Ziyosfera

Fotma Sulton (Murod V ning qizi)

Fotma Sulton (usmonli turkcha: فاطمه سلطان‎‎; 1879-yil 19-iyun — 1932-yil 20-noyabr) — Usmoniylar malikasi, sulton Murod V va Resan xonimning qizi.

Fotma Sulton
Tugʻilishi 19-iyun 1879-yil
Çırağan saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
(hozir Istanbul, Turkiya)
Vafoti 20-noyabr 1932-yil(1932-11-20)
(53 yoshda)
Sofiya, Bolgariya
Dafn etilgan joy
Sofiya, Bolgariya
Turmush oʻrtogʻi
Damat Karacehennemzade Refik Iris bey (turm. 1907)
Farzandlari
  • Sultonzoda Mehmed bey
  • Oysha Hadicha Xonimsulton
  • Sultonzoda Mehmed Ali bey
  • Sultonzoda Mehmed Murod bey
  • Sultonzoda Jaloliddin bey
Sulola Usmoniylar
Otasi Murod V
Onasi Resan xonim
Dini Islom, sunniylik

Yoshligi

Fotma Sulton 1879-yil 19-iyunda oilasi Çırağan saroyida qamalda saqlanayotganining uchinchi yilida tugʻilgan. Uning otasi Murod V sulton Abdulmajid I va Shevkefza Kadınning oʻgʻli edi. Unga Murodning sevimli opasi Fotma Sulton hamda ona tomondan buvisi sharafiga shunday shu ism berilgan[1]. Onasi Resan xonim boʻlgan[2][3][4]. Fotma Sulton Murodning oltinchi farzandi, uchinchi qizi va Resan xonimning eng katta farzandi edi. Oʻzidan bir yosh kichik Aliye Sulton ismli singlisi bor edi. Fotma otasi sulton Murod taxtdan agʻdarilgandan keyin tugʻilgan farzandlarining eng kattasi, shuningdek, Çırağan saroyida qamalda turgan paytida shu saroyda tugʻilgan birinchi farzand edi[5][4].

Filizten xonimning aytishicha, Fotma Sulton xotirjam, bosiq, jiddiy, xushmuomala va muloyim boʻlib, oʻgay opalari Hadicha Sulton va Fahima Sultondan shu fazilatlari bilan ajralib turgan. U vaqtining muhim qismini fortepiano chalish va fransuz tilida kitob oʻqish bilan oʻtkazar edi[4][6]. Oʻgay opalaridan farqli oʻlaroq, u otasining vafotidan oldin saroydan chiqish uchun turmush qurishni tanlamagan. Otasi 1904-yilda vafot etgach, Fotmaning Çırağan saroyidagi azob-uqubatlari nihoyasiga yetgan[7].

Nikohi

1907-yilda Abdulhamid Fotmani[8] undan 8 yosh kichik boʻlgan Karacehennemzoda Refik bey bilan nikohlagan[1][5]. Refik bey diplomat boʻlib, Konya hokimi va senatori boʻlgan Faik beyning oʻgʻli, Ibrohim ogʻaning nabirasi edi. Ularning nikohi 1907-yil 29-iyulda Yıldız saroyida boʻlib oʻtdi. Shundan soʻng Refik bey damat unvonini oldi. Juftlikka yashashi uchun Ortaköyda joylashgan Esma Sulton saroyi berilgan[3][4][9].

Ular birga baxtli hayot kechirgan va besh farzand koʻrgan. Birinchi farzandi Sultonzoda Mehmed bey 1908-yilda tugʻilib, 1911-yilda vafot etgan. Egizak farzandlari Oysha Hadicha Xonimsulton va Sultonzoda Mehmed Ali bey 1909-yil 20-yanvarda tugʻilgan. Ularning keyingi farzandi Sultonzoda Mehmed Murod bey 1910-yil avgustda tugʻilgan, biroq oradan bir yil oʻtib, 1911-yil yanvarda vafot etgan. Juftlikning eng kichik farzandi Sultonzoda Jaloliddin Iris bey esa 1916-yil 23-aprelda dunyoga kelgan.

Fotmaning onasi Resan Xonim Şayan Kadınga hamroh sifatida saroyda qolgan edi. Biroq 1908-yilda u ham Çırağan saroyini tark etib, qizining yoniga koʻchib kelgan.

1910-yilda onasi vafot etgach, Fotma Sulton uning taqinchoqlarini meros qilib olgan, ammo ularni hech qachon taqmagan. Fotma hamisha tejamkor boʻlib yashar, Istanbulning oddiy fuqarosi kabi hatto xarid uchun bozorga ham oʻzi chiqardi. U, ayniqsa, eriga sadoqatli ayol boʻlgan[1][9].

1924-yil mart oyida Usmoniylar sulolasi vakillari surgun qilinganda har bir kishi 7 kun ichida Turkiyani tark etishi kerak edi. Oʻsha paytda qizamiq bilan ogʻrigan Fotma Sultonga sogʻayib olgunicha Istanbulda qolishga ruxsat berildi. U va oilasi 1924-yil sentyabrda Turkiyani tark etdi va Istanbulni tark etgan soʻnggi sulola vakillariga aylandi. Ular Bolgariyaning Sofiya shahriga joylashgan[9][4][3][5].

Vafoti

Fotma Sulton 1932-yil 23-noyabrda 53 yoshida[10] Bolgariyaning Sofiya shahrida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan[4][5]. Eri undan 20 yil koʻproq umr koʻrib, 1952-yilda vafot etgan[1].

Mukofot va nishonlari

Farzandlari

Ism Tugʻilgan Vafot etgan Izohlar
Sultonzoda Mehmed bey 1908 1911-yil 22-noyabr Goʻdaklik chogʻida vafot etgan.
Oysha Hadicha Xonimsulton 1909-yil 20-yanvar 1968-yil 14-oktyabr Turmushga chiqmagan va farzand koʻrmagan.
Sultonzoda Mehmed Ali bey 1909-yil 20-yanvar 1981 Turmushga chiqmagan va farzand koʻrmagan. Vafotidan keyin Yahyo afandi qabristoniga dafn etilgan[13].
Sultonzoda Mehmed Murod bey 1910-yil avgust 1911-yil yanvar Goʻdaklik chogʻida vafot etgan.
Sultonzoda Jaloliddin Iris bey 1916-yil 23-aprel 1997-yil 18-noyabr Telgüzar xonimga (2014-yilda vafot etgan) uylangan va Faik Iris (1945-yil Sofiyafa tugʻilgan — 1993-yilda vafot etgan) ismli bir oʻgʻli hamda Resan Iris (1956-yil 15-noyabrda tugʻilgan) ismli bir qizi boʻlgan. Resan Iris Deveci ismli kishiga turmushga chiqqan va ularning Serra Deveci (1979-yil 19-martda tugʻilgan) ismli qizi va Emirhon Deveci (1991-yil 23-martda tugʻilgan) ismli oʻgʻli ham boʻlgan. Serra Tuncer ismli kishi bilan oila qurgan. Iris bey vafotidan keyin Istanbuldagi Yangi masjidda dafn etilgan.

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 21-bet. 
  2. ↑ Brookes 2010, ss. 109, 281.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Uluçay 2011, s. 243.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Sakaoğlu 2008, s. 665.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Brookes 2010, s. 281.
  6. ↑ Brookes 2010, s. 109.
  7. ↑ Brookes 2010, s. 17.
  8. ↑ Brookes 2010, s. 159.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Yolcu 2018, s. 39.
  10. ↑ Yolcu 2018, s. 40.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Yolcu 2018, s. 42.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Yılmaz Öztuna. Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi. Ötüken Yayınevi, 1978 — 165-bet. 
  13. ↑ Ekinci, Ekrem Buğra. Sultan Abdülhamid'in Son Zevcesi, Hatırat. Timaş Tarih, 2017 — 90-bet. ISBN 978-605-08-2503-9. 

Adabiyotlar

  • Brookes, Douglas Scott. Kanizak, malika va muallima: Usmonli haramidan ovozlar. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5. 
  • Sakaoğlu, Necdet. Bu mulkning ayol sultonlari: Volida sultonlar, hotunlar, hasekilar, qodinefendilar, sultonefendilar. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6. 
  • Uluçay, Mustafa Çağatay. Podshohlarning ayollari va qizlari. Anqara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5. 
  • Yolcu, Cengiz. Sofiyada dafn etilgan bir usmonli sultoni: V. Murodning qizi Fotima Sulton, 2018. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Fotma_Sulton_(Murod_V_ning_qizi)" dan olindi