Frida Kahlo Muzeyi
Фрида Каҳло музейи (испанча: Мусео Фрида Каҳло) — мексикалик рассом Фрида Каҳлонинг ҳаёти ва ижодига бағишланган тарихий уй ва санъат музейи. Бино кобалт мовий деворлари туфайли Мовий уй (Ла Cаса Азул) номи билан ҳам танилган. У Мексика шаҳридаги Коёаканнинг Колония дел Кармен туманида жойлашган. Бино Каҳло туғилган, ўсган, турмуш ўртоғи Диэго Ривера билан бир неча йил яшаган ва кейинчалик юқори қаватдаги хонада вафот этган уйдир. Диэго Ривера 1957-йилда уйни ва унинг таркибини Фрида шарафига музейга айлантириш учун совға қилган.
Музейда Фрида Каҳло, Диэго Ривера ва бошқа рассомларнинг санъат асарлари, шунингдек, эр-хотиннинг Мексика халқ санъати, Испаниядан аввалги артефактлари, фотосуратлари, эсдалик буюмлари, шахсий буюмлар ва бошқалар мавжуд. Тўплам 1950-йиллардаги каби сақланиб қолган уйнинг хоналарида намойиш этилган. Коёакандаги энг машҳур музей бўлган Фрида Каҳло музейи ҳам Мексикадаги энг кўп ташриф буюриладиган музейлардан биридир.
Ла Cаса Азул
Музей сифатида фойдаланиладиган уй Мексика шаҳрининг Коёакан туманидаги Колония дел Кармен туманида жойлашган. Коёакан, хусусан, Колониа дел Кармен минтақаси, 1920-йиллардан бошлаб, у Салвадор Ново, Октавио Паз, Марио Морено ва Долорес дел Рионинг уйи бўлганидан бери интеллектуал ва кашшоф обрўга эга эди. Бугунги кунда бу ҳудудда тумандаги бир қанча музейлар жойлашган[1]. Уйнинг ўзи Лондрес ва Алленде кўчалари бурчагида жойлашган бўлиб, у кобалт мовий деворлари билан ажралиб турганлиги учун Ла Каса Азул (Мовий уй) деб номланган[2][3]. Ҳудуддаги бошқа тузилмалар сингари, уй ҳам мустамлака давридан бери анъанага айланган боғ майдони бўлган марказий ҳовли атрофида қурилган. Дастлаб, уй бу ҳовлининг фақат уч томонини ўраб олган, аммо кейинчалик тўртинчи томондан ҳам тўлиқ ўраб олинган[2][3]. Уй 800 м2 ва ўрта ҳовли яна 400 м2[4]. 1904-йилда қурилгани учун у дастлаб франсузча услубдаги декоратив хусусиятларга эга бўлган, аммо кейинчалик бугунги кунда оддий фасадга ўзгартирилган[3][4]. Бино икки қаватли бўлиб, бир нечта ётоқ хоналари, студия майдони, катта ошхона ва овқат хонаси мавжуд. Кириш зали Эсcуэла де Пинтура ал Аире Либредан Мардонио Магаñа томонидан Cиудад Университариаъдан Хуан ЎГорманнинг деворий суратларидан илҳомланган табиий тошдан ясалган мозаика билан безатилган[3].
Музей
Дастлаб Ла Cаса Азул Фрида Каҳлонинг оилавий уйи эди. Аммо 1958-йилдан буён унинг ҳаёти ва фаолиятига бағишланган музей сифатида хизмат қилмоқда. Ойига тахминан 25000 ташриф буюрувчи билан бу Мексиканинг энг кўп ташриф буюриладиган музейларидан бири ва Коёакандаги энг кўп ташриф буюриладиган сайтдир[4][5][6]. Музей фақат чипталар савдоси ва хайрия ҳисобидан қўллаб-қувватланади[4][7]. Музей ХХ асрнинг биринчи ярмидаги бой мексикалик боҳем рассомлари ва зиёлиларининг турмуш тарзини намойиш этади[2]. Cаса Азулга кириш чиптаси Диэго Ривера томонидан асос солинган яқин атрофдаги Анаҳуаcалли музейига бепул киришни таъминлайди.[4] Ёзувлар ва гувоҳликларга кўра, бугунги кунда уй 1951-йилда бўлгани каби кўринади; Мексика халқ санъати,[3] Каҳлонинг шахсий санъат тўпламида Испаниягача бўлган асарлар, анъанавий Мексика кострюлкалар, чойшаблар, фотосуратлар, откриткалар, хатлар ҳамда Хосе Мария Веласко, Пол Кли ва Диэго Ривера асарларининг катта тўплами мавжуд. Тўпламнинг катта қисми уни сақлаш учун мўлжалланган витриналарда сақланади. Музейда кафе ва кичик совғалар дўкони ҳам мавжуд.[5][6][7]
Музей ўнта хонадан иборат. Биринчи қаватда Каҳлонинг Фрида й ла Cесáреа билан акварел Диарио, 1907-1954, Ретрато де Фамилиа, 1934, Руина, 1947, Ретрато де Гилермо Каҳло, 1952, Эл мархисмо дарá салудда тҳwинг ҳер, Фрида номли асарлари ҳам бор .[3][4] Бу хона дастлаб Фрида ва Диэго Сергей Эйзенштейн, Нелсон Рокфеллер, Жорж Гершвин, карикатурачи Мигел Коваррубиас ва актрисалар Долорес дел Рио ва Мария Феликс каби таниқли мексикалик ва халқаро меҳмонларни ва дўстларини меҳмон қилган расмий яшаш хонаси эди.[2]
Иккинчи ва учинчи хоналар шахсий буюмлар ва ёдгорликларга ҳамда Риверанинг айрим ишларига бағишланган. Иккинчи хона Фриданинг кундалик буюмлари, хатлари, фотосуратлари ва ёзувлари билан тўлдирилган. Деворларга Испаниягача бўлган маржонларни ва халқ либослари, айниқса Теҳуана услубидаги либослар Фриданинг ўзига хос белгилари ҳисобланади.[2][3] Учинчи хонадаги расмлар орасида Ретрато де Cармен Портес Гил, 1921, Офренда дел дíа де муэртос, 1943 ва Мужер cон cуэрпо де гуитарра, 1916.[3]
Тўртинчи хонада Пол Кли, Хосе Мария Веласко, Хоакин Клаусел, Селия Калдерон Орозко каби рассомларнинг замонавий расмлари ва Мардонио Магаñа ҳайкали мавжуд. Бешинчи хонада Яҳудонинг иккита катта фигураси, Мексика штати Тлатилко шаҳридан " мужерес бонитос " фигуралари ва Теотихуакан маданияти арбоблари жойлашган.[3] Яҳудо ва бошқа пулпа йиртқич ҳайвонларнинг катта пулпа фигуралари анъанавий равишда оташинлар билан тўлдирилади ва Пасхадан олдинги шанба куни портлатилади.[2]
Олтинчи ва еттинчи хоналар ошхона ва овқат хонасидир. Иккаласи ҳам классик мексикача услубда, ёрқин сариқ кафелли поллар, кўк ва сариқ кафел пештахталари ва Фриданинг синглиси Рутнинг айтишича, Фрида кўп вақтини ўтказадиган узун сариқ стол. Икки хона катта сопол идишлар, лаганлар, идиш-товоқлар, шиша идишлар ва бошқалар билан тўлдирилган, уларнинг барчаси Метепеc, Оахаcа, Тлақуэпақуэ ва Гуанажуатодан қўлда ишланган маҳсулотлар билан машҳур.[2][3] Декоратив хусусиятлар орасида шифтга осилган пулпа Иуда скелетлари ва ошиқнинг тугунини боғлаб турган бир жуфт кабутарлар, шунингдек, Фрида ва Диэго исмлари ёзилган кичкина қозон деворлари киради.[2]
Овқатланиш хонаси ташқарисида Риверанинг ётоқхонаси, шляпаси, курткаси ва иш кийимлари ҳамон девордаги жавонда осилиб турарди. Унинг ёнида ҳовли ҳудудидан юқори қаватга олиб борадиган зинапоя бор. Бу ҳудуд, шунингдек, халқ санъати элементларининг бойлигини ўз ичига олади ва мустамлака давридан 20-асргача бўлган 2000 га яқин назр расмлари, мустамлака даврининг бошқа асарлари ва кўпроқ Яҳудо фигураларини ўз ичига олади.[3][7]
Юқори қаватдаги иккита умумий хонада Фриданинг охирги ётоқхонаси ва студия майдони мавжуд. Бу Ривера қурган қанотда жойлашган. Асл мебел ҳали ҳам ўша жойда. Бир бурчакда унинг куллари дафн ниқоби, баъзи шахсий буюмлари ва шифтдаги нометалл билан ўралган идишда кўрсатилган.[3] Унинг тўшагида шикастланган умуртқа поғонасини ушлаб туриш учун кийиши керак бўлган гипсли корсет ва соябон остида кўплаб автопортретларини чизиш учун пастга қараган ойнаси бор. Чойшаб бошида ўлган боланинг сурати, оёғида эса Иосиф Сталин, Владимир Ленин, Карл Маркс, Фридрих Энгелс ва Мао Сзедуннинг фотомонтажлари бор. Ёстиққа „Унутма мени, севгилим“ ибораси нақшланган.[2] Унинг ногиронлар аравачаси Сталиннинг Нелсон Рокфеллер томонидан совға қилинган молбертдаги тугалланмаган портретига тортилган. Сталин, Қизил Армия Иккинчи Жаҳон уруши. У Иккинчи Жаҳон урушида Шарқий фронтда фашистлар Германияси устидан қозонилган ғалабадан кейин Каҳло учун қаҳрамон бўлди.[2][5][6]
Музей экскурсияси бинонинг тўрт томони ёки қанотлари билан тўлиқ ўралган катта ҳовли боғида тугайди. Ҳовли майдони зинапояли пирамида, фаввора ва кўзгу ҳовузи билан ажратилган. Булар 1940-йилларда Ривера биринчи марта уйга кўчиб ўтган ва уйни ўраб турган тўртинчи қанотни қурганида қурилган. Ҳовлига қараган бу қанотнинг деворлари денгиз чиғаноқлари ва ойналар билан безатилган.[3] Мексикалик рассом Мардонио Маганянинг ҳайкаллари ҳам бор.[7] Ҳовлининг бир томонида „ Фрида й Диэго / вивиэрон эн / эста cаса / 1929-1954“ деб ёзилган (Фрида ва Диэго бу уйда яшаган — 1929-1954).[7]
Сана
Уй 1904-йилда Коёакан шаҳридаги Колония Дел Карменда қурилган бўлиб, мустамлака даврида кармелитларга тегишли бўлган собиқ Ҳаcиэнда дел Карменга тегишли бўлган ерларда қурилган.[3] Ўша пайтда ва 20-асрнинг биринчи ярмида Коёакан расман Мексика Федерал округи таркибига кирган; аммо, у ҳали ҳам нисбатан қишлоқ эди ва Мексика Сити шаҳар кенгайиши таъсир кўрсатмаган. 19-аср охиридан бошлаб, Мексиканинг баъзи бадавлат оилалари ўтмишдаги мустамлакачилик дизайнига тақлид қилиб, бу ҳудудда қишлоқ уйларини қуришди. Колонйиа дел Кармен 1920-йиллардан бошлаб Франсиско Соса томонидан тарғиб қилиниши ва 1923-йилда собиқ Сан-Педро Мартíр Ҳаcиэндада Эсcуэла де Пинтура ал Аире Либре (Очиқ осмон остидаги расм мактаби) ташкил этилиши туфайли рассомлар ва зиёлилар орасида машҳур бўлди.[1] Дастлаб, уйнинг ташқи кўриниши 19-аср охири ва 20-аср бошларида Мексикада машҳур бўлган франсузча нақш билан безатилган.[4]
Фрида Каҳло 1907-йилда шу уйда туғилган ва бутун умри давомида ўз оиласининг уйи бўлиб қолган. У сўнгги ўн уч йилни шу ерда ўтказди.[5][6] Фрида Эвропадан Мексикага кўчиб келган Гилермо Кало ва асли мексикалик Матилде Калдерон й Гонсалеснинг қизи эди. Фрида болалигини шу уйда ўтказган. Унинг сўзларига кўра, Мексика инқилоби пайтида онаси 1913-йилда Сапата армиясига ёрдам бериш учун бу уйнинг деразаларини очган. У, шунингдек, 1918-йилда биринчи марта полиомиэлит билан касалланганида, бир оёғи иккинчисидан қисқароқ бўлганида, уйда ўзини ўзини ўнглаш учун кўп вақт сарфлаган. 18 ёшида трамвай ҳалокатида у қаттиқ жароҳатланади. У гипс ва ортопедия асбобларида деярли икки йилини ётоқда ўтказди. У вақт ўтказиш учун расм чизишни бошлади. Бу давр суратларидан бирида Фрида замбилда, танаси боғланган ва шу уйнинг ён томонига жойлаштирилган ҳолида тасвирланади.[3] Фрида Диэго Ривера билан Сеcретариа де Эдуcаcион Публиcа биносида деворий расмлар чизаётганида учрашди ва унинг асарларини кўриш учун уни Cаса Азулга таклиф қилди. Тез орада Ривера уйнинг доимий меҳмонига айланди. Бошқа таниқли санъаткорлар бирлашиб, уйни минтақадаги йиғилиш жойларидан бирига айлантирдилар. Ривера билан турмуш қургандан сўнг, Фрида болалик уйидан Пасео де ла Реформадаги квартирага кўчиб ўтди; лекин Ривера оиланинг Cаса Азулдаги ипотекасини тўлади. Фрида 1930-йилларнинг аксарият қисмида Мексика шаҳрида ёки бошқа жойларда яшаган; аммо, у тез-тез уйига — оиласига келиб турди. Бу 1936-йилда чизилган Мис абуэлос, мис падрес й ё, Арбол генеалóгиcо номли расмида кўринади.[3]
Каҳло ва Риверанинг аралашуви билан россиялик Лев Троцкий Мексикадан уй олди. Троцкий ва унинг рафиқаси Наталя Седова биринчи марта 1937-йил январ ойидан бошлаб Ла Cаса Азулда бошпана олишди. Сталин томонидан ўлимга ҳукм қилинган Троцкий хавфсизлиги учун кўчага қараган деразалар лой ғишт билан қопланган. Бу уй ва унинг ёнидаги уй ўртасида баланд девор қурилган. Троцкий бу ерда 1937-йил январидан 1939-йил апрелигача яшаб ижод қилди, " Су морале й ла нуэстра " каби асарлар ва мунтазам сиёсий мақолалар ёзди. Троцкийнинг сиёсий душманларининг душманлиги минтақада кўпинча хавфсизлик муаммоларини келтириб чиқарди. Бу вақт давомида уй зиёлилар, айниқса коммунизм билан боғлиқ бўлганлар учун учрашув жойи бўлиб қолди. 1939-йил апрелида Троцкий Ривера билан мафкура ва Риверанинг Троцкий асарларини танқид қилгани юзасидан баҳслашиб, Вена кўчасидаги яқин уйга кўчиб ўтганидан кейин Троцкий ва Седова Мовий уйни тарк этишди.[3]
Ривера ва Каҳло 1939-йил ноябр ойида ажрашишди. Бироқ, эр-хотин барча муносабатларни бузмади ва 1940-йил декабр ойида улар яна турмуш қуришди. 1941-йилда, Фриданинг отаси вафотидан олдин, Ривера Сан-Анхелда бошқа жойда бўлса ҳам, уйга кўчиб ўтди. Бу вақт ичида Ривера Лондрес кўчасига қараган ва ҳовлини бутунлай ўраб турган қанотни қурди. Ушбу қисм маҳаллий вулқон жинсларидан қурилган бўлиб, ичига сопол вазалар қўйилган. Денгиз чиғаноқлари ва ойна билан безатилган терасли том қурилди. Фриданинг студияси ва ётоқхонаси бу ерга кўчирилди. Янгисини эскисидан ажратиш учун тош девор ҳовли майдонини иккига ажратади; Унинг олдида фаввора, поғонали пирамида, кўзгу ҳовузи ва эр-хотиннинг археологик коллексияси учун хона жойлашган.[3] Бугунги кунда кўриниб турганидек, ташқи кўриниш ҳам асл франсуз услубидан ўзгартирилди. Уйни қайта лойиҳалаш ишлари 1946-йилда Хуан ЎГорман томонидан амалга оширилган.[4] Ушбу уй эр-хотиннинг уйи сифатида Мексикадан ҳам, чет элдан ҳам Фриц Ҳенле, Конча Мишел, Долорес дел Рио, Мария Фелекс, Луча Реес ва Чавела Варгас каби таниқли меҳмонларни кутиб олишда давом этди.[3]
1943-йилда Фрида Эсcуэла де Пинтура й Эсcултура де Ла Эсмералда да ўқитувчи бўлди; аммо, унинг жисмоний ҳолати кўпинча уйда дарс беришни талаб қилади. Бу ҳолат охир-оқибат фақат тўртта талабани қолдирди ва бу „Лос фридос“ деб номланди: Фанни Рабел, Гилермо Монрой, Артуро „эл Гуэро“ Эстрада ва Артуро Гарсия Бустос, улар асосан верандада ишлаган ва машқ қилган. 1945-йилдан бошлаб Фрида яна ўз уйида тўшакка михланиб қолди. Ўшандан 1947-йилгача у 1945-йилда Флор де ла вида ва 1947-йилда Эл сол де ла вида каби асарларни яратди.[3]
Фрида 1954-йил 13-июлда 47 ёшида шу уйнинг энг юқори қаватида вафот этди. Унинг жасади Палаcио де Беллас Артесга олиб кетилган ва куйдирилган. 1958-йилда, ўлимидан тўрт йил ўтгач, Ривера уйни Мексика халқига совға қилди ва уни сақлаб қолиш учун пойдевор яратди. Уй Каҳло ҳаёти ва ижодига бағишланган музейга айлантирилган. Музейнинг биринчи директори Карлос Пеллисер бўлиб, унга уйни аввалгидек сақлаш вазифаси юкланган.[3][4]
Йиллар давомида музейга нисбатан кам инсонлар ташриф буюришар эди, чунки Фрида Каҳло 1990-йилларга қадар санъат оламидан ташқарида унчалик танилмаган.[2] 1980-йилларда Неомехиcанисмо деб номланган ҳаракат уни ва унинг асарларини таништирди.[8] Ўшандан бери у кўплаб машҳур маданият буюмларида ўз тасвирлари билан диний тимсолга айланди ва унинг кўплаб асарлари ҳозирда юқори баҳоланмоқда.[2] 2006-йилда Каҳлонинг 1943-йилда суратга олинган „Илдизлар“ картинаси 5,6 миллион АҚШ долларига Лотин Америкаси асари учун ауксион рекордини ўрнатди.[9] Фриданинг машҳурлиги музейга таъсир қилди. У 1990-йилларнинг бошида бир муддат ёпилди, кейин 1993-йилда совғалар дўкони ва ресторан/кафе ишга туширилиши билан қайта очилди.[2] Бугунги кунда музей Коёакандаги энг кўп ташриф буюриладиган ва Мексиканинг энг кўп ташриф буюриладиган жойларидан бири ҳисобланади.[4][5][6]
Бино ва унинг таркибининг бир қисмини қайта тиклаш 2009—2010-йилларда амалга оширилди. Ишга Германия ҳукумати ҳомийлик қилди ва хайрияга 60 000 евро ва қисман бир миллион песо ҳисса қўшди. Ушбу ҳаракат мебелларни, бошқа жиҳозларни сақлаш, том ёпиш ишлари ва коллексиядаги нарсаларни қайта тиклашга қаратилган. Қайта тиклашни рассом Вива ла вида, Эл мархисмо дарá салуд а лос энфермос, Фрида й ла cесáреа, Натуралеза муэрта cон бандера, Ретрато де Марта Проcел, Ретрато де ми фамилиа, Ретрато де ми падре Логелм Каҳло ва бошқалар амалга оширди. ладриллос ' Ла қуэбрада ва Паисаже урбано' суви; номаълум рассом томонидан Ретрато дел ниñо Дон Антонио Вилласеñор ва Ретрато де ниñо муэрто, Wолфганг Пааленкнинг Cомпосиcиóн ва Леополд Готтлиэб томонидан Ретрато де Диэго Ривера, шунингдек, Николас Мурай, Мартин Мунcкаcиле ва Фритзло Каненинг 6500 архиви. Ривера дўстлари, оиласи ва ҳамкасблари билан. Консервация ишлари жами коллексиянинг атиги 35 фоизини қамраб олади.[7][10]
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Алежандро Лерч. Фачадас cон ҳисториа (испанча). Реформа (4 нисан 2010), с. 6.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 „Тҳе Фрида Каҳло Мусеум“. Мехcоннеcт неwслеттер (1 оcак 2006). 17 теммуз 2009да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 касıм 2010.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 „Мусео Cаса де Фрида Каҳло“ (испанча). ИНАҲ. 24 касıм 2010да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 касıм 2010.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 „Мусео Фрида Каҳло“ (испанча). Говернмент оф Мехиcо Cитй. 4 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 касıм 2010.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Лонелй Планет Мехиcо Cитй. Оакланд CА: Лонелй Планет, 2000 — 139-бет. ИСБН 1-86450-087-5.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Моон Ҳандбоокс-Мехиcо Cитй. Беркелей, CА: Авалон Травел Публишинг, 2005 — 73-бет. ИСБН 978-1-56691-612-7.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 „Рестауран 'Cаса Азул' де Фрида Каҳло“ (испанча). Терра (28 майıс 2009). 22 март 2012да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 касıм 2010.
- ↑ Фигураcионес й десфигурос де лос очентас. Мехиcо Cитй: Эдиториал Диана, 1989. ИСБН 968-13-1908-7.
- ↑ „Фрида Каҳло " Рооц " Сец $5.6 Миллион Реcорд ат Сотҳебй'с“. Арт Кноwледге Неwс. 27 аğустос 2011да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23 эйлüл 2007.
- ↑ „Аванза рестаураcиóн де Мусео Фрида Каҳло“ (испанча). Эл Универсал (18 майıс 2010). 21 майıс 2010да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 касıм 2010.