Ziyosfera

Fors nasri

Ал-Г'аззолийнинг "Саодат кимёси" асари Франсия Миллий кутубхонасида сақланади

Форс насри ўтмишдан ахлоқий мақсадларда, айниқса, илм, дин ва давлат ишларида қўлланилган. Бу соҳаларнинг барчасида форс тили араб тили билан рақобатда эди. Илоҳиёт, илм-фан ва адабиётда форсий асарлар асосан араб тилидаги мураккаброқ асарларнинг оммалашган версиялари бўлган, аммо бу уларнинг ҳар доим камроқ машҳур бўлганлигини англатмайди. Муҳаммад Ғаззолийнинг “Бахт алкимёси” ана шундай асарлардан бири мисол бўла олади: “Иҳё Улумуддин”нинг мавҳум нусхаси муаллифнинг ислом илоҳиётида араб тилидаги ўз асаридир.

Ба'зи наср ёзувчилари

Са'дий

Хожа Абдуллоҳ Ансорий

Қоим Мақом Фараҳонийнинг асари машҳур ва адабий аҳамиятга эга бўлган “Қоим мақом” номи билан танилган.

Мирзо Розий

Қожарнинг илк носирларидан бири Мирзо Шофи Озарбойжонийнинг ўғли Мирзо Рози Манши ал-Мамалекдир. Мирзо Розий сўфийлик э’тиқодига эргашган оиладан бўлган, лекин бу унинг ва отасининг юқори давлат лавозимларига етишига тўсқинлик қила олмади. Мирзо Шофи Мостофий Нодиршоҳ бўлиб, Мирзо Розий отаси вафотидан кейин Каримхон ҳукуматида яшаб, ундан кейин Оға Муҳаммадхон Қожар саройида стифа лавозимини эгаллаб, араб, форс, турк ва жўғтай тилларида асосий хабар ва буйруқлар ёзган.

Мирзо Розий туркий, ба’зан форс ва араб тилларида ше’рлар ёзган ва унга “Бандаҳ” лақабини олган.

Ҳижрий 1222 йилда таржима соҳиби. Теҳронда сил касаллигидан вафот этган ва Нажафда дафн этилган.

Мирзо Розий Фатҳ Алишоҳни ўрганиш учун Европа тилидан турк тилига таржима қилинган Франсия-Австрия-Рос уруши воқеаларини форс тилига таржима қилган. “Ишқ ва юрак”, “Ҳасан ва юрак” рисолалари ҳам унинг асарларидан бўлиб, унинг мактубларининг энг машҳурларидан бири Фатҳ Алишоҳнинг Наполеон Ига ёзган батафсил мактубидир.

Унинг “Зинот ат-таварих” номли тарихи бор, у Хоқон Кабир буйруғи билан ёзилган. Юқорида тилга олинган тарих жамоавий тўплам бўлиб, унда асосий муаллиф бўлган Мирзо Розийдан ташқари, Муфтун номи билан машҳур бўлган Мотамед ад-Давлаҳ Нишат ва Абд ар-Раззоқ Бей Данбалийлар ҳам машҳур.

Фазел Хон

Баяндир туркман қабиласидан Мирзо Муҳаммад, ҳижрий 1198 йил Зҳижжа ойининг 14-куни. У Гросс шаҳрида туг'илган. Ўн олти ёшида етим қолиб, қийинчиликда ўсди. Отаси вафотидан кўп ўтмай Ироқ ва бошқа жойларга саёҳат қилиб, хаттотлик ёзган. Шундай қилиб, у Теҳронга келди ва Фатҳ Алихон Сабо томонидан саройга таништирилди ва махсус қуллардан бирига айланди ва шоҳнинг буйруг'и билан Сабо назорати ва та'лими остида та'лим олди. Ва беш йил ичида замон илмлари ҳақида шундай ма’лумотларга эга бўлдики, подшоҳ унинг фазилатларини кўриб, унга “Фазилхон” унвонини беради ва уни Жарчи боши, я’ни бошлиқ ва бошлиқ қилиб тайинлайди. суд хабарчилари.

Ҳижрий 1244-йил, 24-ражаб, Адина куни. Ҳижрий (1829-йил 30-январ) Россиянинг Теҳрондаги элчиси Грибайдовнинг ўлдирилиши билан боғлиқ бахциз ҳодиса юз берди ва орадан етти ой ўтиб ноиб Каҳетер Аббос Мирзонинг ўғилларидан бири шаҳзода Хосромирзо рус қўлига юборилди.

Нафисий Абу Мансурийнинг “Шоҳнома”сини ҳижрий ИВ аср ўрталарига тўғри келган форс насрининг бизгача етиб келган биринчи ёзма асари деб билади. Унга кўра, бундан олдин бизда форс насрининг пул бирлиги борлигининг ягона белгиси тозий китобларида эронлик ёки араб муаллифлари келтирган ба’зи жумлаларга хос бўлиб, улар, албатта, биринчи, иккинчи насрий насрий услуб учун нотиқ эмас.

Замонавий наср

Ҳозирги форс насри эволюция ва ўзгаришлар нуқтаи назаридан тўрт даврга эга.Булар:

  1. Конституциявий давр насри
  2. 1300 йилдан 1315 йилгача наср
  3. 1315-1340 йиллардаги наср
  4. 1340 йилдан 1350 йилгача давом этган наср. Амиркабир нашриётининг корректори ва катта муҳаррири, Гуманитар фанлар ва маданияцҳунослик институти муҳаррири Сейид Али Шаҳрий Жалол Аҳмаднинг “Ғарблашув” китобини форс насрининг тўртинчи даврининг бошланиши деб ҳисоблайди.[1]

Манбалар

  1. ↑ غرب‌زدگی؛ جلال آل‌احمد؛ تهران؛ انتشارات مجید؛ چاپ چهارم: ۱۳۸۸. شابک ۵-۰۷۰-۴۵۳-۹۶۴. مقدمه. به قلم سید علی شاهری 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Fors_nasri" dan olindi