Futbol formasi

Аргентина терма жамоаси. 1964-йил 6-июн

Футбол ўйини қоидаларининг 4-қоидасида ўйинчилар майдонда қандай нарсалар кийишлари мумкинлиги белгилаб қўйилган.

Мажбурий элементлари

4-қоидага мувофиқ, мажбурий элементлар қуйидагилардан иборат:

• Енгли кўйлак ёки футболка. Агар пастки кўйлак ишлатилса, унинг енглари ранги кўйлак ёки футболка енгларининг асосий ранги билан бир хил бўлиши керак.
• Шортиклар.
• Гетралар.
• Қалқончалар.
• Буца.

Қалқончалар бутунлай пайпоқ билан қопланган бўлиши керак. Улар пластмасса, каучук ёки бошқалардан тайёрланиши ва етарли даражада ҳимоя қилишлари керак.

Дарвозабон, юқоридагиларнинг барчасига қўшимча равишда, қўлқопга эга бўлиши керак.

• 
  Футболка
• 
  Қалқончалар
• 
  Буцалар

Ташқи кўриниш

Футболчи формасининг асосий элементи футболка ҳисобланади. Орқа томонда, яъни ҳар бир ўйинчи формасининг бел қисмида ушбу ўйинчининг жамоадаги рақами туширилади — бу ўйин давомида майдонда ўйинчини тезда аниқлашга хизмат қилади. Дастлаб, жамоа ўйинчиларига улар эгаллаган позицияга мос равишда 1 дан 11 гача рақамлар берилган. Ҳозир профессионал даражадаги ўйинчилар 1 дан 99 гача исталган рақамни танлайдилар.

ХХ асрнинг 80-йилларида дастлаб Эвропада, кейин эса СССРда футболкаларда рақам устидаги яна бир ёзув пайдо бўлди: тегишли ўйинчиларнинг фамилиялари ёки тахаллуслари. Бундай ёзувлар футболканинг орқа томонида, рақамнинг тепасида жойлашган (бу анъана, 1 дан 99 гача бўлган рақамлар каби, биринчи марта хоккейда пайдо бўлган ва шундан кейингина футболга кўчиб ўтган). Ҳозирги вақтда футболчиларнинг рақамлари, футболкадан ташқари, шортикларнинг ён олд томонига ҳам жойлаштирилиши мумкин. Шунингдек, ХХ асрнинг ўрталаридан футбол клублари ҳомийларининг логотиплари формага жойлаштирила бошланди.

Дарвозабоннинг формаси бошқа ўйинчилар ва ҳакамларнинг либосларидан ранг жиҳатидан фарқ қилиши керак.

Футбол формасининг ранг схемаси (футболка, шортилкар, пайпоқлар, буцалар), индивидуал деталларнинг хусусиятлари (кўйлак ёқаси, енг кесими ва бошқалар) тарихан ҳар бир футбол клуби (ёки миллий терма жамоа) томонидан муайян анъаналарга мос келади. Бироқ, ранглар схемасига кўра, ҳар бир жамоада учтадан либослар мавжуд — асосий, меҳмон ва захира. Форма кўриниши одатда кейинги мавсум бошида ўзгаради.

Футбол формаси футболнинг дастлабки кунларига қараганда анча ривожланган, ўшанда ўйинчилар одатда қалин пахта кўйлаклари, бриджлар ва оғир қаттиқ чарм буцалар кийиб юришган. ХХ асрнинг иккинчи ярмида ва ХХИ асрнинг бошларида футбол буцалари енгилроқ ва юмшоқроқ бўлди, шортиклар қисқароқ ва ҳаракатчанроқ бўлди, футболкалар синтетик толалардан фойдаланиш туфайли енгилроқ бўлди, шунингдек дизайн жиҳатидан хилма-хил бўлди.

Ҳозир клублар ҳомийлигида ишлаб чиқарилган футбол формалари молиявий даромадларини ошириш мақсадида сотувга чиқарилмоқда. У кўпинча мухлислар томонидан кийилади, шунингдек коллексия қилинадиган буюм ҳам ҳисобланади.

Тақиқланган элементлар

Ўйинчилар ўзлари ёки бошқа ўйинчилар учун хавфли бўлиши мумкин бўлган ҳар қандай жиҳозларни (жумладан, ҳар қандай заргарлик буюмлари ва соатлар) кийишлари мумкин эмас. Заргарлик буюмларини ёпишқоқ лента билан ёпиштириш хавфсизликнинг этарли эмаслиги ҳисобланади. Тери ва каучук камар ва ленталар ҳам тақиқланади.

2000-йилнинг ўрталаридан бошлаб футболка остида яширинган диний, ижтимоий, сиёсий ёки бошқа характердаги шиорлар ёки рекламаларни кўрсатиш тақиқланган. Бундай қоидабузарликка йўл қўйган ўйинчи мусобақа қоидаларига мувофиқ жазоланади. Шунингдек, агар футболчининг футболкаси қонга бўялган бўлса, у янгисини кийиш учун майдонни тарк этишга мажбур бўлади.

Ҳуқуқбузарликлар учун жарималар

Россия Премер-лигаси ҳаками Игор Егоров

Қоидабузилишдан кейин ўйин тўхтамайди. Ўйиннинг навбатдаги тўхташилида ўйинчига жиҳозларини тартибга солиш учун майдонни тарк этиш буюрилади. Ўйинчи майдонга фақат ўйиннинг навбатдаги тўхташи вақтида ва жиҳозлар Қоидаларга мос келишига ишонч ҳосил қилган ҳакамнинг рухсати билан қайтиши мумкин. Ўйинчи ҳакамнинг рухсатисиз майдонга қайтган тақдирда ўйин тўхтатилади ва у (футболчи) сариқ карточка билан огоҳлантирилади. Ўйин тўхтатилганда тўп турган жойдан рақиб жамоа томонидан амалга оширилган билвосита жарима зарбаси билан ўйин қайта бошланади.

Захира ўйинчилари

Захира ўйинчиларнинг тўғри жиҳозлар кийганлигини текшириш тўртинчи ҳакамнинг зиммасида.

Судяларнинг жиҳозлари

Ҳакам, унинг ёрдамчилари ва захира ҳаками иккала жамоа ўйинчилари ва дарвозабонларидан ранги билан ажралиб турадиган жиҳозлар ва кийимларни кийишлари керак. „Қора кийимли одамлар“ („Мен ин Блаcк“) ибораси судяларнинг анъанавий қора либослари туфайли норасмий тахаллус сифатида кенг қўлланади, гарчи сўнгги пайтларда уларнинг формалари турлича бўлиб кетган.