Fors adabiyoti
Форс адабиёти форс тилидаги оғзаки ва ёзма асарларни ўз ичига олади ва дунёдаги энг қадимги адабиётлардан биридир.[289][290][291] Бу адабиётнинг ёши икки ярим минг йилликка этади. Унинг келиб чиқиши Буюк Эронда, жумладан Эрон, Ироқ, Афғонистон, Кавказ, Туркия ва Марказий Осиё минтақаларида (Тожикистон ва Ўзбекистон каби) ва форс тили она ёки расмий тил бўлган Жанубий Осиёда жойлашган. Масалан, энг машҳур форс шоирларидан бири бўлган Молавий Балх (ҳозирги Афғонистон)[292] ёки Вахш (ҳозирги Тожикистон)[293]да туғилиб, Коняда (ҳозирги Туркияда) вафот этган. .[294] Минтақалар ғазнавийлари Ўрта ва Жанубий Осиёда буюкликни забт этиб, форс тилини сарой тили сифатида танладилар, [295] шунинг учун форс адабиёти Эрондан ташқари Месопотамия, Озарбайжон Республикаси ва Кавказ, Туркияга тегишли. , Покистон, Бангладеш, Ҳиндистон, Тожикистон ва бошқалар. Ўрта Осиёнинг қисмлари.
Форс адабиёти инсониятнинг буюк адабиётларидан бири сифатида таърифланган[296] Гёте уни жаҳон адабиётининг тўртта асосий устунидан бири сифатида тилга олади.[297] Форс адабиётининг илдизлари Ўрта ва Қадимги Форсдан қолган асарлардадир. , иккинчиси эса милоддан аввалги 522 йилга тўғри келади ва Бистон ёзуви [298] Форс адабиётининг аксарияти арабларнинг Эронга босқинидан кейинги даврдан қолган. Аббосийлар ҳокимият тепасига келгандан кейин (милодий 750 йил) эронликлар халифаликнинг уламо ва мутасаддиларига айландилар, шунингдек, ёзув ва шеъриятга ҳам юз бурдилар. Янги форс адабиёти Хуросон ва Фарорудда сиёсий сабабларга кўра пайдо бўлди ва равнақ топди, чунки Исломдан кейинги Тоҳирий== Манбалар ==
лар ва Сомонийлар каби илк сулолалар шу ҳудудларда жойлашган эди[299].
Фирдавсий, Саъдий, Ҳофиз, Аттор, Низомий, [300] Молавий, [301], Хайём каби форс шоирлари дунёга машҳур бўлиб, кўплаб мамлакатлар адабиётига таъсир ўтказган. Замонавий форс адабиётининг таниқли намояндалари қаторида бадиий адабиётда Садиқ Ҳидоят, Муҳаммад Али Жамолзода, Хошанг Голширий ва Жалол Ал Аҳмадни, шеъриятда эса Шаҳрёр, Нимаёшиж, Аҳмад Шамлу, Меҳди Ахвон Ат-Толиҳий, Соҳраб Сепеҳрийни номлашимиз мумкин.
Форс шеърияти ва форс насри форс адабиётида икки асосий жанр ҳисобланади. Форс шеърияти ҳозирги кўринишида 1100 йилдан ортиқроқдир. Шеъриятнинг бу тури мукаммал мутаносиб бўлиб, унинг вазни просодия (форс шеъриятининг вазни) деб аталадиган тузилишга асосланади.[302] Форс шеъриятида анъанавий равишда учта асосий адабий услуб мавжуд: Хуросоний, Ироқ ва Ҳинд. Шеър услуби деганда ўша давр шоирлари шеъриятида намоён бўладиган ва уни ўтмишдошлар ва келажак шеърий услубидан ажратиб турадиган муайян тарихий даврларнинг сўз бойлиги, ифодаси, грамматикаси, шунингдек мазмуни ва шеърий мавзулари йиғиндиси тушунилади. [303]
Форс насри тўрт тоифага бўлинади: мусал (оддий), масжа (мусиқий), сунъий (муткалф) ва сўзлашув (оғзаки).[305][306] „Қабус-номаҳ“, Ренмат ал-Маали Кикавус Зиари, „Политнома“ Хаважа Низом ал. -Молк Тусий ва Насруллоҳ Маншининг „Калила ва Дамне“лари бошқа машҳур форс насридир.
Адабиётлар
[1].