Frenel biprizmasi
Френел бипризмаси - Августин Френел томонидан таклиф қилинган бир жуфт когерент ёруг'лик нурларини олиш учун оптик қурилма. Бипризма - бу иккита бир хил учбурчак то'ртбурчаклар призма бо'либ, уларнинг синиши бурчаги жуда кичик бо'либ, уларнинг асослари букланган. Амалда, бипризма одатда шиша пластинкадан тайёрланади.
Бипризма ёрдамида ёруг'лик нурларининг интерференсиясини кузатиш мумкин [1] .
Когерент ёруг'лик нурларини олиш учун Френел бипризмасини қо'ллаш то'лқин фронтига бо'линиш усулининг вариантларидан биридир. Интерференсия қилувчи ёруг'лик нурларининг сонига ко'ра, Френел бипризмаси ёрдамида олинган интерференсия икки нурли интерференсияга оидир [1] .
Шишанинг ма'лум синиши ко'рсаткичи ва призманинг ма'лум бурчаги ёруг'лик нурланишининг то'лқин узунлигини о'лчаш имконини беради.
Иш тамойили
Интерференсияни олиш учун ёруг'лик манбаи С бипризмани ташкил этувчи призмаларга нисбатан симметрик тарзда жойлаштирилади. Призма юзасига нурларнинг тушиш бурчаклари кичик, шунинг учун барча нурлар у томонидан бир хил бурчакка бурилади, га тенг , бу ерда призма ясалган материалнинг синдириш ко'рсаткичи ва призманинг синдириш бурчагидир.
Бундай синиши натижасида иккита когерент ёруг'лик нурлари ҳосил бо'лади, уларнинг чо'ққилари С 1 ва С 2 манбанинг хаёлий тасвирларининг жойлашиш нуқталари сифатида қаралиши мумкин. Экранда С 1 ва С 2 манбаларидан когерент нурлар бир-бирига ёпишиб, интерференция нақшини ҳосил қилади, бу о'згарувчан ёруг'лик ва қоронг'и чизиқлар то'пламидир [2] .
Одатда, ёруг'лик манбаи сифатида бипризманинг параллел жойлашган қирраси ва монохроматик ёруг'лик манбаи билан ёритилган тор тирқиш ишлатилади. Бундай ҳолда, экрандаги интерференция схемаси тирқишга параллел равишда о'згарувчан ёруг'лик ва қуюқ чизиқлар тизимидир. Амалда, ко'ргазмали тажрибаларда нурланишнинг юқори монохроматиклиги талаб қилинмайди ва интерференция нақшини олиш учун оқ ёруг'лик манбасини, масалан, рангли шишадан ясалган ёруг'лик филтри билан қоплаш кифоя. Агар оқ ёруг'лик ёруг'лик филтрисиз ишлатилса, интерференция нақшлари ко'п рангли чеккалардан иборат бо'лади ва бутунлай қоронг'и чеккалар кузатилмайди, чунки битта то'лқин узунлиги бо'лган ёруг'лик учун минимал ёритиш жойлари максимал ёруг'лик жойларига то'г'ри келади. бошқа то'лқин узунликдаги ёруг'лик учун [2] . Ёриқ кенглигининг ошиши билан экраннинг ёритилиши ортади, лекин шу билан бирга интерференция нақшининг контрасти то'лиқ ё'қолгунча камаяди.
Френел бипризмаси билан ўтказилган тажрибаларда экрандан бипризмагача бўлган ҳар қандай масофада экрандаги нурларнинг бир-бирининг устига тушиши ҳудудида интерференсион чеккалар кузатилади. Бундай ё'лакчалар маҳаллийлаштирилмаган деб айтилади [1] .
Назария
Масофа қиймати мавҳумий манбалар орасидаги бурилиш бурчаги билан белгиланади ва масофа ёруг'лик манбаи С ва призма о'ртасидаги масофа ; кичик қийматларида масофа учун о'рнли бо'лади [3] :
Икки нурли интерференсиянинг умумий назариясидан ма'лумки, экрандаги ёруг'лик максимумлари масофаларда экран марказидан ҳосил бо'лади, шартларни қаноатлантириб [1]
- бу ерда - призма ва экран орасидаги масофа, ёруг'ликнинг то'лқин узунлиги, ва 0, ±1, ±2, … қийматларини қабул қилувчи бутун сондир.
Бундан келиб чиқадики, бипризма ҳолатида, максималларнинг позициялари учун,
Шунга ко'ра, масофалар учун максимумлар орасидаги муносабат [3]
Координатали нуқтада экран ёритилиши фазалар фарқига бог'лиқ бу нуқтада аралашадиган нурлар:
- бу ерда - ёритувчанлик, аралашувчи нурлардан бири томонидан яратилган ёруг'ликдир ва фазалар фарқи бундай ко'ринишга эга бо'лади
Шундай қилиб, экраннинг ёритилиши минимал қийматдан максималгача О'згаради.
Координата ё'налиши бо'йича экранда ёруг'лик нурлари билан қопланган майдон га тенг узунликка эга. Демак, ёруг'лик максималлари орасидаги масофа учун юқоридаги ифодадан фойдаланинг , биз Фреснел бипризмаси билан тажрибаларда кузатилган интерференсия чегаралари сонига тенг эканлигини билиб оламиз:
Шунингдек
- Ёунг тажрибаси
- Билинза Бие
- Фреснел нометалллари
- Ллойд ойнаси
Эслатмалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Борн М., Вольф Э.. Основы оптики. Изд. 2-е. М.: «Наука», 1973 — 245—248-бет.
- ↑ 2,0 2,1 Ландсберг Г. С.. Оптика. М.: Физматлит, 2003. ИСБН 5-9221-0314-8.
- ↑ 3,0 3,1 Сивухин Д. В.. Общий курс физики, 3-е изд., стереот, М.: Физматлит, МФТИ, 2005 — 212—213-бет. ИСБН 5-9221-0228-1.
Адабиёт
- Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 3-е, стереотипное. — М.: Физматлит, МФТИ, 2002. — Т. ИВ. Оптика. — 792 с. — ИСБН 5-9221-0228-1.