Аквариумдаги Такифугу

Фугу (河豚 ; 鰒 ;フグ) япон тилида, богео (복어 ; бàнí) ёки бок (복) корейс тилида ва ҳéтúн (ҳéтúн; ҳéтúн) стандарт замонавий хитой тилида [1] одатда Такифугу, Лагоcепҳалус ёки Спҳоэроидес жинсига мансуб балиқ ёки Диодон жинсига мансуб кирпи ёки шу балиқлардан тайёрланган таомдир.

Фугу ўзининг тетродотоксини сабабли одамлар учун заҳарли бўлиши мумкин, яъни у заҳарли қисмларни олиб ташлаш ва гўштни ифлослантирмаслик учун эҳтиёткорлик билан тайёрланиши керак[2].

Фугуни ресторанда тайёрлаш Япония [3] ва бошқа бир қатор мамлакатларда қонун билан қатъий назорат қилинади ва фақат уч ёки ундан ортиқ йиллик тайёргарликдан сўнг малакага эга бўлган ошпазларгагина балиқдан таом тайёрлашга рухсат берилади[2][4]. Уйда тайёрланган балиқ баъзантасодифий ўлимга олиб келиши ҳам мумкин[4].

Заҳарлилик

Фугу ўз аъзоларида, айниқса, жигар, тухумдонлар, кўзлар ва териларида ўлдирадиган заҳарли тетродотоксин мавжуд[5]. Заҳар натрий каналларини блокировка қилади,[6] мускулларни фалаж қилади, [7] заҳарланган қурбон нафас ололмайди ва охир-оқибат асфиксиядан вафот этади[8]. Фугу заҳари учун маълум антидот йўқ[9]. Стандарт даволаш нафас олиш ва қон айланиш тизимларини заҳар метаболизация қилинмагунча ва жабрланувчининг танаси томонидан чиқарилгунча семптоматик даволашдан иборат[10].

Тадқиқотчилар фугудаги тетродотоксин тетродотоксинбактериялари билан зарарланган бошқа ҳайвонларни истеъмол қилиш натижасида пайдо бўлишини аниқладилар[11]. Шундай қилиб, фермерларга хавфсиз фугу ишлаб чиқаришга имкон бериш учун тадқиқот ва аквакултурада саъй-ҳаракатлар амалга оширилди. Фермерлар энди балиқларни бактериялардан узоқроқ тутиб, заҳарсиз фугу ишлаб чиқаришяпти. Оита префектурасидаги Усуки шаҳри заҳарли бўлмаган фугуларни сотиш билан машҳур[11].

Торафугу Токиодаги Цукижи балиқ бозорида уста фугу ошпазлари учун сотилади
Япониянинг Осака шаҳридаги бозор кўчасида фугу савдоси

Токсин

Тетродотоксин (ТТХ) 2015-йил ҳолатига кўра, нафақат пуффердан, балки саккизоёқлардан, қисқичбақалар ва қисқичбақалардан, қурбақалар ва тритонлардан, шунингдек, бошқа сув ҳайвонларидан ажратилган табиий маҳсулотдир[12]. Бу нервларда нерв импулсларни ўчирадиган кучли нейротоксиндир. Бу ҳужайраларнинг ҳужайра мембраналаридаги натрий каналларининг таркибий қисмлари билан ўзаро таъсир қилиш орқали ҳаракат қилади[12]. У гемато-энсефалик барер кесиб ўтмайди.

Даволаш

Тетродотоксин билан заҳарланиш белгилари орасида бош айланиши, чарчоқ, бош оғриғи, кўнгил айниши ёки нафас олиш қийинлашуви мавжуд. Инсон ҳушида қолади, лекин гапира олмайди ёки ҳаракат қилолмайди. Юқори дозаларда нафас олиш тўхтайди ва асфиксия кузатилади.

Маълум бўлган антидот йўқ ва даволаш ошқозонни бўшатиш, токсинни боғлаш учун фаоллаштирилган кўмирни юбориш ва заҳар йўқолгунча семптоматик даволашдан иборат. Токсикологлар тетродотоксинга қарши антидот яратиш устида ишлашмоқда.

Ижтимоий жиҳатлар

Фугу (ўнгда) ва япон амбержеки Хиросиге (1832)

Кансай минтақасида жаргон сўзи тепō, (鉄砲) милтиқ ёки қурол маъносида балиқ учун ишлатилади. Бу атару феъли устидаги сўзлар 当たる), бу заҳарланиш ёки отишни англатиши мумкин. Шимоносеки минтақасида замонавий фугу ўрнига қадимги талаффуз фуку кўпроқ тарқалган[13]. Биринчиси омад учун, иккинчиси эса ногиронлар учун омонимдир. Цукижи балиқ бозори фугу ассоциацияси ҳар йили фугу мавсумининг энг юқори чўққисида хизмат кўрсатади ва юзлаб тутилган фугуларни Сумида дарёсига қўйиб юборади. Худди шундай маросим Шимоносекидаги яна бир йирик бозорда ҳам ўтказилади.

Манбалар

  1. ↑ Ин Cлассиcал Чинесе анд тҳе вариоус регионал вариэтиэс оф Чинесе, тҳере аре неарлй а дозен сйнонймс тҳат рефер то тҳе тохиc пуфферфиш, инcлудинг 䲅, 𩷪鱼, 黄驹, 魺, 嗔鱼, 鲑, 鲐鱼, 鮧, 鯸鲐, 鯸鮧, 鰗鮧, 鹕夷, 芽依,鯸䱌, анд 䰽.
  2. ↑ 2,0 2,1 Давидсон, Алан. Тҳе Охфорд Cомпанион то Фоод. Охфорд Университй Пресс, 2006 — 324-бет. ИСБН 978-0-19-280681-9.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Давидсон" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  3. ↑ Cохон, Мио. „Токё чефс сwелл wитҳ ангер овер неw блоwфиш лаwс“. Реутерс (2012-йил 3-апрел).
  4. ↑ 4,0 4,1 Ҳоскинг, Ричард. А Диcтионарй оф Жапанесе Фоод: Ингредиэнц & Cултуре. Туттле Публишинг, 1997 — 41–42-бет. ИСБН 978-0-8048-2042-4. 
  5. ↑ Ёнг, Й. С.; Қуэк, Л. С.; Лим, Э. К.; Нго, А. (2013). "Пуфферфиш поисонинг cасе студй". Cасе Репорц ин Медиcине 2013: 206971. дои:10.1155/2013/206971. ПМИД 24368916. ПМC 3867830. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3867830. 
  6. ↑ "Интераcтион бетwеэн волтаге-гатед содиум чаннелс анд тҳе неуротохин, тетродотохин". Чаннелс 2 (6): 407–12. 1 Новембер 2008. дои:10.4161/чан.2.6.7429. ПМИД 19098433. 
  7. ↑ "Тетродотохин, ан Эхтремелй Потент Марине Неуротохин: Дистрибутион, Тохиcитй, Оригин анд Тҳерапеутиcал Усес". Марине Другс 13 (10): 6384–406. Оcтобер 2015. дои:10.3390/мд13106384. ПМИД 26492253. ПМC 4626696. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4626696. 
  8. ↑ Ченг, К. К.; Линг, Й. Л.; Wанг, Ж. C. (Април 1968). "Тҳе фаилуре оф респиратион ин деатҳ бй тетродотохин посионинг". Қуартерлй Жоурнал оф Эхпериментал Пҳйсиологй анд Cогнате Медиcал Сcиэнcес 53 (2): 119–128. дои:10.1113/эхппҳйсиол.1968.сп001951. ИССН 0033-5541. ПМИД 5185564. 
  9. ↑ Лариморе, Женнифер Л.. Неуросcиэнcе Басиcс: А Гуиде то тҳе Браин'с Инволвемент ин Эверйдай Аcтивитиэс. Элсевиэр Сcиэнcе, 25 Май 2017 — 57-бет. ИСБН 978-0-12-811017-1. 
  10. ↑ „CДC - Тҳе Эмергенcй Респонсе Сафетй анд Ҳеалтҳ Датабасе: Биотохин: ТЕТРОДОТОХИН - НИОСҲ“. www.cдc.гов (2017-йил 9-ноябр).
  11. ↑ 11,0 11,1 Ониши, Норимицу. „Иф тҳе Фиш Ливер Cан'т Килл, Ис Ит Реаллй а Делиcаcй?“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2008-йил 4-май).
  12. ↑ 12,0 12,1 "Стереоcонтроллед тотал сйнтҳесис оф тетродотохин фром мё-иноситол анд Д-глуcосе бй тҳреэ роутес: аспеcц фор cонструcтинг cомплех мулти-фунcтионализед cйcлитолс wитҳ бранчед-чаин струcтурес". Натурал Продуcт Cоммуниcатионс 10 (5): 691–702. Май 2015. дои:10.1177/1934578Х1501000501. ПМИД 26058138. "Тҳе оригинал наме оф ТТХ wас “тариcатохин” … ТТХ селеcтивелй интераcц wитҳ элеменц оф тҳе содиум чаннел … ТТХ ҳас беэн исолатед фром тҳе пуффер фиш, неwц, фрогс, оcтопусес, cрабс, шеллфиш, анд нумероус отҳер ақуатиc анималс. Тҳе анималс до нот продуcе ТТХ тҳемселвес; инстеад, ит ис продуcед бй баcтериа суч ас Алтеромонас сп., Вибрио сп., анд Шеwанелла сп." 
  13. ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда сарлавҳа= параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“ (жа). Маруҳа Шинко. Қаралди: 2011-йил 1-октябр.