Frances E. Allen
Франcес Элизабетҳ Аллен ёки Франcес Э. Аллен (1932-йил 4-августда туғилган, Перу, Неw Ёрк, АҚСҲ – 2020-йил 4-августда вафот этган), америкалик компютер олими, А. М. Туринг мукофоти (2006)ни ютган биринчи аёл бўлган[1]. Информатика соҳасидаги энг юқори мукофот, „Замонавий оптималлаш компиляторлари ва автоматик параллел бажариш учун асос яратган, компилятор техникасини оптималлаштириш назарияси ва амалиётига қўшган кашшоф ҳиссаси“ учун тақдирланган.
| Франcес Э. Аллен | |
|---|---|
|
Аллен 2008-йилда | |
| Таваллуди |
Франcес Э. Аллен 4-август 1932-йил |
| Вафоти |
4-август 2020-йил (88 ёшда) Сченеcтадий , Неw Ёрк , АҚШ АҚШ |
| Фуқаролиги |
|
| Таълими | Албанй университети , Мичиган университети |
| Касби | Америкалик компютер олими |
Ҳаёти ва иш фаолияти
Ню-Ёрк штатидаги фермада туғилиб ўсган. У оилада олти фарзанднинг энг каттаси эди. Унинг отаси деҳқон, онаси ўқитувчи эди. Аллен математика бўйича бакалавр даражасини (1954) Албанй штат ўқитувчилар коллежида (ҳозирги Ню-Ёрк штат университети, Албанй) ва Мичиган университетида математика бўйича магистр даражасини (1957) олди. Ўқишни тугатгандан сўнг кўп ўтмай Аллен ИБМнинг Томас Ж. Уоцон тадқиқот марказига қўшилди ва у ерда биринчи марта ходимларга ФОРТРАН номли янги компютер дастурлаш тилини ўргатиш учун ишга йўлланди. 1960-йилларда Аллен ИБМ суперкомпютерлари учун компиляторлар устида ишлаган, масалан, ИБМ 7030 (Стретч номи билан танилган) ва ИБМ 7950 (Ҳарвест номи билан танилган), уларни Лос Аламос миллий лабораториясига етказиб бериш учун АҚШ Миллий хавфсизлик агентлиги буюртма қилган. Унинг кейинги ишларининг аксарияти кўп процессорли тизимлар учун самарали компютер дастурлашига, айниқса 1980-йилларнинг бошида асос солган Параллел ТРАНслатион Гроуп (ПТРАН) билан ишлашига тегишли эди. У 1989-йилда ИБМ стипендиати унвонига сазовор бўлган, биринчи аёл шундай мукофотланган ва ИБМ Технология Академияси президенти (1995). Аллен 2002-йилда нафақага чиқди. У Ню-Ёрк университети компютер фанлари профессори Жейкоб Т. Шварцга турмушга чиқди, уларнинг никоҳи ажралиш билан якунланди. 2002-йилдан бери нафақада бўлган ва Америка санъат ва фанлар академиясининг аъзоси эди. У 2020-йил 4-августда 88 ёшга тўлган куни вафот этди[2].
Мукофотлари
- ИБМ Феллоw (1989, биринчи аёл мукофотланган).
- Технологиядаги аёллар халқаро шон-шараф залига киритилган (1997).
- Ада Лавлейс мукофоти, Компютер соҳасидаги аёллар уюшмаси (2002).
- Туринг мукофоти (2006) – „замонавий оптималлаштириш компиляторлари ва дастурларни автоматик параллеллаштириш учун асос бўлган компютер дастурларини оптималлаштириш назарияси ва амалиётига қўшган инновацион ҳиссаси учун“[3].
Унинг шарафига ИБМ 2007-йилда ИБМ Пҳ. Д. мукофотини таъсис этди.