Friedrich Wilhelm Joseph Schelling

Фриэдрич Wилҳелм Жосепҳ Счеллинг

Шеллинг Фридрих Вилҳелм Ёзеф (1775.27.1, Леонберг — 1854.20.8, Рагац, Швейсария) — немис файласуфи. Тюбенген университетининг илоҳиёт факултетини тугатган. Ена (1798— 1803), Вюрсбург (1803—06), Эрланген (182026) ва Берлин (184146) университетларининг профессор Мюнхен Фанлар академияси аъзоси. Ш. янги давр табиат фалсафасига, айният ва мифология фалсафасига асос солди, фалсафанинг предметини эркинлик деб белгилади, кейинчалик шу аснода Гегелтни эмас, Р.Штейнер, Н. Бердяев, Вл. Соловёв, А.Бергсон ўзларининг "эркинлик фалсафаси"ни ёки фалсафий тизимларини яратдилар.

Счеллинг табиатни динамик қарамақаршиликларнинг бирлиги сифатида олиб қарайди; бу қарама-қаршилик яхлитликда уйғунлашади; табиат — улкан йирик организм, унинг тараққиёти онгли "Мен"ни яратишга қаратилган. Ш. дунёқарашида борлиқ ва тафаккур айниятини, идеаллик ва реаллик мослигини кўриш мумкин. Унингча, миф — фақат онгнинг эмас, балки борлиқнинг шакли. Ҳақиқий дин ва ҳақиқий фалсафага йўл миф орқали ўтади; мифологик тасаввурни шунчаки тўқиб чиқарилган эртак деб, лекин ҳамма мифда ҳам ақлий ёндашув бор деб бўлмайди. Ҳақиқат фалсафасида Ш. моҳият билан мавжудлик ўртасидаги фарқни ажратишга интилади; нарса нима, унинг моҳияти қанақа — буни бизга ақл ўргатади; нарсанинг мавжудлигига эса тажриба ишонтиради. Ш. тажрибадан, нарсаларнинг мавжудлик омилидан келиб чиқишни, борлиқни тушунча билан қориштирмасликни таъкидлайди. У дастлаб, Библияни тарихийтанқидий ўрганиш лозим деган бўлса, кейинчалик бу фикрини хато деб ҳисоблаган. Ш. фалсафаси рационаллик билан норационалликнинг уйғунлиги сифатида катта аҳамиятга эга. Асосий асарлари: "Табиат фалсафаси учун ғоялар" (1797), "Оламий қалб тўғрисида" (1798), "Табиат фалсафаси тизимининг дастлабки хомакиси" (1799), "Табиат фалсафаси тизими дастлабки хомакисига кириш" (1799), "Транссендентал идеализм тизими" (1800), "Санъат фалсафаси" (1802—05), "Инсон эркинлиги ва у билан боғлиқ нарсаҳодисалар тўғрисида фалсафий тадқиқот" (1809), "Мифология фалсафасига кириш" (1821—45), "Янги фалсафа тарихига доир" (1822-27).