Foster lolasi
Фостер лоласи ( лотинча: Тулипа фостериана) — кўп йиллик ўсимлик; Лоладошлар (Лилиаcеаэ) оиласига мансуб лолалар (Тулипа) туркумининг бир тури. Табиатан тарқалиши — Помир тоғлари ва яқин атрофдаги Афғонистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистон ҳудудларига етиб боради.
| Фостер лоласи | |
|---|---|
|
| |
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ўсимликлар |
| Тип: | Гулли |
| Синф: | Бир паллали |
| Оила: | Лоладошлар |
| Уруғ: | Лола |
| Турлари: | Фостер лоласи |
| Халқаро илмий номи | |
| Тулипа фостериана (W.Ирвинг, 1906) | |
Ботаник тавсифи
Мазкур ўсимлик турининг баландлиги 40—55 см гача бўлиб, қалин пояга эга, пояси қалин, барглари 3—5 та, тухумсимон, ялтироқ кўп йиллик ўсимлик. Эрта баҳорда, март-апрелда гуллайди. Катта қизил гуллар, кўпинча туби қора[1], текис ёки косагул шаклида очилади. Чанг ирлари қорамтир-бинафша рангли, улар чангдондан икки баравар узунроқдир. Уруғлар июн ойида етилади[2] .
Антоцианлари турли хил лолаларнинг гулларида, шу жумладан Тулипа фостерианадан топилган [3].
Таксономияси
Лотин тилидаги фостериана эпитети гулсафсардошлар бўйича мутахассиси британиялик Майкл Фостерга тааллуқли[4] .
Бу ўсимлик турни 1906 йилда илк марта британиялик ботаник Уолтер Ирвинг (1867-1934) қад этиб берган[5].
2013-йилда ДНК кетма-кетлигидан фойдаланган ҳолда жинсдаги филогенетик муносабатлар таксономия ва таснифни аниқлаш учун қўлланилган. Натижада Т.фостериана қуйидаги белгиларга эга бўлган Тулипа кичик жинсига жойлаштирилган: лампочканинг шкаласи ичида зич ёки ипак туклар билан қопланган ёки (деярли) туксиз. Чандонини туклари йўқ ёки туксиз. Чангларни ҳосил қилувчиси ўзгармас, ҳаракациз бўлади.
Тарқалиши ва экология
Самарқанд ва Қашқадарё вилоятлари: Зарафшон тизмасидаги Омонқўтон ўрмон хўжалигида, Тахтақорача довонида, Ургут, Оталиқ қишлоқлари атрофларида тарқалган. Тожикистонда ҳам учрайди[6].
Табиатан у буталар билан қопланган тепаликларнинг қояли ёнбағирларида ёки денгиз сатҳидан 1500 м баландликдаги тош ёнбағирларида ўсади[1][2] .
Етиштириш

Турлар осонгина табиийлаштирилади ва боғда ўстирилиши мумкин. Миксбордерлар учун жуда мос келади ва гулзорларда ишлатилиши мумкин[7] . Ҳар қандай боғ ерларида ўсади, лекин тўлиқ қуёшни афзал кўради. Вегетатив ёки уруғларидан кўпайтириш мумкин[2].
Кўп навларнинг аждоди бўлиб хизмат қилган таниқли тур[2] . Турли хил навларнинг баландлиги ҳар хил бўлиши мумкин, лекин барчасида 12 см кенглигида, ингичка ва ба’зан чизиқли барглари бўлган битта, коса шаклидаги гуллари бўлади[7] . 'Жуан' сорти “Қироллик боғдорчилик жамияти”нинг мукофотига сазовор бўлди[8] . Ўртаси сариқ, барглари ранг-баранг, қизил-тўқ сариқ гулларга эга[1]. Лола "Зомбиэ" — “фостериана”нинг яна бир нави бўлиб, у йирик гули ва ялтироқ барглари билан ажралиб туради[9]. Яна бир машҳур нав - "Ред Эмперор" деб номланади[10].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Тулипа Спеcиэс Тwо“. www.паcифиcбулбсоcиэтй.орг (2015-йил 13-май). Қаралди: 2017-йил 18-сентябр.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Тулипа фостериана ин Орнаментал Планц Фром Руссиа Анд Аджаcент Статес Оф Тҳе Формер Совиэт Унион @ эфлорас.орг“. www.эфлорас.орг. Қаралди: 2021-йил 7-апрел.
- ↑ Н. Мариссен, W. Г. ван Доорн анд У. ван Меэтерен, Интернатионал Соcиэтй фор Ҳортиcултурал Сcиэнcе Проcеэдингс оф тҳе Эигҳтҳ Интернатионал Сймпосиум он Постҳарвест Пҳйсиологй оф Орнаментал Планц, 2005 Гоогле Бооксда
- ↑ Рай Десмонд (25 Феб 1994) Диcтионарй Оф Бритиш Анд Ириш Ботантисц Анд Ҳортиcултуралисц Инcлудинг плант cоллеcторс, флоwер паинтерс анд гарден десигнерс Гоогле Бооксда
- ↑ „Тахон: Тулипа фостериана W. Ирвинг“. нпгсwеб.арс-грин.гов. Қаралди: 2020-йил 17-апрел.
- ↑ „ФОСТЕР ЛОЛАСИ“. Редбоок.уз. 2022-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-октябр.
- ↑ 7,0 7,1 „Преттй Тулипс тҳат Cоме Баcк Эверй Еар“. Гардениа.нет. Қаралди: 2020-йил 19-апрел.
- ↑ „Тулипа 'Жуан' (13)“. Тҳе Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй. Қаралди: 2020-йил 30-август.
- ↑ „Плант Профиле: Тулипа фостериана 'Зомбиэ'“ (эн). Тҳе Фрустратед Гарденер (2020-йил 29-март). Қаралди: 2020-йил 17-апрел.
- ↑ „ПлантФилес: Фостериана Тулип“ (эн). Даве'с Гарден. Қаралди: 2020-йил 17-апрел.