Ziyosfera

Franz Kafka

Франз Кафка (талаффузи: Франс Кафка, 1883, Прага, Австрия-Венгрия империяси — 1924 Вена, Австрия) — ХХ асрнинг немис тилида ижод қилувчи асосий ёзувчиларидан бири, унинг ишларининг кўп қисми ўлимидан кейин чоп этилган. Ижодини 1909-йилда ҳикоялар ёзишдан бошлаган. „Кузатиш“ (1913) ҳикоялар тўплами, „Ҳукм“, „Гўлоҳ“ (1913), „Ўзгариш“ (1916) ҳикоялари алоҳида нашр этилган. Биринчи жаҳон урушидан сўнг Кафка „Ахлоқ тузатиш колониясида“ (ҳикоя, 1919), „Қишлоқ шифокори“ (1919), „Йўқсил“ (1924) тўпламларини нашр этди. Кафкани дунёга машҳур қилган „Америка“ (тугалланмаган, 1914), "Жараён" (1915), „Қўрғон“ (1922) романлари, „Хитой девори қурилишида“ (1931) ва бошқа ҳикоялар тўплами муаллифнинг вафотидан сўнг эълон қилинган. Кафка асарларида воқеаларнинг муболағали ва рамзий тасвирлари орқали инсоннинг нодонлик ва жаҳолат қаршисидаги фожиавий ожизлиги акс эттирилган. Уларда қонун ва инсон, нур ва зулмат мавҳумлик ҳолатида берилган, бу ҳолатдан қутилишнинг иложи топилмайди. Ижоди ХХ аср Ғарб адабиётига кучли таъсир кўрсатган (қаранг: Экспрессионизм, Модернизм). „Отамга хат“ (Вафо Файзулло таржимаси, 2001), „Эврилиш“, „Очлик санъати“ ва бошқа асарлари ўзбек тилига таржима қилинган.[1] ҲАЙОТИ Маълумотларга кўра икки маротаба унаштирилган. Бу аёллардан биринчи Фелисе, [1][2] иккинчиси эса Дора Диамонтдир. Қолаверса, Кафка Миленга ҳам ишқий мактублар ёзган. Фелиcа ва Миленага ёзган мактублари жамланиб нашр этилган.

Франс Кафка
Таваллуди 3-июл 1883-йил
Прага, Австро-Венгрия
Вафоти 3-июн 1924-йил(1924-06-03)
(40 ёшда)
Вена, Австрия
Касби романнавис, ҳикоянавис, суғуртачи
Фуқаролиги Австрия- Венгрия
Жанр роман, қисқа проза
Шоҳ асари Жараён
Кузатиш
Қалъа
Кафка беш ёшида.

Кафка ўртаҳол немис тилида гапирадиган Чехия яҳудийлари оиласида Прагада туғилган. Кафка адвокатликка ўқиган ва юридик йўналишини битирганидан сўнг суғурта компаниясига тўлиқ иш ставкасида ишга кирган, ёзувчилик билан бўш вақтларида шуғулланган. Кафка ҳаёти давомида оила аъзоларига ва яқин дўстларига, шу жумладан отасига ҳам юзлаб хатлар ёзган. Бир неча аёл билан муносабатларда бўлган, аммо ҳеч қачон турмуш қурмаган. Кафка 1924-йили 40 ёшида сил касаллигидан вафот этган.

Кафка кўпинча кечалари вақтини ёзишга сарфлаган. Кафка ўзини-ўзи танқид қилавериб жами ишларининг тахминан 90 фоизини ёндириб юборган. Қолган 10 фоиз ишлари йўқолган ёки бошқа сабабларга кўра нашр этилмаган. Кафка ишларининг баъзилари ҳаётдалигида нашр қилинган. „Тафаккур“, „Давлат табиби“, „Эврилиш“ қиссалари бир нечта адабий журналларда чоп этилган аммо аҳоли эътиборини қозонолмаган.

Кафка ўлимидан олдин дўсти Мах Бродга „Саҳрода“, „Қавша“ ва „Америка“ романларини ёқиб юборишини васият қилган аммо дўсти Брод асарларни ёқмасдан уларнинг кўп қисмини чоп қилдирган. Кафка асарлари иккинчи жаҳон урушидан кейин немис тилида сўзлашадиган халқлар орасида фаол ўқила бошлаган. 1960-йиллари Кафка асарлари Немис адабиётига катта ўзгариш киритган. Кафка асарлари санъаткорлар, қўшиқчилар ва файласуфларни ҳам таъсирлантирган.

Ҳаёти

Ёшлиги

Кафка ўша пайтда Австрия-Венгрия империясининг бир қисми бўлган Прагадаги Эски шаҳар майдони яқинида туғилган. Оиласи немис тилида сўзлашувчи ўрта синф Ашкенази яҳудийлари бўлган. Франс Кафканинг отаси Ҳерманн Кафка (1854–1931) Чехиянинг жанубий қисмидаги Страконица яқинида яҳудийлар яшайдиган Осек қишлоғида туғилган. Ҳерманн Кафка оиласини Прагага олиб келган. Сайёр савдо вакили сифатида ишлагандан сўнг, Ҳерман охир-оқибат мода сотувчисига айланган. Кафканинг онаси Жулиэ (1856–1934) Подебрадида гуллаб-яшнаган чакана савдогар Якоб Лёвининг қизи.

Кафканинг ота-онаси анъанавий яҳудий жамиятидан бўлишган, Йиддиш ва Немис тилларида гаплаша олишган. Ҳермен ва Жулиан фарзандларини маданиятли муҳитда катта қилишган ва уларга немис тилидан таълим беришган[3].Ҳерманн ва Жулиянинг олти фарзанди бор эди, Франс оилада биринчи фарзанд бўлган[4]. Франзнинг иккита укаси Георг ва Ҳеинрич Франз етти ёшга тўлишидан олдин болалигида вафот этган; унинг уч синглиси Габриэле („Элли“) (1889-1942), Валери („Валли“) (1890-1942) ва Оттилли („Оттла“) (1892-1943) бўлган. Уларнинг барчаси Иккинчи жаҳон уруши пайтида ўлдирилган. Валли 1942-йилда Полшага депортация қилинган, аммо унинг ҳужжатлари сохталаштирилган ва урушдан омон қолмаган деб тахмин қилинган. Оттилиэ Кафканинг севимли синглиси бўлган[5].

Кафкашунос олим ва таржимон Стенли Корнголд Херманни „худбин, ҳукмрон тадбиркор“, Франс Кафкани эса „куч, саломатлик, иштаҳа, баланд овоз, нотиқлик, ўзини оқлаш, дунёвий ҳукмронлик, чидамлилик жиҳатидан ҳақиқий Кафка“ деб таърифлайди. Иш кунларида Кафканинг ота-онаси уйдан узоқда бўлган ва Жулиэ Кафка оилавий бизнесни бошқаришда ёрдам бериш учун кунига 12 соат ишлаган. Бинобарин, Кафканинг болалиги бироз ёлғизликда ўтган ва болалар бир нечта губернатор ва хизматкорлар қўлида тарбия олган. Кафканинг отаси билан мураккаб муносабатлари ўзининг 100 бетдан ортиқ „Бриэф эн ден Ватер“ („Отасига мактуб“) асарида яққол кўринади, асарда отасининг авторитар ва талабчан табиати унга қаттиқ таъсир қилганидан шикоят қилган; онаси эса жим ва уятчан бўлган. Кафканинг отасининг қаттиқўл бўлгани Кафка ижодига сезиларли таъсир қилган.

Кафка оиласи билан бирга бир нечта қиз бирга яшаган. Франснинг хонаси кўпинча совуқ бўлган. 1913-йил Валли ва Эллиэ турмуш қурган бўлишига қарамай Кафка оиласи катта квартирага кўчиб ўтган. Биринчи жаҳон уруши бошланганидан сўнг Кафка сингилларининг эрлари номаълум ҳудудларга урушга жўнаб кетишган ва шу сабабли Кафка уйига яшагани келган. Эллиэ ва Валлининг иккаласи ҳам фарзандли бўлишган. 31 ёшида Кафка умрида биринчи бор алоҳида яшаш учун квартирага кўчиб ўтган.

Таълим

Кинск саройи

1889-йилдан 1893-йилгача Кафка Маснý трҳ/Флеисчмаркт (кўш бозор) даги Деуцче Кнабенсчуле немис ўғил болалар бошланғич мактабида ўқиган. Унинг яҳудий таълими 13 ёшида бар митзва байрамини нишонланиши билан якунланган. Кафка ҳеч қачон ибодатхонага боришдан завқланмаган ва йилига яхудийларнинг тўртта байрамдагина ибодатхонага отаси билан бирга борган[6].

1893-йили бошланғич мактабни ташлаганидан сўнг, Кафка Кинскý саройида жойлашган Эски шаҳар майдонидаги академик ўрта мактаб бўлган классикларга қаратилган давлат гимназиясига, Алцтäдтер Деуцчес Гймнасиум қабул қилинди. Германия тили ўқитиш тили эди, аммо Кафка шунингдек, чехия тилида гапирган ва ёзган.[7] У саккиз йил давомида гимназияда ўқиган ва яхши ўйинларга эришган. [8] Гарчи Кафка ўзининг чехия тили учун мақтовлар олса ҳам, у ҳеч қачон ўзини тилда оқилона деб ҳисобламаган, гарчи у чехия аксенти билан немис тилида гапирган бўлса ҳам. [9] [10] У 1901 йилда Матура имтиҳонларини тугатди. [11]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  2. ↑ Фелиcе Бауэр — Wикипедиа
  3. ↑ Грай 2005.
  4. ↑ Ҳамалиан 1974.
  5. ↑ Кафка, Франз. Тҳе Метаморпҳосис. Неw Ёрк: Симон анд Счустер Папербаcкс, 2009 — их-бет. ИСБН 978-1-4165-9968-5. 
  6. ↑ Кафка-Франз, Фатҳер 2012.
  7. ↑ Ҳаwес 2008.
  8. ↑ Кемпф 2005.
  9. ↑ Коэлб 2010.
  10. ↑ Саер 1996.
  11. ↑ Cорнголд 2004.

Ҳаволалар

Викииқтибосда Франз Кафкага тегишли иқтибослар мавжуд.
Викиомборда „Франз Кафка“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Franz_Kafka" dan olindi