Fushun jangi
Фушун жанги Журченлар бошчилигидаги Сўнгги Жин ва Мин сулоласи ўртасидаги урушнинг биринчи ҳарбий тўқнашуви эди. Жанг сўнгги Жиннинг ҳал қилувчи ғалабаси билан якунланиб, Фушун ва яқин атрофдаги яна иккита қал'а эгаллаб олинди.
| Фушун жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Файл:Фушун_баттле.пнг | |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
| Сўнгги Жин сулоласи | Мин сулоласи | ||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| Нурхачи Ҳонг Тайжи Даисан |
Ли Ёнгфанг  Зҳао Йипенг Зҳанг Ченгйин † | ||||||
| Кучлар | |||||||
| 20,000[1] | Ли Ёнгфанг: 1,200[1] Зҳанг Ченгйин: 10,000[2] | ||||||
Тарихи
Жин хони Нурхачи Минларнинг Журчен қабилаларига нисбатан сиёсатидан норозилиги ва кучли ёғингарчиликлар халқининг ҳосилини вайрон қилиб, очликни келтириб чиқарганлиги сабабли Фушунга ҳужум қилишга қарор қилди. Мин сулоласига қарши ҳарбий ҳаракатлар Нурхачи томонидан бир неча йил давомида режалаштирилган ва унинг дастлабки муваффақияти кўп йиллик са'й-ҳаракатлар натижаси бўлди. Нурҳачининг тайёргарликларига аскарлар ва та'минот тизимларини кўпайтириш учун ҳарбий фермалар ташкил этиш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини кўпайтириш учун қорамол тарқатиш, қамал қуроллари ва бинолар қуриш учун дарахтларни кесиш кабилар киради. Нурхачи Минга ҳужум қилиб, яқинда ассимиляция қилинган Журчен қабилалари, масалан, Хайхи Журченлари орасида хон сифатидаги мавқеини янада мустаҳкамлашга ҳаракат қилди.[3]
Шенянгдан тахминан 10 километр шарқда Хун дарёси бўйида жойлашган Фушун Мин сулоласи асосчиси император Хунву томонидан Лиаодунда қурилган 18 та асосий қал'алардан бири эди. Фушун Жин пойтахти Хету Ала яқинида жойлашганлиги, шунингдек, бошқа Мин қал'аларига қараганда кам ҳимояланганлиги сабабли дастлабки нишонга олинган. Унинг қўмондони Ли Ёнгфанг ўрта даражали комендант бўлиб, қўмондонлиги остида бор-йўғи 1200 киши бор эди. Нурхачи Фушун ҳудуди ва ма'мурияти билан ҳам таниш эди. Чунки у ўтмишда Мин вассали сифатида у ерда савдо қилган эди. Минтақадаги Мин қўшинлари номинал 90 000 киши атрофида бўлса-да, ҳарбий маъмурият сустлиги, аскарларнинг сифати паст эканлиги, маош ва нафақалар бир неча ой давомида тўланмаганлигини яхши биларди. Стратегик нуқтаи назардан, Фушун Жин ҳужуми учун яхши трамплин ярата оларди.[3]
Жанг босқичлари
7-май куни Нурхачи Минга қарши ўзининг етти норозилигини э'лон қилди ва 20 000 аскар билан пойтахт Хету Аладан жўнаб кетди. Жин армияси кучли ёмғирга дуч келди. Бу ҳолат уларнинг ҳаракатига тўсқинлик қилди. Улар шу ҳолатда тезда муваффақиятга эриша олдилар ва 9-майда Фушунга етиб келишди. Шаҳарга журченлар "сизнинг Мин мамлакатингиз Еҳега ёрдам бергани" учун улар шу ерда эканлиги тушунтирилган хат етказилди.[4] Мактубда шундай дейилган эди:
Агар жанг бо'лса, бизнинг аскарларимиз отган о'қлар ҳаммага тегади. Агар сизни уришса, албатта о'ласиз.Сизнинг кучингиз бардош бера олмайди. Жангда о'лсангиз ҳам фойдаси ё'қ. Агар сиз чиқиб таслим бо'лсангиз, бизнинг аскарларимиз шаҳарга кирмайди. Сизнинг аскарларингизга то'лиқ ҳимоя берилади. Айтайлик, бизнинг аскарларимиз ҳужум қилиб, кириб келишди. Шаҳар ичидаги кекса ва ёш, албатта, хавф остида қолади. Сизнинг мулкингиз тортиб олинади ва тез орада (жангда маг'луб бо'лганингиз учун) сафларингиз камаяди ... Агар жанг қилмасдан бўйсунсангиз, мен сизнинг буюк “доро”ингизни (бошқарув тамойиллари; хитойча “ли йи”) умуман ўзгартирмайман. Мен сизларга аввалгидек яшашга рухсат бераман. Нафақат билимли, узоқни кўра оладиган, балки бошқа қанчадан-қанча инсонларни ҳам э'зозлайман, уларнинг қизларини турмушга бераман, уларга ғамхўрлик қиламан. Мен сенга (қал'а ноибига) ҳозиргидан ҳам юқорироқ лавозим бераман ва сенга биринчи даражали амалдорларимдан биридек муносабатда бўламан.[5]
Жин армияси қамал нарвонлари билан шаҳар деворларига ҳужум қилди ва тайёр бўлмаган гарнизон шошилинч мудофаада ўзини йўқотиб қўйди. Ли Ёнгфанг ва унинг лейтенанти Чжао Йипенг ҳеч кимга зарар етказмаслик шарти билан таслим бўлишга қарор қилишди. Нурҳачи шартларга рози бўлиб, шаҳарга кирди. Ли Жин армиясига қўмондон этиб тайинланди ва Жин йўқотишларини минималлаштиришдаги роли учун Нурхачининг набирасини канизак қилиб олди. Ли Мин қўзғолонлари сериясида биринчиси бўлди.[3]
Нурҳачи Фушунни ушлаб туриш учун 4000 аскарини қолдирди. У қолган қўшинни яқин атрофдаги иккита қал'ани эгаллаш учун бошлаб кетди. Улар кетма-кет эгалланди. Айни пайтда Фушун бой берилганлиги ҳақидаги хабар 12-майда Минга етиб келгач, Чжан Ченгйин бошчилигидаги 10 000 кишилик ёрдам контингенти шаҳарни қайтариб олиш учун юборилди. Мин қўшини 15-май куни етиб келди ва дарҳол учта лагер қурди, хандақ қазди ва шаҳарни тўп билан бомбардимон қила бошлади. Аммо Нурхачининг ўғиллари Хонг Тайжи ва Даишан олдинга чиқиб, Мин қўшинларини мағлуб этиб, катта талофатлар етказдилар.[3]
Г'алаба қозонган Жин қўшини 20-майда Хету Алага қайтиб келди.[3]
Оқибат
Кейинчалик Ли Ёнгфанг генерал-лейтенант даражасида Нурхачи томонида жанг қилиб, Сўнгги Жиннинг Чосонга бостириб киришида қатнашди. Гарчи биринчи бўлиб таслим бўлганлардан бири сифатида сақланиб қолган ва имтиёзли мақомга эга бўлса-да, Ли 1622-йилда хоннинг ўз ҳукмронлигидан қочишга уринган ҳар қандай хитойлик қочқинларни қирғин қилиш истагига қарши чиққанида Нурхачининг ишончини йўқотди. Ли Ёнгфанг 1634-йилда виконт даражасида вафот этди. Унинг тўққиз ўғли ҳам император тахтига хизмат қилишда давом этди.[4]
Жин агрессиясига жавобан император Ванли Ли Рубайни Лиаодун қўмондони, Янг Хаони эса ҳарбий ишлар бўйича комиссар этиб тайинлади. Бу икки раҳбар илгари Япониянинг Кореяга бостириб кириши (1592–1598) пайтида Мин армиясида қўмондон бўлиб хизмат қилган, аммо уруш пайтида уларнинг суст кўрсаткичлари пасайишга олиб келган эди. Шунинг учун Ванлининг танланиши тушунарли эди, лекин уларнинг мартабаси билан ҳам вазият мураккаб эди. Бундан ташқари, Ли Рубайнинг отаси Ли Ченглианг бир вақтлар Нурхачининг отаси Жианчжоу Журченлар раҳбарияти учун можаро пайтида ўлдирилганидан кейин унинг ўрнини босувчи сифатида ҳам хизмат қилган эди.[3]
Яна икки ҳарбий қўмондон, Ду Сонг ва Лиу Тингга ҳам шимол-шарқий чегарага бориш буюрилди.[3]
Мин ҳукумати Жинга қарши жазо экспедициясига 130 000 кишилик куч тўплаш учун етарли маблағ тўплашга ҳаракат қилди. Уруш вазирлиги аскарларни ёллаш учун 200 000 дона кумуш чиқарди. Империал ҳукумат уруш отларини сотиб олиш учун 60 000 таэл маблағ ажратди. Мин ҳукумати, шунингдек, ҳарбий транспорт учун янги кемалар қуриш ниятида эди. Лекин Мин пойтахтида маблағ етишмовчилигига дуч келди ва иккинчи даражали пойтахт Нанкиндан заҳираларни реквизиция қилишга мажбур бўлди.[3]
Ҳарбий ма'мурият билан боғлиқ тўланмаган маошлар ва маблағларнинг етишмаслиги каби муаммоларни Уруш вазири вазифасини бажарувчи Би Санкай Ванлига тақдим этди. Би Ванли уруш ишларини молиялаштириш учун ўзининг шахсий маблағидан фойдаланишига умид қилди. Бу уруш вазирлигининг мустақил равишда тўплаши мумкин бўлганидан беш баравар кўп маблағ талаб қиларди. Ванли бунга жавобан император ғазнаси бўш эканлигини айтди.[3]
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Сwопе 2014, с. 12.
- ↑ Сwопе 2014, с. 13.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Сwопе 2014.
- ↑ 4,0 4,1 Wакеман 1985.
- ↑ Wакеман 1985, с. 59-60.
Библиография
- Сwопе, Кеннетҳ (2014), Тҳе Милитарй Cоллапсе оф Чина'с Минг Дйнастй, Роутледге
- Wакеман, Фредериc (1985), Тҳе Греат Энтерприсе: Тҳе Манчу Реcонструcтион оф Империал Ордер ин Севентеэнтҳ-Cентурй Чина, 1-жилд, Университй оф Cалифорниа Пресс