Флорибунда (лотинча „кўп гуллайдиган“) — гулли ўсимлик бўлиб, Атиргулларнинг замонавий гуруҳи ҳисобланади, у гибрид чойларни полянта атиргуллари билан селексион чатиштириш орқали ишлаб чиқилган, икки хил навли Роса чиненсис ва Роса мултифлора (баъзан Р. полянтҳа деб аталади) ўртасидаги турлардан олинган[1]. Мақсад полиантанинг кўплиги билан гуллайдиган, аммо гибрид чойнинг гулли гўзаллиги ва ранг диапазони билан гуллайдиган атиргулларни яратиш эди.

Флорибунда
Илмий таснифи
Олам: Плантаэ
Синф: Трачеопҳйтес
Синф: Ангиоспермс
Синф: Эудиcотйледонаэ
Тартиб: Росалес
Оила: Росаcеаэ
Туркум: Роса
Тур:
Флорибунда
Биномиал номи
Флорибунда

„Кöнигин вон Дäнемарк“ навли пушти гулли Алба атиргулиди.
„Сунсприте“ нави, Кордес 1973-йил
„Элсе Поулсен“ (Поулсен 1924-йил), эрта Флорибунда нави
Флорибунда Диадем (Тантау 1986-йил) Росариум Уэтерсен

Тарихи

Биринчи полянтҳа гибрид чой тури „Рøдҳæтте“ („Қизил қалпоқча“) 1907-йилда даниялик селексионер Динес Поулсен томонидан тақдим этилган[1]. Ушбу нав иккала ота-синфининг хусусиятларига эга бўлган ва дастлаб гибрид полиант ёки Поулсен атиргули деб аталган. Поулсен 1924-йилда „Элсе Поулсен“ каби бир нечта гибрид полинавларни тақдим қилиб, кейинги йилларда ҳам ушбу йўналишдаги ишини давом эттирган[1]. Бошқа селексионерлар ҳам шунга ўхшаш навларни яратишни бошладилар ва 1930-йилда „флорибунда“ номи АҚШда Жаcксон ва Перкинс учун атиргул гибридизатори доктор Ж. Н. Ниcолас томонидан яратилган. Ўшандан бери бу атама уларнинг насл-насабларида гибрид чойлар ва полинавлар ўртасида яратилган навларни тасвирлаш учун ишлатилиб келинмоқда[2].

Тавсифи

Одатда флорибундалар ўртача гибрид чойга қараганда кичикроқ ва бута шаклли, лекин ўртача полинавга қараганда камроқ зичликка ва кенгроқ танага эга бўлган қаттиқ буталар билан ажралиб туради. Гуллари кўпинча гибрид чойларга қараганда кичикроқ, лекин катта гултожбарглари билан ажралиб туради, бу нави эса боғларда яхши манзарани кашф этади. Флорибундас чойнинг барча гибрид рангларида ва классик гибрид чой шаклидаги гулда учрайди, баъзида гибрид навлардан фақат кластер гуллаш вақти билан фарқ қилади. Бугунги кунда улар ҳали ҳам жамоат боғларида ва шунга ўхшаш жойларда катта манзарали ўсимлик сифатида қадрланади.

Синфга оид тасниф

Бу гуруҳда паст бўйли (40 см гача), ўрта бўйли (тахминан 60-80 см) ва баланд (1 м ва ундан ортиқ) навлар мавжуд[3]. Ҳозирги вақтда флорибун атиргуллари жуда хилма-хил рангларга эга ва баъзи ҳолларда ёрқинлиги бўйича гибрид навлардан устун туради. Гулларининг диаметри 4-8 см. Гуллар оддий, ярим жуфт ва кучли жуфт бўлиши мумкин, шакли — текис чашка шаклидан қадаҳгача. Инфлоресcенcедаги гуллар сони ҳар хил. Чизиқли кўринишида гулли навлари бор: „Бинафша ё'лбарс“, „Ялпизли бурилиш“, „Тигер думи“.

Гуллаш гибрид навникига қараганда кўп ва узунроқ вақт давом этади, баъзи навларда у доимийдир. Кўпчилик турлари қишга яхши чидамлилиги ва касалликларга чидамлилигига эга. Баъзи навлар дистиллашда, кесиш учун ва хўжаликларда ишлатилади[4]. Турли мамлакатларда флорибунда навларини „тўпгулли атиргуллар“[5], „то'пгулли бута атиргуллари“, „гибрид-полянтҳус“ ёки „то'шак атиргуллари“ деб аташ мумкин[6]. Поулсен болалар боғчасида ушбу синфнинг янги навларини яратиш устида илмий ишлар амалга оширилмоқда. Поулсен флорибунда гуруҳи атиргулларининг асосий ажралиб турадиган хусусияти жуда бута шаклли навларининг баландлигидир (баландлиги 100-150 ёки ундан ортиқ см). Бу навлар этарли майдондаги боғда этиштириш учун атиргул сифатида жойлаштирилган. Ушбу гуруҳнинг кўпгина навлари учун оптимал экиш зичлиги 1 м² учун 2, камроқ тез-тез 3-та бутани ташкил қилади.

Поулсен флорибунда гуруҳининг классик атиргуллари сериясидан навларнинг иккинчи ўзига хос хусусияти гуллашнинг „гулдаста“ туридир. Ушбу сериянинг деярли барча навлари одатда катта инфлоресcенcес-бачкаларда тўпланган ўрта ўлчамдаги ярим жуфт гулларга эга. Кўпчилик Поулсен флорибунда гуллаш тури тўлқинли деб талаффуз қилинади. Кўп сонли куртакларнинг оммавий ва деярли бир вақтнинг ўзида гуллаш даврлари нисбатан дам олиш даврлари билан алмашиб туради. Россиянинг марказий қисмида бир мавсумда камида учта „гул тўлқинлари“ мавжуд.

Флорибунданинг камчиликлари кўплаб навларда ареалининг тўлиқ етишмаслигини ўз ичига олади. Маданий боғларда, классик Поулсен флорибундас майсазорда ёлғиз экишда ёки ўтли кўп йиллик ўсимликлар ва турли хил замин қопламали ўсимликлар билан ушбу навларни бирга ўстириш ҳар қандай композицияда энг яхши манзарани кашф этади[7].

Турлари

Нав Гибритизатор Йил Ранги Изоҳлар Ўсимлик расми
'Ангел Фаcеъ Сwим & Wеэкс 1968 Лаванда
'Амбер Қуээнъ Ҳаркнесс 1984 Сариқ Росе оф тҳе Еар 1984
'Анне Ҳаркнесс' Ҳаркнесс 1979 Ўрик ранг
'Артҳур Белл' МcГредй 1964 Сариқ
'Бониcа 82' Меилланд 1982 Қизғиш Росе Ҳалл оф Фаме

АГМ 1993
'Чериш' Wарринер 1980 Оч пушти
'Даинтй Маид' ЛеГриcе 1940 Пушти Портланд Голд 1941
'Эделwеиß' Поулсен 1969 Қаймоқранг
'Энглиш Мисс' Cант 1977 Оч пушти АГМ 2001
'Груß ан Ааченъ Гедулдиг 1909 Оч пушти
'Ҳеиди Клум' Росен Тантау 1999 Пушти
'Иcеберғ Кордес 1958 Оқимтир Росе Ҳалл оф Фаме
'Жулиа Чилд' Cаррутҳ 2004 Сариқ Бест оф тҳе Бест 2010

АГМ 2012
'Монтанаъ Росен Тантау 1974 Қизиқ
'Паcифиc Дреам' Жамес 2006 Сиёҳранг
'Поэсиэъ Wарринер 1988 Пушти
'Принcесс оф Wалес' Ҳаркнесс 1997 Оқимтир АГМ 2002
'Роса Груß ан Ааченъ 1930 Пушти
'Сехй Рехй' МcГредй 1984 Пушти
'Шоcкwавеъ Cаррутҳ 2006 Сариқ
'Саинт Тропез' Пиэрре Орард ~2015 Сариқ Еллоw, оранге, анд априcот бленд
'Сунспритеъ Кордес 1973 Сариқ
'Тусcан Сунъ Зарй 2002 Зарғалдоқ
'Естердай' Ҳаркнесс 1974 Пушти

Баъзи навлари

Агротехникада қўлланиши

Флорибундас ҳаётнинг учинчи йилида, илдиз тизими ниҳоят шаклланган пайтдан бошлаб етукликка эришади. Улар очиқ эрда ҳам, катта майдонларда ҳам ўстирилади. Флорибундалар жуда кўп қўшимча озиқ моддаларга муҳтож, чунки кўп сонли гулларни ишлаб чиқариш учун энергия харажатлари жуда катта. Буталар асосини мулчалаш тавсия этилади, бу тупроқнинг тез қуриб кетишига ва бегона ўтларнинг ўсишига тўсқинлик қилади.

Гибрид навли атиргуллари каби буталар кесилмайди. „Франсуз дантеллари“ каби навлар оғир будамаларни ёқтирмайди, бошқалари эса („Плайбой“) буни талаб қилади[8].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Пҳиллипс, Р. анд Рих, М., Тҳе Ултимате Гуиде то Росес, Маcмиллан, 2004, п226
  2. ↑ Билов В. Н., Михайлов Н. Л., Сурина Е. И. Рози. Итоги интродуксии. — М.: Наука, 1988. Архивная копия от 17-октабря 2012 на Wайбаcк Мачине
  3. ↑ Панкратова Г. М. Рози флорибунда в Подмоскове // „Цветоводство“ — 2003 г.- № 3 Архивная копия от 25-января 2010 на Wайбаcк Мачине на сайте Энсиклопедия декоративних садових растений Архивная копия от 21-ноября 2012 на Wайбаcк Мачине
  4. ↑ Билов В. Н., Михайлов Н. Л., Сурина Е. И. Рози. Итоги интродуксии. — М.: Наука, 1988. Архивная копия от 17-октабря 2012 на Wайбаcк Мачине
  5. ↑ Френкина Т. Классификация роз как руководство к действию Архивная копия от 23-сентября 2010 на Wайбаcк Мачине // Цветоводство : журнал. — 2003 (№ 5,6) и 2004 (№ 1, 2).
  6. ↑ Панкратова Г. М. Рози флорибунда в Подмоскове // „Цветоводство“ — 2003 г.- № 3 Архивная копия от 25-января 2010 на Wайбаcк Мачине на сайте Энсиклопедия декоративних садових растений Архивная копия от 21-ноября 2012 на Wайбаcк Мачине
  7. ↑ Серегин В. Рози-букети. Архивная копия от 28 марта 2008 на Wайбаcк Мачине На сайте Мир увлечений Архивная копия от 18-декабря 2010 на Wайбаcк Мачине
  8. ↑ Киттй Белендез. Фабулоус Флорибунда Росес. Тҳе Мост Боунтифул Росес ин Оур Гарденс. Дата обращения: 13 июля 2011. Архивировано 4 октября 2011 года.

Адабиётлар