Fulgencio Batista

Фулгенcио Батиста й Залдивар (Испанча: [фулˈхенсжо βаˈтиста и салˈдиβаɾ]; туг'илган исим: Рубен Залдивар.16-январ 1901 - 1973-йил 6-август) Кубанинг ҳарбий зобити ва сиёсатчиси бо'либ сайланган. 1940-йилдан 1944-йилгача Куба президенти ва 1952-йилдан 1959-йилгача Куба инқилоби пайтида аг'дарилишидан олдин АҚШ томонидан қо'ллаб-қувватланган ҳарбий диктатор сифатида фаолият юритган. Батиста дастлаб Карлос Мануэл де Сесседес ва Қуэсаданинг муваққат ҳукуматини аг'дариб ташлаган 1933-йилдаги сержантлар қо'зг'олони доирасида ҳокимият тепасига ко'тарилди. Кейин у о'зини полковник унвонига эга бо'лган қуролли кучларнинг бошлиг'и этиб тайинлади ва жамоавий давлат раҳбари сифатида фаолият юритган беш кишилик "бешлик" ни самарали назорат қилди. У 1940-йилгача, о'зи популистлар платформасида Куба Президенти этиб сайлангунига қадар бир қатор қо'г'ирчоқ Президентлар орқали ушбу назоратни давом эттирди. Кейин у Кубанинг 1940-йилги Конституциясини о'рнатди ва 1944-йилгача хизмат қилди. Муддати тугаганидан со'нг, Батиста Флоридага ко'чиб о'тди ва 1952-йилда президентликка номзодини қо'йиш учун Кубага қайтиб келди. Сайловда маг'лубиятга учраганида, у президент Карлос Прио Соcаррасга қарши ҳарбий то'нтаришга раҳбарлик қилди. У сайловни олдиндан о'тказиб юборган эди.

Ҳокимиятга қайтиб, Америка Қо'шма Штатлари ҳукумати томонидан молиявий, ҳарбий ва моддий-техник ко'мак олган Батиста 1940-йилги Конституцияни то'хтатиб қо'йди ва аксарият сиёсий эркинликларни, шу жумладан, иш ташлаш ҳуқуқини бекор қилди. Кейин у энг катта шакар плантацияларига эгалик қилган энг бой ер эгалари билан бирлашди ҳамда бой ва камбаг'ал кубаликлар орасидаги фарқни кенгайтирган тург'ун иқтисодиётга раҳбарлик қилди. Охир-оқибат у шакар саноатининг аксариятига АҚШ қо'лига о'тказиб қо'йди ва чет элликлар экин майдонларининг 70 фоизига эгалик қилдилар. Шундай қилиб, Батистанинг репрессив ҳукумати кейинчалик Гаванадаги гиёҳвандлик, қимор о'йинлари ва фоҳишабозлик бизнесларини назорат қилган Америка мафияси ва АҚШда жойлашган йирик трансмиллий компаниялар билан фойдали алоқаларни музокаралар олиб бориш орқали тиклади. Кубанинг тижорат манфаатлари эксплуатациясидан мунтазам равишда фойда ко'ришни бошлади ва шартномалар имзолади. Кейинчалик талабалар тартибсизлиги ва намойишларида илгари сурилган, аҳоли орасида тобора ко'пайиб бораётган норозиликни то'хтатиш учун Батиста оммавий ахборот воситаларига қаттиқ сензурани о'рнатди, шу билан бирга кенг миқёсдаги зо'равонлик ва қийноқларни амалга ошириш учун о'зининг коммунистик фаолиятида қатаг'он қилиш бюросидан фойдаланди ва оммавий қирг'инни амалга оширди. Ушбу қотилликлар 1957-йилда амалга оширилди, чунки социалистик г'оялар кучайиб кетганди. Ко'п одамлар о'лдирилган, ба'зи ҳисоб-китобларга ко'ра юзлаб одамлардан 20000 гача одам о'лган.

Икки йил давомида (1956-йил декабр - 1958-йил декабр) Фидел Кастронинг 26-июл ҳаракати ва бошқа қо'зг'олончи гуруҳлар бундай тактикаларга қаршилик ко'рсатишни катализатор қилиб, шаҳар ва қишлоқларда ташкил қилинган Батиста ҳукуматига қарши партизанларнинг қо'зг'олонини бошладилар ва бу унинг охир-оқибат исёнчилар томонидан маг'лубиятга учратилиши билан якунланди. 1959-йил Янги йил куни Санта Клара жангида Че Геваранинг қо'мондонлиги маг'луб этилгач. Батиста зудлик билан оролдан катта бойлиги билан Доминикан Республикасига қочиб кетди, у ерда кучли ва олдинги ҳарбий иттифоқчи Рафаэл Трухилло ҳокимият тепасида эди. Батиста охир-оқибат Мадейра оролида, со'нгра Эсторилда яшаган Оливеира Салазарнинг Португалиясида сиёсий бошпана топди. У Испанияда тижорат фаолияти билан шуг'улланган. 1973-йил 6-августда Гвадалминада юрак хуружидан вафот этган.