Fizostigma venozum
Физостигма заҳарли, ёки Cалабар ловия (лот. Пҳйсостигма вененосум) – дуккаклилар оиласининг Пҳйсостигма жинсидан ўсимлик тури; Ғарбий Африканинг тропик ўрмонларида ўсади.
| Физостигма ядовитая | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Биологик классификация | ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
Биологик тавсиф
Физостигма заҳарли – узунлиги 15 м гача кўтариладиган ток . Барглари уч баргли тухумсимон, узунлиги 7-15 см, чўққиси ўткир чизилган. Гуллар 15 см гача чўзилган чўткаларда тўпланган ёрқин қизил рангга эга. Меваси 2-3 уруғли тўқ жигарранг ловия. Уруғлари бироз рениформ-овал, латерал текисланган, деярли қора, порлоқ, узунлиги 3 см ва кенглиги 2 см.
Фойдаланиш
Уруғларда бир нечта алкалоид мавжуд. Асосийси – – фисогмин. Унинг уруғлик миқдори – 1,5% ни ташкил қилади. Генерасериннинг бошқа алкалоидининг улуши – тахминан 0,1% ни ташкил қилади. Бошқа барча алкалоидлар нотаниш. Физиостигмин ва генер атропин антагонистларидир. Улар глаукома учун ва ўқувчини торайтириш учун ишлатилади.
Ўсимлик таркибидаги моддаларнинг инсон танасига таъсири, ХХ-асрнинг бошларига қадар, заҳарли физостигма Калабар шоҳлиги аҳолиси томонидан „Худонинг ҳукми“ деб аталадиган восита сифатида ишлатилган. Жиноятда гумон қилинганлар бўйича, бунинг учун у „суд ловия“ номини олди. Лев Финкелштейн „Брокхауз ва Эфрон энциклопедик луғати“ саҳифаларида бу ҳаракатни қуйидагича таърифлаган: "… қандайдир жиноятда гумон қилинувчи маълум миқдорда ловия ейиши ёки тайёрланган инфузионни ичиши шарт. Агар айбланувчи бундан ўлмаса, у бегуноҳ ҳисобланади, агар у ўлса, у айбдор ҳисобланади. Қусганлар одатда заҳарланмайди; агар иккинчиси пайдо бўлса, 15-30 дақиқадан сўнг маҳкумда мўл-кўл тупурик ва тер билан умумий енгиллик пайдо бўлади, кейин мушаклар, шу жумладан сийдик пуфаги ва тўғри ичак мушаклари фалаж бўлади. Онг охирги дақиқагача сақланиб қолади. Агар қусиш кузатилмаса, у ҳолда конвулсиялар топилади, улар миссионерларнинг фикрига кўра, бошқаларга сигнал бўлиб хизмат қилади; кейин улар айбланувчини таёқ билан шароб билан ўлдиришди.
Манбалар
Адабиёт
- Антонов А. А. Калабарскиэ боби // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). – СПб., 1890—1907.
- Муравёва Д. А. Тропическиэ и субтропическиэ лекарственниэ растения: – М.; Медицина, 1983, 336 с, с ил.
- Финкелштейн Л. О. Боб калабарский или судилищний // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). – СПб., 1890—1907.
- Изотов В.А Калабарский боб и эго применениэ 2022.