Folklend orollari
Фолкленд ороллари (испанча: Ислас Малвинас, инглизча: Фалкланд исландс) — Атлантика океанининг жануби-ғарбий қисмидаги архипелаг, Аргентина қирғоқлари яқинида, Буюк Британия денгизорти ҳудуди.
Фолкленд ороллари инглизча: Фалкланд Исландс
| |
|---|---|
| Британиянинг денгизорти ҳудуди | |
|
Шиор: "Десире тҳе Ригҳт" ("Доимо тўғри йўлни, адолатни, ҳақиқатни танланг") | |
|
Мадҳия: "Год Саве тҳе Кинг" Файл:Унитед Статес Навй Банд - Год Саве тҳе Қуээн.ога | |
 | |
| Пойтахт | Стенли |
| Расмий тил(лар) | Инглиз тили |
| Этнохороним(лар) | Фолклендликлар |
| Ҳукумат |
Ваколатлари деволуция қилинган парламентли қарам ҳудуд |
• Монарх |
Чарлес ИИИ |
| Колин Мартин-Рейнолдс | |
• Бош директор |
Андреа Клаузен |
• Вазир |
Стивен Доути |
| Қонун чиқарувчи ҳокимият | Қонун чиқарувчи ассамблея |
Суверен давлати ( Буюк Британия) | |
• Биринчи манзилгоҳ |
1764-йил |
• Британия ҳукмронлиги қайта тикланиши |
1833-йил 3-январ |
• Фолкленд уруши |
1982-йил 2-апрелдан 14-июнгача |
• Амалдаги конституцияси |
2009-йил 1-январ |
| Майдон | |
• Бутун |
12,173 км2 |
• Сув (%) |
аҳамияциз |
| Аҳоли | |
• 2021-йилги рўйхат |
3,662 |
| • Зичлик | 0.30/км2 |
| ЙИМ (ХҚТ) | 2013-йил рўйхати |
• Бутун |
$228.5 миллион |
• Жон бошига |
$96,962 (4-ўрин) |
| Гини (2015) |
36.0 медиум |
| ҲДИ (2010) |
0.874 верй ҳигҳ · рейтингга эга эмас |
| Пул бирлиги |
• Фунт стерлинг • Фолкленд ороллари фунти (£) (ФКП) |
| Вақт минтақаси | УТC– 03:00 (ФКСТ) |
| Телефон префикси | +500 |
| ИСО 3166 коди | ФК |
| Интернет домени | .фк |
|
Wеб-сайт ҳттпс://фалкландс.гов.фк | |
Географик жойлашуви ва табиати
Фолкленд ороллари Атлантика океанининг жануби ғарбий қисмидаги архипелаг. Архипелаг икки йирик Соледад ва Гран-Малвин оролларидан ташкил топган. Бундан ташқари 200 га яқин майда ороллар ҳам унинг таркибига киради. Ороллар чўкма жинслардан ташкил топган. Ғарбий Фолкленд оролининг энг юқори нуқтаси - Адам тоғи (706 м).
Иқлими — салқин океан иқлими Ўсимлик дунёси камбағал, торф ботқоқликлари мавжуд. Ҳайвонот дунёсида денгиз жониворлари устунлик қилади, бу ерда: туленлар, қисқичбақалар, балиқларнинг кўплаб турлари ва қушлар жуда кўп.
Давлат тузилиши ва сиёсий партиялари
Оролларни Буюк Британия қироли томонидан тайинланадиган губернатор бошқаради. Маъмурий-ҳудудий бўлинишга эга эмас. Оғир самолётларни қабул қилиш учун қўниш майдони ва базаси мавжуд. Сиёсий партиялари: Фолкленд оролларининг миллий тараққиёт партияси.
Иқтисодиёти ва транспорт коммуникациялари
Маҳаллий аҳолининг асосий машғулоти қўйчилик, балиқчилик. Қорамол ва отлар ҳам боқилади. Озиқ-овқат ишлаб чиқариш ва жунга қайта ишлов бериш фабрикалари ҳам мавжуд. Картошка, карам, пиёз, лавлаги, арпа каби маданий ўсимликлар етиштирилади. 2006-йил ЯИМ миқдори 75 млн долларни (аҳоли жон бошига - 24,154 долл.) ташкил этган. Асосий савдо ҳамкорлари: Буюк Британия, Аргентина.
Тарихи
Архипелагни ўрганиш учун биринчи жиддий уриниш голланд денгизчиси Себалд Веерт томонидан амалга оширилди. Оролларга Себалдин ороллари номи берилиб, улар географик хариталарга киритилди. 1760-йил январида инглизлар ғарбий ва шарқий оролларни ажратиб турган бўғозни кашф қилишди ва унга инглиз флоти ғазначиси лорд Фолкленд номини берадилар. Кейинчалик бутун архипелаг шу ном билан атала бошланди. ХВИИИ асрда оролларга Сан-Мало портидан йўлга чиққан франсуз денгизчилари серқатнов бўлиб қолишди. Шу тариқа бу архипелаг ўзининг иккинчи, Малвин ороллари номига эга бўлди. Бу ном расман Аргентина ва Лотин Америкасининг бошқа мамлакатларида ишлатилади. 1764-йилда Малвин оролларига машҳур денгизчи Луи Антуан де Бугенвил бошчилигидаги денгиз экспедицияси келиб тушди. У Соледаднинг шарқий қирғоқларида доимий манзилгоҳ Порт-Сен-Луига асос солди. Айнан шу ерда ороллар Франсия мулки деб эълон қилинди. Буюк Британия Франсияни архипелагдан сиқиб чиқаришга уринган. 1765-йилда инглиз денгизчиси Жон Байрон шарқий Фолклендга қуролланган отряд тушириб, Порт-Эгмонт фортига асос солиб, оролларни инглиз мулки деб эълон қилди. Англия ва Германия билан олиб борилган етти йиллик урушда банд бўлган Франсия архипелагни Испанияга 25 минг фунт стерлингга сотиб юборди. Испания ва Англия муносабатлари шу даражада кескинлашдики, ҳарбий тўқнашув юз бериши тайин бўлиб қолди. Узоқ давом этган можаролардан сўнг Испания Англияга Порт-Эгмонтни қайтариб бериши учун расмий Лондон архипелаг суверенитетидан воз кечишга мажбур эди. Бироқ инглизлар 1774-йил оролларни Буюк Британия мулки деб эълон қилган ҳолда ўз гарнизонини олиб чиқиб кетди. Кейинги йилларда Рио-де-ла-Плата вице-қироллигининг таркибий қисми деб эълон қилинган Малвин оролларига Испания ва Жанубий Америкадан кўчманчилар келиб ўрнаша бошлади. ХИХ аср бошларида Буюк Британия бутун Ла-Плата ҳудудини босиб олишга уринди. Бироқ инглизлар маҳаллий аҳолининг жиддий қаршилигига дуч келди. 1816-йили Ла-Платанинг бирлашган провинсиялари Испаниядан мустақиллигини эълон қилиб, 1826-йилда Аргентина республикасини таъсис этган конституцияни қабул қилди. Малвин ороллари ва континентал шелф доирасидаги барча испан ороллари республика таркибига киритилди. 1820-йилда капитан Девид Жуитт бошчилигидаги “Эроина аргентин” фрегати Малвин оролларига етиб келди ва бу ерда Аргентина республикаси байроғи кўтарилди. 1833-йилнинг 3-январида инглизлар Соледаддан Х. М. Минеда бошчилигидаги ҳарбий ва фуқаролик ҳукуматни ва шу ерда қолган аргентиналикларни қувиб чиқарди. Аргентина ҳеч қачон Буюк Британиянинг архипелагга бўлган ҳудудий ҳуқуқларини тан олмаган ва бир ярим аср давомида оролнинг мустақиллиги тикланишини талаб қилиб келмоқда. 1982-йили Фолкленд оролларига эгалик қилиш учун Буюк Британия ва Аргентина ўртасида можаро юз беради. Бир ярим ой давом этган ҳарбий можаро Аргентинанинг мағлубияти билан тугайди.
Адабиётлар
- Р. Фармонов. «Дунё мамлакатлари (қисқача маълумотнома)». Тошкент, 2009-йил