-йил 45.000
2012-йил 50.000
2014-йил 60 237
2016-йил 110.000
2018-йил 136.000

Тил бўйича кўпчилик мусулмон этник гуруҳлари

Финландия статистикасига асосланган қуйидагилар (тил, 2019).

Терроризм ва радикаллашув

ИCCТнинг 2016-йил апрел ойидаги ҳисоботи шуни кўрсатдики, камида 70 киши можаро зонасига кириш учун Финландияни тарк этган ва уларнинг аксарияти Сурия ва Ироқдаги жиҳодий гуруҳларга қўшилган. Улар 2012-13-йиллар оралиғида кетишни бошладилар ва эркак-аёл нисбати тахминан 80-20 % эди.[8]

Финландияда биринчи террористик ҳужум 2017-йилда Турку ҳужуми бўлиб, унда Марокашдан бошпана изловчи муваффақияцизликка учраган Абдерраҳман Боуанане пичоқ билан икки аёлни пичоқлаб ўлдирган ва яна саккиз кишини жароҳатлаган.[9]

2020-йилда Финландия Хавфсизлик Разведка Хизмати (СУПО) томонидан кузатилганларнинг аксариятини исломий жангарилар ташкил этган ва Финландия " Исломий давлат " тарғиботида душман давлат сифатида кўрсатилган. Финландиядаги жангари исломий тармоқлар кўп миллатли бўлиб, авлодлар бўйлаб тарқалади, бу ерда қатор мусулмон иммигрант оилаларининг учинчи авлоди радикаллашган. Бу мусулмон болаларнинг радикаллашган муҳитда ўсишига олиб келади. Сурия ва Ироқ фуқаролар урушларидаги хорижий жангчилар Финландиядаги исломий ҳаракатлар учун трансмиллий алоқаларни кучайтирди. Суриядаги можаро зонасидан ва Ал-Ҳаул қочқинлар лагеридан бир қанча жангарилар етиб келган ва улар ҳам қисқа, ҳам узоқ муддатли хавфсизликка таҳдид солмоқда.[10][11]

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Масон, Роберт. Муслим Миноритй-Стате Релатионс: Виоленcе, Интегратион, анд Полиcй (инглизча). Спрингер, 8-апрел 2016-йил. ИСБН 978-1-137-52605-2. 
  2. ↑ „Муслим Популатион Гроwтҳ ин Эуропе“. пеwфорум.орг.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 „Сöк - Уппслагсверкет Финланд“. уппслагсверкет.фи. Қаралди: 21-ноябр 2021-йил.
  4. ↑ „Сторт финлäндскт феномен - ҳундраталс муслимер блир кристна“ (4-октабр 2017-йил). 2018-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ „Жустиcе Министер: "Но роом ин Финланд фор Шариа лаw"“ (инглизча). Неwс (22-май 2018-йил). Қаралди: 3-декабр 2021-йил.
  6. ↑ Усконнот.фи (Ин Финниш) Кейwорд „ислам“. 16.8.2010
  7. ↑ „Финланд: Индивидуалс ин Муслим cоммунитиэс 2010-2020“.
  8. ↑ „Тҳе Фореигн Фигҳтерс Пҳеноменон ин тҳе Эуропеан Унион“. Тҳе Интернатионал Cентре фор Cоунтер-Террорисм - Тҳе Ҳагуэ (ИCCТ) (2016-йил апрел), с. 44. 2016-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31-август 2016-йил.
  9. ↑ Росендаҳл, Жусси. „Книфе аттаcкер сентенcед то лифе бй а Финниш cоурт“ (инглизча). Реутерс (15-июн 2018-йил). Қаралди: 4-апрел 2021-йил.
  10. ↑ „Террорҳотбедöмнинг“ (св-СЕ). Скйддсполисенс åрсбок. 2022-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-октябр.
  11. ↑ „Ден радикала исламистиска террорисмен эфтер калифатет“ (св-СЕ). Скйддсполисенс åрсбок. 24-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-апрел 2021-йил.

Ҳаволалар