Fort Breendonk konslageri
Форт Бреэндонк конслагери (нидерландча: Форт ван Бреэндонк, франсузча: Форт де Бреэндонк) — Белгиядаги нацистлар конслагери. 1940-йил 20-сентябрда Антверпендан 20 километр жануби-ғарбда жойлашган Бреэндонк шаҳри яқинида қурилган. Уруш йилларида бу лагерда 3500 га яқин одам бўлган ва 400 га яқин одам ҳалок бўлган[1].
Тарихи
Форт Бреэндонк 1906-йилда қурилган (франсузча: Рéдуит натионал) Антверпен атрофида жойлашган. Дастлаб, қал’а шаҳарни немис қуролли кучларидан ҳимоя қилиш учун мўлжалланган эди. Қал’анинг атрофи хандақ билан ўралган.
Биринчи жаҳон уруши
1914-йил август ойида Белгия ҳукумати немис қўшинларига Франсия шимолига ўтишга рухсат бермаганидан кейин Германия Белгияга ҳужум қилди. Мамлакат жанубини мақсад қилган немислар Антверпенни эътиборсиз қолдирдилар, аммо Белгия қаршилиги ҳужумига учраб, улар жангга қўшилишга қарор қилишди. 1914-йил 9-сентабрда генерал Ханс Хартвиг фон Беселер йўл бўйлаб Намур ва Маубеж шаҳарларини олиб, Антверпен томон йўл олди. 1-октябр куни Форт Бреэндонк биринчи марта 5-6 километр узоқликда жойлашган немис гаубицалари томонидан ўққа тутилди. Белгиянинг мудофаа чизиғи Лиэр шаҳри яқинида бузилди, бу Германияга Форт Бреэндонкни айланиб ўтиб, Антверпенни забт этиш имкониятини берди. 9-октабрда қал’а қўшинлари таслим бўлишга мажбур бўлди[2].
Иккинчи жаҳон уруши
1940-йилда Германия яна Белгияни босиб олди. Бу вақтга келиб, бундай истеҳкомлар танк қўшинларининг кенг қўлланиши туфайли ўз самарадорлигини йўқотган. Уруш бошланганидан кейин бир мунча вақт Форт Бреэндонк Белгия қаршиликларининг штаб-квартираси бўлган, аммо тез орада у тарқатиб юборилган. Унинг ўрнига нацистлар қамоқхона лагерини яратдилар.
1940-йил 20-сентябрда биринчи маҳбуслар Форт Бреэндонкга олиб кетилди. Уруш пайтида қамоқхонада ҳарбий асирлар, Учинчи Рейхнинг душманлари, шунингдек, яҳудийлар сақланган, уларнинг аксарияти Освенсимга сургун қилинган. 1941-йил сентябр ойида ҳибсга олинган коммунистлар Неуэнгаммега сургун қилинди. Қамоқхона қўриқчилари Германия ва Белгия СС аскарлари эди. 185 қатл этилган маҳбуслар ҳақида маълум, аммо тарихчиларнинг фикрига кўра, Форт Бреэндонкда бир неча юз киши қийноқлар ва очликдан вафот этган. Лагерда дор бор эди, лекин қал’ада газ камералари йўқ эди. 1942-йилгача яҳудийлар бошқа маҳбуслардан алоҳида, гавжум ёғоч казармаларда сақланган. Ҳаммаси бўлиб 15 дан ортиқ ўлим лагерларига депортация қилинган, уларда деярли ҳеч бир маҳбус омон қолмаган.
Манбалар
- ↑ Деэм, Жамес М.. Тҳе Присонерс оф Бреэндонк: Персонал Ҳисториэс фром а Wорлд Wар ИИ Cонcентратион Cамп. Неw Ёрк: Ҳоугҳтон Миффлин Ҳарcоурт, 2015 — 2-бет. ИСБН 9780544096646.
- ↑ „Бреэндонк Форт Натионал Мемориал“. Плаcес оф ремембранcе ин Эуропе. 2013-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 10-феврал.
Адабиётлар
- Бреэндонк, Жоурдан нашрлари, Террес дес Белгес тўплами. ИСБН 2-930359-74-9
- Белгиқуэ Адлия вазири Рояуме — Комиссия дес Гуэрре жиноятлар: Лес Cримес де гуэрре cоммис соус л’Оccупатион де ла Белгиқуэ 1940-1945 — Ле лагер де қийноқлар де Бреэндонк, Георгес Тҳоне Éдитеур, Лиèге, Лиèге.
- Андреас Пфлок: Спуренга қарши. Эин Wегwеисер зу Геденкстäттен ин ден Ниэдерланден, Белгиэн унд Люксембург, Ҳераусгегебен вон дер Бундесзентрале фüр политисче Билдунг, Бонн 2006, ИСБН 3-89331-685-Х
- Пол МГ Леви: Wолфганг Бенздаги "Дас 'Ауффанглагер' Бреэндонк" (Қизил.): „Дачауэр Ҳефте 5 — Диэ вергессенен Лагер“, Мюнхен 1994, ИСБН 3-423-04634-1
- Жан Амери : Волфганг Бенздаги "Диэ Тортур" (Қизил.): „Дачауэр Ҳефте 5 — Диэ вергессенен Лагер“, Мюнхен 1994, ИСБН 3-423-04634-1