Formentera jangi
Formentara jangi 1529-yil 28-oktyabrda sodir boʻlgan. Aydin Reis boshchiligidagi Usmoniylar floti Ibiza yaqinidagi Formentera oroli yaqinida 8 ta yirik kemadan iborat kichik ispan flotini qoʻlga olgan.
| Formentera jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
 Aydin Reis
|
 Rodrigo Portuondo †
| ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 15 ta yirik harbiy kema 4 ta yengil, tezkor kema |
8 ta yirik harbiy kema | ||||||
Tarixi
1529-yilda jazoirlik Aydin Reis boshchiligidagi 15 ta barbar kemasi (Caccia Diavolo – „Shayton ovchisi“ laqabi bilan tanilgan) Valensiya sohillariga hujum qilib, qoʻlga olgan oʻljalarini va moriskolarni Jazoirga olib oʻtar edi. Aydin Reis ispan harbiy dengiz kuchlarining katta qismi oʻsha paytda Gabsburg imperatori Karl V ni Genuyaga kuzatish bilan band boʻlganidan foydalanib qoldi[1]. Shu payt Aydinga 4 ta barbar kichik, tezkor kemalari qoʻshildi. Ular Aydinga Granada yirik harbiy eskadrasining kapitani Rodrigo Portuondo Genuyadan qaytib kelganini va Aydinning Ibizada qilgan talonchiliklari haqida eshitgach, 8 ta yirik harbiy kema bilan uni kutib turganini aytdi[1].
Oldingi harakatlar
Aydin Jazoirdan tezda yoʻlga chiqdi, ammo uning flotida koʻplab yoʻlovchilar, qullar va yuklar boʻlgani sababli jangga tayyor emas edi. Shamol yoʻnalishi ham toʻgʻri kelmadi va Aydin Formentera sohillarida yashirinib qolishga harakat qildi. Biroq Portuondoning flotini koʻrib qolgach, Aydin yuklarni va jangovar boʻlmagan kishilarni Formenterada qoldirdi va qochishga buyruq berdi[1].
Urush
Portuondo ehtiyotsizlik qilib Aydinni quvdi, biroq uning qullar bilan eshkak eshuvchi kemalari, asosan, 1521–1526-yillardagi Italiya urushidan yangi asir olingan fransuzlardan iborat boʻlgani sababli tezlikni ushlab turolmadi. Natijada, ispan kemalari tobora ajralib bordi va Portuondoning bayroqdor kemasi deyarli yolgʻiz qoldi. Aydin vaziyatdan foydalanib, orqaga qaytdi va 3 ta kemasi bilan hujum qilib, Portuondoning kemasini tezda qoʻlga oldi, Portuondo esa himoya chogʻida halok boʻldi. Soʻngra Aydin son jihatdan ustunligidan foydalanib, qolgan kemalarga ham xuddi shunday tarzda bittadan hujum qilib bordi. Oxirida 8 ta ispan jangovor kemasidan faqat 1 tasi qoʻlga olinmay qoldi[1].
Oqibati
Asirlar yaqindagina fath etilgan Jazoir shahriga qullik uchun olib ketildi, shu bilan birga 1000 nafar musulmon eshkakchi qullar ozod qilindi. Portuondoning oʻrnini Granada flotiliyasi boshligʻi sifatida Álvaro de Bazán Elder egalladi[1].