Frank Gehry
Френк Оуэн Геҳри (инглизча: Франк Оwен Геҳрй , ҳақиқий исми Эфраим Оуэн Голдберг,инглизча: Эпҳраим Оwен Голдберг; туғ. 1929 -йил 28-феврал, Торонто) — меъморий деконструктивизмнинг келиб чиқишида турган замонамизнинг энг йирик меъморларидан бири. 1989-йилда Прицкер мукофоти совриндори.
| Франк Геҳрй | |
|---|---|
|
Геҳрй ин 2010 | |
| Таваллуди |
Франк Оwен Голдберг 28-феврал 1929-йил Торонто, Онтарио, Канада |
| Вафоти |
5-декабр 2025-йил (96 ёшда) Санта Мониcа (Калифорния), АҚСҲ |
| Фуқаролиги |
|
| Таълими | Жанубий Калифорния университети (Архитектура бакалаври) |
| Касби | Ме’мор |
| Турмуш ўртоғи |
|
| Болалари | 4 |
| Мукофотлари | |
| Амалиёт | Геҳрй Партнерс, ЛЛП |
| Бинолар | Ишлар рўйхати |
| Веб-сайти | фога.cом |
Ҳаёти
Френк Геҳри полшалик муҳожирлар оиласида туғилган. Унинг бобоси қурилиш материаллари савдоси билан шуғулланган, отаси эса савдо ва аркада дўконига эга эди. Ёш Эфрайим (Френк) антисемитизм асосларида калтакланган ва бу психологик травма фамилиясини ўзгартириш ва оиласи билан Америкага кўчиб ўтиш учун баҳона бўлди. 17 ёшидан Геҳри Лос-Анжелесда яшаган. У дастлаб Жанубий Калифорния университетида (БА, 1954), кейин Гарвард университетида (МА, 1957) таҳсил олган. У АҚСҲдаги В.Грун, Перейра ва Лакманнинг дизайн фирмаларида, Франсияда меъмор А.Ремонде билан бирга ишлаган. 1962-йилда у Қўшма Штатларга қайтиб келди ва Лос-Анжелесда бошқа меъмор билан ўз офисини очди ва 1967-йилда у Франк Геҳрй ва Ассоcиатесга айлантирилди[1][2]. 2014-йилда компания 200 дан ортиқ архитекторлари билан дунёдаги етакчи архитектура фирмаларидан бири эди.
1950 ва 1960-йилларда Френк Геҳри Франк Ллойд Райтдан таъсирланган; меъмор 1978-йилда постмодернизм мавзусига мурожаат қилиб, 1920-йилларда қурилган ўз уйини моҳирлик билан қайта тиклади.
Архитектура

Геҳри деконструктивист архитектуранинг энг машҳур намуналарига эгалик қилади - Миннеаполисдаги Фредерик Вайсман музейи (1993), Прагадаги " рақс уйи " (1995), Билбаодаги титан чойшаб билан қопланган Гуггенхайм музейи (1997), Лос-Анжелесдаги Уолт Дисней консерт зали (2003). Геҳрининг Пол Аллен томонидан Сиэтл мусиқа музейи (2000) учун топширган лойиҳаси кам қабул қилинди[3][4][5].
2007-йилда Массачусец технология институти Геҳрини 315 миллион долларлик сифациз корпус дизайнида айблаб, судга берди. Университет вакилларининг сўзларига кўра, уч йиллик фаолият давомида бинодан сув оқиши бошланди, деворлари моғор билан қопланди ва “том ва дераза токчаларидан қулаган катта муз блоклари нафақат институт ходимларининг ҳаётига бевосита таҳдид солмоқда, лекин тез-тез фавқулодда чиқишларни тўсиб қўйди"[6].
Ўз эътирофига кўра, Геҳри ижодида, архитектурани бадиий тушунишида балиқнинг шакли ва ҳаракатчанлиги лейтмотиви мавжуд. Бу лейтмотив Геҳрининг кейинги барча биноларида кузатилиши мумкин: Билбаодаги Гуггенхайм музейи (1991—1997), Уокер музейи (Миннеаполис), Барселона Олимпия қишлоғидаги 35 метрлик „сузувчи балиқ“ (1992) ва бошқалар. Унинг сўнгги асарлари орасида - Ню-Ёркдаги янги Гуггенхайм музейи (2000), Қуддусдаги бағрикенглик музейи (2002), Дандидаги саратон маркази (Буюк Британия, 2003) лойиҳалари. Геҳри бир неча бор Исроил пойтахти Қуддусга ташриф буюрган, мамлакатнинг маданий ҳаётида иштирок этган.
Бироқ, аслида, унинг кўплаб лойиҳалари у деконструктивизм деб атайдиган нарсанинг иллюстрациясидир (яъни, ташқи ва ички қобиқларнинг „парчаланиши“, деформацияси ва деформацияси бўйича расмий тажрибалар). Геҳри эстетик нуқтаи назардан ғайриоддий об'эктларни яратади, архитектуранинг хаёлий яхлитлигини бузади, лекин у Европа меъморчилиги тарихини глобал миқёсда қайта кўриб чиқишга, унинг асосий тамойилларини деконструксия қилишга уринмайди. Френк Геҳрининг иши мутлақо ўзбошимчалик ва геометрик ҳайкалтарошликка айланади ва фақат унинг композицияларининг инжиқликларига ишора қилади ва бу, ҳамкасбларнинг фикрига кўра, маълум бир хавфдир.
Мукофотлар ва унвонлар
- 1987-йил: Америка санъат ва адабиёт академиясининг аъзоси
- 1988-йил: Миллий дизайн академиясига сайланган
- 1989-йил: Прицкер мукофоти
- 1992-йил: Император мукофоти
- 1995-йил: Олтин пластинка мукофоти[7]
- 1998-йил: АҚШ миллий санъат медали[8]
- 1998-йил: Канада Қироллик архитектура институти олтин медали
- 1999-йил: АИА олтин медали, Америка архитектура институти
- 2002-йил: Канада ордени ходими[9]
- 2009-йил: Буюк Карл ордени[10]
- 2012-йил: Чорак аср мукофоти, Америка архитекторлар институти
- 2014-йил: Астурия маликаси мукофоти
- 2014-йил: Фахрий легион миллий ордени қўмондони, Франсия
- 2016-йил: Гарвард санъат медали
- 2016-йил: Президентнинг „Озодлик“ медали
- 2018-йил: Нейтра медали[11]
- 2019-йил: Канада шон-шуҳрат хиёбони янги аъзоси[12]
Қизиқ фактлар
- Геҳри хоккейнинг ишқибози. 2004-йилда унинг лойиҳасига кўра кубок тайёрланиб, ушбу спорт тури бўйича жаҳон чемпионати ғолибига топширилди.
- 2005-йилда Симпсонснинг " Қамоқхона каламуши " эпизоди намойиш этилди. Геҳри у ерда ўзини овоз чиқариб, ушбу анимацион сериални овоз беришга таклиф қилинган биринчи меъмор бўлди[13][14].
Манбалар
- ↑ Локотко 2012.
- ↑ Карен Темплер. „Франк Геҳрй“ (инглизча). Салон (5-октабр 1999-йил). 2021-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-ноябр 2021-йил.
- ↑ Рабан, Жонатҳан. „Деференcе то натуре кеэпс Сеаттле фром беcоминг wорлд-cласс cитй“]. Сеаттле Тимес (4-апрел 2004-йил). 11-март 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-ноябр 2006-йил.
- ↑ Барнетт, Эриcа C. „ЭМПтй: Тҳе Эхпериэнcе Мусиc Прожеcт ис а флоп он алл фронц—финанcиал, мусиcал, анд интеллеcтуал“. Тҳе Странгер (17-июн 2004-йил). Қаралди: 24-ноябр 2006-йил.
- ↑ Чеэк, Лаwренcе W.. „Он Арчитеcтуре: Cорругатед стеэл ис а ниcе wринкле“. Сеаттле Пост-Интеллигенcер (26-сентабр 2006-йил). 20-январ 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-ноябр 2006-йил.
- ↑ Статья «Американский институт заплатил $315 млн за здание, которое через 3 года покрылось плесенью» на неwсру.cом от 7 ноября 2007 года
- ↑ „Франк О. Геҳрй“ (инглизча). Аcадемй оф Ачиэвемент. Қаралди: 30-сентабр 2021-йил.
- ↑ „Лифетиме Ҳонорс: Натионал Медал оф Арц“. wеб.арчиве.орг (6-август 2011-йил). 6-август 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-сентабр 2021-йил.
- ↑ Оффиcе оф тҳе Сеcретарй то тҳе Говернор Генерал. „Мр. Франк Геҳрй“. Тҳе Говернор Генерал оф Cанада. Қаралди: 30-сентабр 2021-йил.
- ↑ „Турнер Cонструcтион Cомпанй“. wеб.арчиве.орг (30-ноябр 2010-йил). 30-ноябр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-сентабр 2021-йил.
- ↑ „2018 НЕУТРА АWАРД ФОР ПРОФЕССИОНАЛ ЭХCЕЛЛЕНCЕ: Франк Геҳрй, Геҳрй Партнерс, ЛЛП“. www.cпп.эду. Қаралди: 30-сентабр 2021-йил.
- ↑ „ФРАНК ГЕҲРЙ ис оне оф тҳе тwо реcипиэнт оф ВАЭА’с Паэз Медал оф Арт 2020“ (инглизча). ВАЭА. 2021-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-сентабр 2021-йил.
- ↑ Мэтт Чабан. Франк Геҳрй Реаллй, Реаллй Регрец Ҳис Гуэст Аппеаранcе он Тҳе Симпсонс (ингл.) на сайте обсервер.cом, 5 сентября 2011
- ↑ Фареэд Закариа ГПС (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-02-08 санасида архивланган) (ингл.) на сайте эдитион.cнн.cом, 4 сентября 2011