Ziyosfera

Sintobkoʻl: Versiyalar orasidagi farq

UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Sintobkoʻl]]
{{Koʻl
|Nomi                = Sintobkoʻl
|Milliy nomi        =
|Tasvir              = Fazilman lake and Kichik Fazilman mountain.jpg
|Tasvir imzosi      = Sintobkoʻl va Kichik Fozilmon togʻi
|Koordinatalar      =40/33/03/N/66/35/21E
|CoordScale          =
|Mamlakat            = Oʻzbekiston
|Region              =Navoiy viloyati
|Tuman              =Nurota tumani
|Dengiz sathidan balandligi =1643 m yoki 1615 m
|Yuzasi              =
|Hajmi              =
|Qirgʻoq chizigʻining uzunligi =
|Eng katta chuqurligi=
|Oʻrtacha chuqurligi =150
|Minerallanish turi  =
|Shoʻrlik            =
|Shaffoflik          =
|Suv toʻplanish yuzasi=
|Tushuvchi daryolar  =
|Oqib chiquvchi daryolar =
|Suv sistemasi          =
|Region oʻrniga=Viloyati}}
[[Fayl:Fazilman lake. Waves.jpg|thumb]]
'''Sintobkoʻl''' yoki '''Fozilmon'''<ref>{{Citation |year= |title=Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер // GEF Small Grants Programme |url=http://sgp.uz/base/Russian/animals.htm |access-date=2015-04-29 |archivedate=2015-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203051056/http://sgp.uz/base/Russian/animals.htm }}</ref> — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] [[Nurota tumani|Nurota tumanidagi]] koʻl<ref name="GEF1">{{Veb manbasi |url=http://sgp.uz/base/Russian/animals.htm |sarlavha=Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер |muallif= |sana= |ish= |nashriyot=GEF Small Grants Programme |qaralgan sana=2015-04-28 |til= |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150203051056/http://sgp.uz/base/Russian/animals.htm |arxivsana=2015-02-03}}</ref>. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, 1643 metr [[mutlaq balandlik|balandlik]]da ([[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzMEga]] koʻra, 1615 m). [[Uzunlik|Uzunligi]] 300 m, eni 150 m, chuqurligi 1,5 metr. Suvi chuchuk<ref>{{Veb manbasi |url=https://uza.uz/uz/posts/fozilmon-koli-ona-tabiat-mozhizasi_289295 |sarlavha=Фозилмон кўли – она табиат мўъжизаси}}</ref>. Ushbu koʻl faqatgina buloq hamda mavsumiy yomgʻir va qor suvlari bilan toʻladi.
 
== Manzili ==
Sintobkoʻl koʻli [[Nurota togʻlari|Nurotov]] togʻlarida, tizma choʻqqisida, [[Kichik-Fozilmon|Kichik-Fozilman]] choʻqqisining shimoli-gʻarbida, [[Yassitogʻlik|yassitogʻlikda]] joylashgan<ref name="GEF2">{{Veb manbasi |url=http://sgp.uz/base/Russian/animals.files/anatidae.htm |sarlavha=Птицы: отряд Гусеобразные - Anseriformes |muallif= |sana= |ish=Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер |nashriyot=GEF Small Grants Programme |qaralgan sana=2015-04-28 |til= |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304082449/http://sgp.uz/base/Russian/animals.files/anatidae.htm |arxivsana=2016-03-04}}</ref>. Sintobkoʻl aholi punktining eng baland nuqtasi boʻlgan [[Sentob qishlogʻi|Sentob]] qishlogʻi<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2021/09/10/navoiy-viloyatining-turizm-qishlogi-sentobda-nimalarni-korish-mumkin |sarlavha=Navoiy viloyatining turizm qishlog‘i – Sentobda nimalarni ko‘rish mumkin?}}</ref> ([[Navoiy viloyati]] [[Nurota tumani]]) yerlarida joylashgan<ref name="uza.uz">{{Veb manbasi |url=http://uza.uz/ru/tourism/unikalnyi-sentob-09.09.2013-25179 |sarlavha=Уникальный Сентоб |muallif=Рахимов Н |sana=2013-09-09 |ish= |nashriyot=УзА — Национальное информационное агентство Узбекистана |qaralgan sana= |til=ru |arxivsana=2020-02-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200225171212/http://uza.uz/ru/tourism/unikalnyi-sentob-09.09.2013-25179}}</ref> (koʻlning sharqiy qirgʻogʻiga yaqin joyda letnik va qabr, janubiy qirgʻoq qismida xarobalar mavjud). Koʻlning janubiy qirgʻogʻi boʻylab yoʻl oʻtadi. Yoʻl sharqdan Sentyab qishlogʻidan, gʻarbdan [[Сап (кишлак)|Sap]] qishlogʻidan chiqadi.
 
Koʻlning janubiy qirgʻogʻi Navoiy va [[Jizzax viloyati|Jizzax viloyatlarining]] maʼmuriy chegarasi bilan tutashgan.
 
Ertalab yo’lga chiqqan kishi tushgacha yetib bora oladi. Yana shuncha yo’l bosib ortga qaytish mumkin. Bu degani, Fozilmonni ko’rish uchun kamida bir kun kerak. Sentobliklarning aytishicha, Fozilmon ko’liga qadar qirqta tog’ va qirqta jarlikdan o’tish kerak. Albatta, yo’l mashaqqati og’ir. Ammo tabiatning mo’jizasini ko’rib, asl go’zallikdan bahra olsangiz, vujudingizni egallagan charchoq sizni bir zumda tark etadi. Qay bir faslda bormang, Fozilmon sizni o’zgacha bir shukuh, go’zallik, sirlilik bilan qarshi oladi.  
 
== Xususiyatlari ==
Fozilman oval shaklga ega, shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa choʻzilgan. Koʻlning uzunligi 300 m, kengligi 150 m. Chuqurligi esa 1,5 metrni tashkil qiladi. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, [[suv liniyasi|suv qirgʻogʻining]] balandligi 1643,0 m; [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi]] maʼlumotlariga ko‘ra 1615 m.
 
[[Umumiy minerallashuv|Minerallanish]] turiga koʻra yangi. Yuzaki suv oqimi yoʻq. Yozning issiq kunlarida esa ko‘lning suv sathi biroz pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://turkic.world/uz/articles/other/27901 |sarlavha=Navoiy viloyatining 7 mo‘’jizasi haqida bilasizmi?}}</ref>.
 
== Faunasi ==
[[ko'l qurbaqasi|Koʻl qurbaqasi]] ushbu koʻlda yashaydi<ref name="GEF12">{{Veb manbasi |url=http://sgp.uz/base/Russian/animals.htm |sarlavha=Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер |muallif= |sana= |ish= |nashriyot=GEF Small Grants Programme |qaralgan sana=2015-04-28 |til= |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150203051056/http://sgp.uz/base/Russian/animals.htm |arxivsana=2015-02-03}}</ref>. Koʻl hayot tarzi yovvoyilashgan kulrang gʻoz, ot, koʻl baqasi, yumronqoziq hamda shirmohi baliqlardan iborat.
 
Qishlash va mavsumiy koʻchish paytida, bir necha oʻnlab boshdan iborat [[Kulrang gʻoz|kulrang gʻozlar]] suruvlari Fozilmon yaqinidagi yassitogʻlikda toʻxtaydi. Bu yerda ular dam olishadi va ovqatlanadilar<ref name="GEF22">{{Veb manbasi |url=http://sgp.uz/base/Russian/animals.files/anatidae.htm |sarlavha=Птицы: отряд Гусеобразные - Anseriformes |muallif= |sana= |ish=Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер |nashriyot=GEF Small Grants Programme |qaralgan sana=2015-04-28 |til= |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304082449/http://sgp.uz/base/Russian/animals.files/anatidae.htm |arxivsana=2016-03-04}}</ref>.
 
Bu yerdan uchib o’tuvchi qushlar uchun mazkur keng maydon qishlashga juda qulay. Shu bois qish oylarida bu yerda turli yovvoyi qushlarni ham uchratish mumkin. Qish-qirovli kunlarda ko’l yuzasi qalin muz bilan qoplanadi. Bahor kelishi bilan o’t-o’lanlar unib chiqib, atrofni yam-yashil gilam qoplaydi. Suv o’tlari o’sib chiqib, ko’lning zumrad jozibasi yana o’zgacha qiyofa kasb etadi. Yozning issiq kunlarida esa ko’lning suv sathi biroz pasayadi. Fozilmon ko’liga Sentobsoy orqali faqatgina piyoda yoki eshakda (otning yurishi qiyin) borish mumkin, xolos.
 
== Turizm ==
Sintobkoʻl koʻli goʻzal manzaraga ega<ref>{{статья|автор=Қамаров Ғ.|заглавие=Мафтункор манзиллар жозибаси|ссылка=http://old.xs.uz/index.php/homepage/barcha-yangiliklar/item/793-%D0%BC%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%80-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%B6%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B8|язык=uz|автор издания=|издание=Халқ сўзи|тип=Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Кенгаши, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгаши, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси газетаси|место=|издательство=|год=11 апреля 2014|том=|страницы=|doi=|archivedate=2019-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190726234508/http://old.xs.uz/index.php/homepage/barcha-yangiliklar/item/793-%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2584%25D1%2582%25D1%2583%25D0%25BD%25D0%25BA%25D0%25BE%25D1%2580-%25D0%25BC%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B7%25D0%25B8%25D0%25BB%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580-%25D0%25B6%25D0%25BE%25D0%25B7%25D0%25B8%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25B8}}</ref>. [[Nurota togʻlari|Nurotaning]] boshqa tabiiy va tarixiy diqqatga sazovor joylari qatori Sentobga kelayotgan sayyohlar uchun doimiy qiziqish uyg‘otadi<ref name="uza.uz2">{{Veb manbasi |url=http://uza.uz/ru/tourism/unikalnyi-sentob-09.09.2013-25179 |sarlavha=Уникальный Сентоб |muallif=Рахимов Н |sana=2013-09-09 |ish= |nashriyot=УзА — Национальное информационное агентство Узбекистана |qaralgan sana= |til=ru |arxivsana=2020-02-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200225171212/http://uza.uz/ru/tourism/unikalnyi-sentob-09.09.2013-25179}}</ref>.
 
== Manbalar ==
{{Manbalar}}{{OʻzME}}
 
[[Turkum:Ўзбекистон кўллар]]
[[Turkum:Navoiy viloyati geografiyasi]]
[[Turkum:Nurota tumani]]
 
 
{{hydro-stub}}

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Sintobkoʻl
Koordinatalari: Missing latitude
Sintobkoʻl va Kichik Fozilmon togʻi
Sintobkoʻl va Kichik Fozilmon togʻi
MamlakatOʻzbekiston Oʻzbekiston
ViloyatiNavoiy viloyati
TumanNurota tumani
Dengiz sathidan balandlik1643 m yoki 1615 m m
Oʻrtacha chuqurligi150 m

Sintobkoʻl yoki Fozilmon[1] — Oʻzbekistonning Navoiy viloyati Nurota tumanidagi koʻl[2]. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, 1643 metr balandlikda (OʻzMEga koʻra, 1615 m). Uzunligi 300 m, eni 150 m, chuqurligi 1,5 metr. Suvi chuchuk[3]. Ushbu koʻl faqatgina buloq hamda mavsumiy yomgʻir va qor suvlari bilan toʻladi.

Manzili

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sintobkoʻl koʻli Nurotov togʻlarida, tizma choʻqqisida, Kichik-Fozilman choʻqqisining shimoli-gʻarbida, yassitogʻlikda joylashgan[4]. Sintobkoʻl aholi punktining eng baland nuqtasi boʻlgan Sentob qishlogʻi[5] (Navoiy viloyati Nurota tumani) yerlarida joylashgan[6] (koʻlning sharqiy qirgʻogʻiga yaqin joyda letnik va qabr, janubiy qirgʻoq qismida xarobalar mavjud). Koʻlning janubiy qirgʻogʻi boʻylab yoʻl oʻtadi. Yoʻl sharqdan Sentyab qishlogʻidan, gʻarbdan Sap qishlogʻidan chiqadi.

Koʻlning janubiy qirgʻogʻi Navoiy va Jizzax viloyatlarining maʼmuriy chegarasi bilan tutashgan.

Ertalab yo’lga chiqqan kishi tushgacha yetib bora oladi. Yana shuncha yo’l bosib ortga qaytish mumkin. Bu degani, Fozilmonni ko’rish uchun kamida bir kun kerak. Sentobliklarning aytishicha, Fozilmon ko’liga qadar qirqta tog’ va qirqta jarlikdan o’tish kerak. Albatta, yo’l mashaqqati og’ir. Ammo tabiatning mo’jizasini ko’rib, asl go’zallikdan bahra olsangiz, vujudingizni egallagan charchoq sizni bir zumda tark etadi. Qay bir faslda bormang, Fozilmon sizni o’zgacha bir shukuh, go’zallik, sirlilik bilan qarshi oladi.  

Xususiyatlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Fozilman oval shaklga ega, shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa choʻzilgan. Koʻlning uzunligi 300 m, kengligi 150 m. Chuqurligi esa 1,5 metrni tashkil qiladi. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, suv qirgʻogʻining balandligi 1643,0 m; O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi maʼlumotlariga ko‘ra 1615 m.

Minerallanish turiga koʻra yangi. Yuzaki suv oqimi yoʻq. Yozning issiq kunlarida esa ko‘lning suv sathi biroz pasayadi[7].

Faunasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koʻl qurbaqasi ushbu koʻlda yashaydi[8]. Koʻl hayot tarzi yovvoyilashgan kulrang gʻoz, ot, koʻl baqasi, yumronqoziq hamda shirmohi baliqlardan iborat.

Qishlash va mavsumiy koʻchish paytida, bir necha oʻnlab boshdan iborat kulrang gʻozlar suruvlari Fozilmon yaqinidagi yassitogʻlikda toʻxtaydi. Bu yerda ular dam olishadi va ovqatlanadilar[9].

Bu yerdan uchib o’tuvchi qushlar uchun mazkur keng maydon qishlashga juda qulay. Shu bois qish oylarida bu yerda turli yovvoyi qushlarni ham uchratish mumkin. Qish-qirovli kunlarda ko’l yuzasi qalin muz bilan qoplanadi. Bahor kelishi bilan o’t-o’lanlar unib chiqib, atrofni yam-yashil gilam qoplaydi. Suv o’tlari o’sib chiqib, ko’lning zumrad jozibasi yana o’zgacha qiyofa kasb etadi. Yozning issiq kunlarida esa ko’lning suv sathi biroz pasayadi. Fozilmon ko’liga Sentobsoy orqali faqatgina piyoda yoki eshakda (otning yurishi qiyin) borish mumkin, xolos.

Turizm

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sintobkoʻl koʻli goʻzal manzaraga ega[10]. Nurotaning boshqa tabiiy va tarixiy diqqatga sazovor joylari qatori Sentobga kelayotgan sayyohlar uchun doimiy qiziqish uyg‘otadi[11].

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер // GEF Small Grants Programme, 2015-02-03da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2015-04-29
  2. ↑ „Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер“. GEF Small Grants Programme. 2015-yil 3-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 28-aprel.
  3. ↑ „Фозилмон кўли – она табиат мўъжизаси“.
  4. ↑ „Птицы: отряд Гусеобразные - Anseriformes“. Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер. GEF Small Grants Programme. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 28-aprel.
  5. ↑ „Navoiy viloyatining turizm qishlog‘i – Sentobda nimalarni ko‘rish mumkin?“.
  6. ↑ Рахимов Н. „Уникальный Сентоб“ (ru). УзА — Национальное информационное агентство Узбекистана (2013-yil 9-sentyabr). 2020-yil 25-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  7. ↑ „Navoiy viloyatining 7 mo‘’jizasi haqida bilasizmi?“.
  8. ↑ „Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер“. GEF Small Grants Programme. 2015-yil 3-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 28-aprel.
  9. ↑ „Птицы: отряд Гусеобразные - Anseriformes“. Животный мир хребта Нуратау, Юго-Восточного Кызылкума и Айдаро-Арнасайской системы озер. GEF Small Grants Programme. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 28-aprel.
  10. ↑ Қамаров Ғ. Мафтункор манзиллар жозибаси (uz) // Халқ сўзи : Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Кенгаши, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгаши, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси газетаси. — 11 апреля 2014. Архивировано 26 iyul 2019 года.
  11. ↑ Рахимов Н. „Уникальный Сентоб“ (ru). УзА — Национальное информационное агентство Узбекистана (2013-yil 9-sentyabr). 2020-yil 25-fevralda asl nusxadan arxivlangan. 




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Fozilmon?oldid=231137" dan olindi