Firuzkuhlar
Фирузкуҳлар (дарийча: فیروزکوهی) — Афғонистоннинг шимолий-ғарбида (Герируд ва Мурғоб дарёлари оралиғида, Ҳирот вилоятининг шарқий қисмида, шунингдек, Чаҳчарон яқинида) яшовчи чораймоқ гуруҳига тегишли халқ.
Аҳолисининг умумий сони 253 000 кишини ташкил қилади[1]. Фирузкуҳлар эътиқодига кўра, сунний мусулмонлардир. Уларнинг ўз тиллари йўқ, мулоқотда форс тилининг шевасидан фойдаланадилар (Раҳимов, 1999).
Келиб чиқиши
Чораймоқлар ва фирузкуҳларнинг этногенезида мўғул, турк ва эрон халқлари[2][3] иштирок этган. Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, туркийлар-мўғуллар таъсирининг кучли эканлиги фирузкуҳларга хос жиҳат ҳисобланади.

Анъанавий машғулотлар
Фирузкуҳлар асосан чорвачилик -қўй, эчки, туя боқиш билан шуғулланишади. Фирузкуҳлар кучли ва чидамли отларни парвариш қилишлари билан машҳурликка эришган. Қишлоқ хўжалиги ҳам ривожланган, ундаги асосий экинлар арпа ва буғдой ҳисобланади. Халқ ҳаётида ҳунармандчилик алоҳида ўрин эгаллайди. Фирузкуҳлар асосан, тўқувчилик (кўрпа-тўшак ва жун гиламлар учун материаллар) ҳамда кигиз тайёрлаш билан шуғулланишади[4].

Анъанавий уй-жойлар
Фирузкуҳлар қиш фаслида қишлоқларда, ёзда эса думалоқ тўртбурчак шаклга эга чодирларда яшайдилар.
Анъанавий кийимлар
Жома — фирузкуҳларнинг анъанавий уст кийими бўлиб, уч бўлак матодан, енгларидан тирсаккача тикилади. Анъанавий кийим-кечакларга шим, қалпоқ (тумалчак) ва бош кийим устига тқаиладиган рўмол ҳам киради (Мошкало, 1997).
Асосий егуликлар
Фирузкуҳларнинг таомномаси асосан нон ва сутдан иборат. Шунингдек, уларнинг дастурхонида кўп миқдорда мевалар ҳам бўлади.
Манбалар
- ↑ Данниэ Жошуа Прожеcт
- ↑ Вавилов С. И., Шаумян Л. С.. Большая советская энциклопедия: алфавитный указатель. Государственное научное издательство "Большая советская энциклопедия", 1950 — 554-бет.
- ↑ Мурзаев Э. М.. Ономастика Востока. Изд-во "Наука," Глав. ред. восточной лит-ры, 1980 — 152-бет.
- ↑ Рахимов Р. Р. Фирузкухи // Народи и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Болшая Российская Энсиклопедия, 1999. — С. 1009.
Адабиётлар
- Раҳимов Р. Р. Фирузкуҳий // Дунё халқлари ва динлари / Боб. эд. В. А. Тишков. М.: Буюк рус энсиклопедияси, 1999. С. 581.
- Сови А. Аҳоли назарияси. Т 1.2. М., 1988-йил.
- Девидсон Б. Африкаликлар. Маданият тарихига кириш. М., 1975-йил.
- Мошкало В. ДА. Чар-Аимак диалектлари гуруҳи / Дунё тиллари. Эрон тиллари. И. М. 1997, С. 230-232.
- Катта энсиклопедик луғат, 2000. С. 896