Дунёнинг энг кўзга кўринган футбол клубларидан бири „Барселона“ ўзининг „Cамп Ноу“ стадионидаги уй ўйинида.

Футбол клуби – футбол бўйича мусобақаларда иштирок этувчи спорт ташкилоти. Клуб таркибида спортчи-футболчилардан ташқари бош мураббий ва унинг ёрдамчилари, клуб менежерлари, шифокорлар ва бошқа хизмат кўрсатувчи ходимлар ҳам бўлади. Асосий жамоа бевосита йигирма икки нафар бўлган ўйинчилардан ташкил топади.

Клуб мусобақалари

Футболи атамаларида мусобақалар „клуб мусобақалари“ деб юритилади. Мухлислар ўз клубларида аъзолик ҳуқуқларига эга бўлишлари мумкин. Ҳатто ҳомийлар ҳам тегишли клубнинг аъзолари сифатида ҳисобга олиниши мумкин. Бу спорт тури „ассоциация футболи“ деб номланишининг сабабларидан биридир. Клубларни лицензиялашнинг аниқ талаблари ФИФА томонидан белгиланади ва ҳар бир миллий аъзо ассоциация доирасида миллий даражада амалга оширилади[1].

Ассоциация футболи клубларининг кўпчилиги лига тизимида иштирок этади. Бу лига тизимлари қитъа даражасида олтита минтақавий ФИФА конфедерацияси томонидан бошқарилади. Бутун дунё бўйлаб ҳаваскор, ярим профессионал ёки профессионал даражадаги футбол клублари мавжуд. Улар аъзоларга ҳам, тижорат ташкилотларига ҳам тегишли бўлиши мумкин.

Тарих

Футбол клубларининг тарихи ХИХ асрга бориб тақалади, уларнинг мавжудлиги 1850-йилларга тўғри келади[2][3]. 1860-йилларнинг бошларида Англияда давлат мактабларида ҳамда шимолдаги саноат ҳудудларида Шеффилд қоидалари асосида ўйналаётган турли хил футбол ўйинларини бирлаштириш ва мувофиқлаштириш бўйича ҳаракатлар кучайди. 1800-йилларнинг охирида Буюк Британиянинг ишчи синфи ва саноат шаҳарларида ўз футбол ассоциациялари тузила бошлади. Бу жараён 1873-йилда Шотландия футбол ассоциациясидан бошланиб, 1878-йилда Ланкашир футбол ассоциациясигача давом этди. Шу даврда ҳозирги кунда ҳам фаолият юритаётган жамоалар пайдо бўла бошлади. Баъзилари черков ёрдамида ташкил этилди. Масалан, Астон Вилла 1874-йилда, Wолверҳамптон Wандерерс 1877-йилда, Болтон Wандерерс 1874-йилда ва Эвертон 1878-йилда ташкил топган[4].

Профессионал футбол клублари

Спортнинг қамрови ва машҳурлиги туфайли профессионал футбол клублари муҳим тижорат мавжудлигини таъминлайди, мухлислар шахсий хизмат ва интерактивликни кутишади ва ташқи манфаатдор томонлар профессионал футбол соҳасини муҳим бизнес афзалликлари манбаи сифатида кўриб чиқадилар. Шу сабабли, қиммат ўйинчи трансферлари спортнинг кутилган қисмига айланди[5][6][7]. Мукофотлар, шунингдек, ҳар йили аъло натижалар учун менежерлар ёки мураббийларга берилади.

Профессионал футбол клубларининг дизайнлари, логотиплари ва номлари кўпинча лицензияланган савдо белгилари ҳисобланади. Футбол жамоаси ва (профессионал) футбол клуби ўртасидаги фарқ инкорпорациядир. Футбол клуби қўмита томонидан ташкил этилган ва бошқариладиган ва футболчилардан ташқари тарафдорлардан иборат аъзоларга эга бўлган ташкилотдир.

Футбол клублари ассоциацияси учун ФИФА қоидалари ва тартиб-қоидаларининг натижаси шундаки, футболчиларга клубларнинг ўзидан бошқа ҳеч қандай юридик шахс эгалик қилиши мумкин эмас. Бу шуни англатадики, футболчиларни клубга сотиб олишда ташқи инвесторларни жалб қилиш фақат кўриб чиқилаётган ўйинчининг шартномасига бўлган ҳуқуқларнинг якуний трансферини ўз ичига олиши керак, аммо шартноманинг ўзи эмас[8].

Иқтисодиёт

Оммавий савдо қилинадиган бир нечта профессионал футбол клублари мавжуд[9]. Одатда, футбол клублари фойдани максималлаштириш мақсадида бошқарилмайди, чунки унинг спорт натижалари унинг мулки томонидан молиявий натижаларидан муҳимроқ ҳисобланади[10]. Бундан ташқари, молиявий қоидалар, масалан, УЭФА Финанcиал Фаир Плай, клуб нима эканлигини чеклаши мумкин.

Футбол клубининг капитал таркиби нотижорат корпорациянинг капитал тузилишига жуда ўхшайди, гарчи у ўз инвесторлари учун фойдали бўлиши мумкин. Амалий мисол шуки, клублар ўйин куни чипталарини атайлаб бозор қийматидан паст нархга қўйиши мумкин, бунинг ўрнига стадионга кўпроқ ташриф буюриш ёки аъзоликка умумий ўйин куни даромадларидан устувор кириш имконини беради[11]. Яна бир диққатга сазовор мисол – профессионал футбол клублари томонидан ҳамжамият ташаббусларининг кенг тарқалганлигидир[12][13].

Англия Премер-лигаси тўлиқ 20 та аъзо клубларга тегишли[14].

Бозорлар

Профессионал футбол клублари, шунингдек, кўнгилочар сектор аудиториясига талаб юқори бўлган маҳсулотни таклиф қилувчи бозор субектлари сифатида ҳаракат қилади. Шунинг учун у ўз маҳсулоти (футболчилар) ва унинг бозори (тарафдорлар) ўртасида бозор воситачиси сифатида ишлайди[15]. Шу билан бирга, у футбол маданиятнинг табиий қисми бўлган маълум бир географик ҳудудда мавжудлигини тўлдиради. Футбол клублари ўз ҳудудларини ўзлари мансуб бўлган маҳаллий минтақадан ташқарига ҳам кенгайтириши мумкин[16].

Ёшлар тизимлари

Кўпгина футбол ассоциациялари клубнинг бир қисми сифатида ёки клубнинг филиали сифатида ташкилот билан боғланган бир ёки бир нечта ёшлар тизимларига эга бўлади. Нуфузли футбол клублари кўпинча ўзларининг ёшлар академиялари, шунингдек, бириктирилган клублар орқали истеъдодларнинг ташқи манбалари (пуллари), шунингдек, ёшлар турнирларини ташкил этиш комбинациясига эга.

Стадионлар

Ассоциация футбол клуби одатда ўз уй майдони сифатида белгиланган стадионга эга бўлиб, у ерда клуб ўз уй ўйинларини ўтказади, бу одатда маълум бир мавсум учун ўйинларнинг ярмини ташкил қилади. Уй майдони клубнинг ўзига ёки бизнес, шаҳар ёки туман каби бошқа ташкилотга тегишли бўлиши мумкин. Клублар кўпинча уй ўйинларининг ягона тадбир ташкилотчилари ҳисобланади.

Стадионни номлаш ҳуқуқи баъзан ҳомийлар томонидан футбол клуби учун қўшимча даромад манбаларини яратиш учун сотиб олинади. Одатда, бу клубдан (ёки унинг эгаларидан) номлаш ҳуқуқи сотилган стадионга ягона эгалик қилишни талаб қилади[17].

Маъмурий инфратузилма

Ассоциация футбол клуби тадбиркорлик субекти сифатида мавжуд. Клуб футболчилар, шунингдек, ўйнамайдиган ходимлар билан тижорат шартномасини имзолайди. Ҳар қандай тадбиркорлик субекти сифатида унинг ўз котиби ёки котиблик бўлими, шунингдек, молия, юридик, бухгалтерия ва бошқа бўлимлари мавжуд. Клубда кўпинча бўлим ёки уни оммалаштирадиган ёки клуб номидан жамоатчилик билан мулоқот қиладиган одам (жамоат ишлари) ҳам бўлади. Клубда, шунингдек, ўз агроном ёки бутун қишлоқ хўжалиги бўлими бўлиши мумкин.

Ассоциация футбол клуби кўпинча ўз ўйинчиларига биринчи ёки шошилинч тиббий ёрдам ва жисмоний реабилитация ёки тикланиш режалари шаклида тиббий ёрдам кўрсатади.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „ФИФА Cлуб Лиcенсинг Ҳандбоок“. ФИФА. Қаралди: 2022-йил 23-июл.
  2. ↑ „Фоотбалл cлубс ордеред афтер эстаблишмент“. фоотбаллҳисторй.орг. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
  3. ↑ Леэ, Чрис. Оригин Сториэс: Тҳе Пионеэрс Wҳо Тоок Фоотбалл то тҳе Wорлд. Бригҳтон, УК: Питч Публишинг Лтд, 15 Жулй 2021. ИСБН 978-1785317699. 
  4. ↑ „Соccер Оригинс, Гроwтҳ анд Ҳисторй оф тҳе Гаме“. тҳепеоплеҳисторй.cом. Қаралди: 2022-йил 20-июн.[сайт ишламайди]
  5. ↑ Бреуэр, Чристопҳ; Роҳде, Марc (1 Марч 2017). "Тҳе маркет фор фоотбалл cлуб инвесторс: а ревиэw оф тҳеорй анд эмпириcал эвиденcе фром профессионал Эуропеан фоотбалл". Эуропеан Спорт Манагемент Қуартерлй 17 (3): 265–289. дои:10.1080/16184742.2017.1279203. ҳттпс://www.тандфонлине.cом/дои/фулл/10.1080/16184742.2017.1279203. Қаралди: 18 Жуне 2022. Футбол клуби]]
  6. ↑ Cаллежо, Мигуэл Бланcо; Форcаделл, Франcисcо Жавиэр (16 Новембер 2006). "Реал Мадрид фоотбалл cлуб: А неw модел оф бусинесс организатион фор спорц cлубс ин Спаин". Глобал Бусинесс анд Организатионал Эхcелленcе 26 (1): 51–64. дои:10.1002/жоэ.20121. ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/абс/10.1002/жоэ.20121. Қаралди: 18 Жуне 2022. Футбол клуби]]
  7. ↑ Сенаух, Беноîт (Марч 2008). "А стакеҳолдер аппроач то фоотбалл cлуб говернанcе". Интернатионал Жоурнал оф Спорт Манагемент анд Маркетинг 4 (1): 4. дои:10.1504/ИЖСММ.2008.017655. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/247834609. Қаралди: 18 Жуне 2022. Футбол клуби]]
  8. ↑ Робалинҳо, Марcело. Тҳирд-Партй Оwнершип оф Фоотбалл Плаерс. Бооктанго, 2014. ИСБН 978-1-4689-4179-1. 
  9. ↑ „Фоотбалл Cлубс ёу cан буй шарес ин“. ук.адвфн.cом. АДВФН Финанcиал Неwс.
  10. ↑ Сзймански, Стефан; Смитҳ, Рон (1997). "Тҳе Энглиш Фоотбалл Индустрй: профит, перформанcе анд индустриал струcтуре". Интернатионал Ревиэw оф Апплиэд Эcономиcс 11: 135–153. дои:10.1080/02692179700000008. ҳттпс://www.тандфонлине.cом/дои/абс/10.1080/02692179700000008. 
  11. ↑ Наш, Рех (Деcембер 2000). "Cонтестатион ин Модерн Энглиш Профессионал Фоотбалл: Тҳе Индепендент Суппортерс Ассоcиатион Мовемент". Интернатионал Ревиэw фор тҳе Соcиологй оф Спорт (САГЕ Жоурналс) 35 (4): 465–486. дои:10.1177/101269000035004002. ҳттпс://жоурналс.сагепуб.cом/дои/пдф/10.1177/101269000035004002. 
  12. ↑ Wацон, Неил (2000). "Фоотбалл ин тҳе cоммунитй: 'Wҳат'с тҳе сcоре?'". Соccер & Соcиэтй 1 (1): 114–125. дои:10.1080/14660970008721253. ҳттпс://www.тандфонлине.cом/дои/пдф/10.1080/14660970008721253. Қаралди: 24 Април 2023. Футбол клуби]]
  13. ↑ Колйперас, Димитриос; Морроw, Степҳен; Спаркс, Леигҳ (2015). "Девелопинг CСР ин профессионал фоотбалл cлубс: дриверс анд пҳасес". Cорпорате Говернанcе: Тҳе Интернатионал Жоурнал оф Бусинесс ин Соcиэтй (Эмералд Инсигҳт) 15 (2): 177–195. дои:10.1108/CГ-05-2014-0062. ҳттпс://www.эмералд.cом/инсигҳт/cонтент/дои/10.1108/CГ-05-2014-0062/фулл/ҳтмл. 
  14. ↑ „Абоут тҳе Премиэр Леагуэ“. премиэрлеагуэ.cом. Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  15. ↑ Флеисчманн, А. Cаролин; Флеисчманн, Мартин (Жануарй 2019). "Интернатионал ориэнтатион оф профессионал фоотбалл беёнд Эуропе: А дигитал перспеcтиве он тҳе глобал реач оф Энглиш, Герман анд Спаниш cлубс". Спорт, Бусинесс анд Манагемент (Эмералд Инсигҳт) 9 (1): 97–114. дои:10.1108/СБМ-10-2017-0065. ҳттпс://www.эмералд.cом/инсигҳт/cонтент/дои/10.1108/СБМ-10-2017-0065/фулл/ҳтмл. Қаралди: 30 Жуне 2022. Футбол клуби]]
  16. ↑ Кеэне, Стефан (6 Жуне 2007). "Тҳе Пеcулиар Интернатионал Эcономиcс оф Профессионал Фоотбалл ин Эуропе". Сcоттиш Жоурнал оф Политиcал Эcономй 54 (3): 388–399. дои:10.1111/ж.1467-9485.2007.00421.х. ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/абс/10.1111/ж.1467-9485.2007.00421.х. Қаралди: 30 Жуне 2022. Футбол клуби]]
  17. ↑ Гиллоолй, Леаҳ; Медwай, Доминиc „Спонсоршипс, стадиа, анд наминг ригҳц“, . Роутледге Ҳандбоок оф Фоотбалл Бусинесс анд Манагемент. Роутледге, 2018 — 199–208-бет. ДОИ:10.4324/9781351262804-16. ИСБН 9781351262804. 

Қўшимча ўқиш учун