Ziyosfera

Gagauziya

Гагаузия (Гагауз тилида: Гагаузия ёки Гагауз Ери; Руминча: Гăгăузиа; Русча: Гагаузия) Гагаузия автоном ўлкаси (молдован/руминча: Унитатеа Териториалă Аутономă Гăгăузиа), Молдовадаги автоном республика. Мамлакатга бу номни берган гагауз халқи асли туркий ўғузлардан бўлиб, Гагауз сўзининг ўзи Кўк-ўғуз (Гöк-оğуз) сўзидан келиб чиққан деб тахмин қилинади[2]. Паул Wиттекнинг фикрига кўра, Гагауз номи Анадолу салжуқий ҳукмдори Иззеддин Кейкавус номи билан боғлиқ.

Гагаузия
Гагауз Ери
Шиор: Яşасıн Гагаузия!
Мадҳия: Тарафıм
Файл:Гагауз Ерин Гимнı.огг
Location of Gagauziya
Пойтахт Комрат
Расмий тил(лар) Гагаузча, Руминча, Русча
Ҳукумат Владимир Миҳайловиç Кıсса
• Бошлиқ
Ирина Влаҳ[1]
• Молдавия Совет Социалистик Республикасидан мустақиллигини эълон қилган
1990-йил 19-август
• мухтор республикаси учун шартнома
1994-йил 23-декабр
• мухтор республиканинг эълон қилиниши
1995-йил 14-январ
Майдон
• Бутун
 1,832 км2
• Сув (%)
 0.36
Аҳоли
• 2014-йилги рўйхат
 134.535
• Зичлик 73,43/км2
Пул бирлиги Молдовия Лейи (МДЛ)
Вақт минтақаси УТC+02.00 +03.00
Телефон префикси +373

Тарихи

Бугунги кунда 250 мингга яқин гагауз халқи собиқ СССР давлатларига қарашли ҳудудларда истиқомат қилади. Уларнинг аксарияти Молдова жанубидаги Бужак вилоятида яшайди. Гагауз қишлоқлари Молдовадан ташқари Украина, Руминия, Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон, Кабарда-Болқория, Одесса ва Запорожеда ҳам мавжуд. Молдовада Гагауз автоном республикасидан ташқари, Кишинёвда 8000 гагауз, Бендерда 1600, Днестр дарёсининг шимолий қирғоғида 3300, Болгария ва Грецияда тахминан 20 минг гагауз яшайди.

Гагаузлар келиб чиқиши этник туркий бўлган проваслав христианлардир[3][4]. Византия ёзма манбалари кўра ўғузлар ХИ асрда Дунай дарёсидан ўтиб, Болқонда жойлашган Македония, Паристрионе, Греция ва Болгарияга келиб ўрнашган кўчманчи қабилалар сифатида қайд этилган.

ХИ асрда Болқонга кўчиб келган Гагаузлар православликни қабул қилиб, кейинчалик Усмонлилар империяси таркибига кирган. ХВИИИ-ХИХ асрларда Болқонда мустақиллик учун бошланган ҳаракатлар, хусусан болгарларнинг босимига чидай олмаган Гагаузлар 1750-1846-йилларда Дунай дарёси орқали Россия империясининг ҳудудига кўчиб ўтишган ва Дунай атрофига (1769-1791) ва Бессарабия ҳудудларига (1801-1812) ўтроқлашганлар. Молдовада яшовчи туркийзабон, православ насроний гагауз халқининг бир қисми ХИХ аср давомида юз берган Рус-турк урушларида Болгариядан Молдовага кўчиб келишади. 1906-йилдаги қисқа (15 кунлик) мустақиллик даврини ҳисобга олмаганда кейинги асрларда рус, румин ва совет ҳукмронлиги остида яшаб келишган.

Кўпгина тарихчи, этнограф ва тилшунослар фикрига кўра гагавузлар Добружада икки асрдан кўпроқ мавжуд бўлган ўз давлатга эга бўлганлар. Бу давлат ХИИИ асрда „Добружа князлиги“ ёки „Узи вилояти“ номи билан ташкил этилган бўлиб, уларнинг маъмурий маркази Корбуна шаҳри эканлиги қайд этилган.

1906-йил деҳқонлар қўзғолони натижасида Комрат республикаси ташкил топган. 15 кунлик мустақилликдан сўнг кейинги асрларда гагауз халқи Россия империяси, Руминия, Германия (Иккинчи жаҳон уруши даврида) ва Совет Иттифоқи ҳокимияти остида яшаб келган.

1980-йилларнинг охирида, Совет Иттифоқида демократик ўзгаришлар бошлангач, гагауз зиёлилари орасида миллий ғоя тушунчаси кенг тарқалган ва бунинг натижасида гагаузларнинг маданий ҳамда иқтисодий муаммолари мавжудлиги ҳақидаги қарашларни илгари суриш имконияти пайдо бўлган. Гагауз зиёлиларининг фаол вакиллари саъй-ҳаракатлари натижаси ўлароқ 1988-йилда „Гагауз халқ ҳаракати“ тузилади.

„Гагауз халқи ҳаракати“ 1989-йилнинг май ойида ўзининг биринчи қурултойини ўтказган. Бу Молдова таркибида Гагаузия автоном республикасининг эълон қилинишидаги дастлабки муҳим қадам бўлган. Автономия эълон қилишдан мақсад Гагауз республикасининг иқтисодий ва маданий жиҳатдан ўз эркинлигини сақлаб қолишдан иборат эди.

Этник таркиби

Расмий номи Гагаузча номи % гагаузлар
Комрат (муниципалитет) Комрат 72,8%
Cеадир-Лунга (муниципалитет) Чодир 73,7%
Вулканести (шаҳар)
Вулcăнеşти статśиэ қаранг
 Валканеш
Валканеш темир йўли
 69,4%
22,5%
Авдарма Авдарма 94,2%
баурcи Баурcу 97,9%
Бешалма пентаcле 96,7%
Бешғиоз беш кўз 93,0%
бугеаc черков 61,8%
каракал қамчи билан 70,2%
Расмий номи Гагаузча номи % гагаузлар
Cазаcлиа тиргак 96,5%
Чиоселиа Русă тери рус 25,2%
Чириэт-Лунга ифлосланиш 92,6%
Чирсова бошлиқ 45,6%
Cиоc-Маидан Кўп майдан 93,1%
Cиşмичиои Чошмäкуу 94,4%
Cонгаз Cонгаз 96,1%
Cонгазcиcул де Сус
Cонгазcиcул де ЖосДудулеșти
 Cонгазcик юқорига
Cонгазcик ДоwнДудулест
 73,4%
87,2% 4,4%
Cопcеаc қипчоқ 95,0%
расмий номи Гагауз номи % гагауз
Котовскоэ Қирланнар 95,4%
Дезгингеа Қўлбола 94,5%
этулия
Этулиа НоуăЭтулиа стаțиэ қаранг
 Тüлüкуу
Эни Тулукüтüтраилwай
 92,7%
83,1% 94,5%
Ферапонтиэвка Парапонтика 28,0%
Гайдар Ҳайдар 96,5%
Жолтай Колтай 96,0%
Светлии
Алексеэвка
 Светлий
Алексеэвка
 35,4%
33,5%
Томай Томай 95,1%

Дини

Табиати

Ўлканинг умумий ер фонди 181,1 минг гектар бўлиб, шундан 150,1 минг гектар қишлоқ хўжалигида фойдаланилаётган ерлар ҳисобига тўғри келади. (65400 гектар карбонатли тупроқ; 63400 гектар ер эса оддий қора тупроқ). Бу тупроқларнинг намлик даражаси камроқ бўлиб, бир гектардаги бир метрлик ер қатламга тахминан 280-350 тонна чиринди тўғри келади. Молдовада тупроқ унумдорлиги ўртача 71-82 даража тенг бўлиб, бу анча паст кўрсаткич ҳисобланади.

Иқлими иссиқ. +10 даража ҳарорат йилига 179-187 кун давом этади. Ҳарорат миқдори 3300 даражадан ошади. Ўртача ёғингарчилик даражаси 350–370 мм. Йиллик гидротермик коэффициэнт 0,7-0,8 га тенг. Шу сабабли, минтақа кўп ҳолларда қурғоқчиликдан азият чекиб келади. Минерал хом ашё манбаларидан тахминан 23 миллион м³ лой (плитка ва ғишт ишлаб чиқаришда жуда юқори сифатга эга) ва 18 миллион м³ шағал қум конлари мавжуд. Минтақанинг сув захиралари асосан ер ости сувларидан иборат (тахминий ҳажми 8-10 млн м³). Ер ости сувлари (кичик сойлар ва кўллар) чекланган ва минерализация даражаси юқори бўлгани сабабли суғориш учун деярли фойдаланилмайди.

Ўрмонлар ва маҳаллий энергия ресурслари йўқлиги сабабли энергияни ташқаридан импорт қилиб олиш орқали ички эҳтиёжни таъминлашга мажбур бўлишмоқда. Келажакда қуёш ва шамол энергияси каби муқобил энергия манбаларидан фойдаланишда ривожланган мамлакатлар тажрибасидан фойдаланиш масаласи кун тартибида турибди.

Ижтимоий аҳволи

Комрат

Таълим ва маданияти

Çадıр Лунга шаҳридаги маданият маркази

Гагауз ўлкасида бошланғич, ўрта ва лицей каби 55 та ўқув юртлари мавжуд. Ушбу мактабларнинг баъзиларида фақатгина бошланғич, ўрта ва лицей даражасидаги таълим берилса, баъзиларида бу таълимнинг барчаси умумий тарзда берилади.

Комрат давлат университети

Гагауз ўлкасида Комрат университети мавжуд бўлиб, унга Туркия Республикаси ҳукумати томонидан ҳар томонлама ёрдам кўрсатиб келинади.

Айни пайтда ТИКА томонидан Комратда ташкил этилган минтақадаги энг муҳим маданият марказ ҳисобланган Ататüрк кутубхонаси илмий тадқиқотлар билан шуғулланмоқчи бўлганлар учун етарли манбаларга эга. Чадир-Лунга шаҳрида Миҳаил Çакир номидаги Гагауз халқ миллий театри мавжуд бўлиб, у ерда доимий гагауз тилидаги турли спектакллар бериб борилади.

Гагауз ўлкасининг маъмурий маркази бўлган Комрат, Чадир-Лунга, Вулканести шаҳарларида ва Комратга туташ Бешалма қишлоғида Гагаузлар тарихига оид муҳим манбаларни жамлаган антропологик музейлар мавжуд. Гагауз вилоятида мактаб кутубхоналаридан мустақил фаолият юритаётган 45 та кутубхона фаолият олиб боради.

Шунингдек, гагаузларда „Дуз Ава“ ва „Кадıнcа“ номли миллий ашула ва рақс ансамбллари фаолият олиб боради.

Турмуш даражаси

2000-йил январдан то ноябргача бўлган даврда ходимларнинг ўртача ойлик иш ҳақи 285 МЛни ташкил қилган. 2000-йил декабр ҳолатига кўра эса иш ҳақи қарзи 31,3 МДЛ[5].

2001-йил январ-сентябр ойларида ходимнинг ўртача ойлик иш ҳақи 329 МДЛдан, 2001-йил 1-сентябр ҳолатига кўра иш ҳақи қарзи 27,4 МДЛ (давлат хизматчиларига 7,8 млн МДЛ)[6].

Инфратузилмаси

Инфратузилмани қайта қуриш давлат ва хусусий мулк эгалари билан бир қаторда янги жорий қилинаётган ҳуқуқий, иқтисодий ва ташкилий тамойилларга асосланади. Гагаузия инфратузилмасидаги энг заиф қисми ичимлик суви таъминоти ва суғориш тизими ҳисобланади. Инфратузилманинг бошқа тармоқларида бўлгани каби сув таъминоти ҳам катта маблағ талаб қилади. Аммо бу муаммоларнинг ҳал қилиш масаласи жуда муҳимдир. Чунки бу ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг зарурий шарти ана шу муаммоларни ҳал қилишдан бошланади.

1994-йил июн ойида Туркия Республикаси Гагауз ўлкасининг ичимлик сув ва суғориш лойиҳасини амалга ошириш учун 35 миллион доллар миқдорида кредит ажратган, аммо Молдова парламенти ушбу кредитнинг атиги 15 миллион долларини бу масалага сарф қилиш борасидаги қарорни маъқуллаган. Бу маблағ билан Комрат шаҳрида ичимлик суви лойиҳаси тўлиқ, Тент-Лунга лойиҳаси эса қисман амалга оширилган. Кредитнинг иккинчи қисмини тасдиқлаш масаласи ҳали ҳам кун тартибида турибди.

Сўнгги пайтларда инфратузилмага ажратилаётган инвестицияларнинг давлатга тегишли қисми камайиб, хусусий сектор салмоғи ошиб бормоқда.

Амалдаги автомобил йўлларининг узунлиги 451,5 км. Улардан 219,8 км республика автомобил йўллари, 192 км — маҳаллий автомобил йўллари ҳисобланади. Автомобил йўлларининг 86% асфалтдир.

Гагауз вилояти шаҳарларида ҳар 100 кишига 18 та телефон, қишлоқларда 100 кишига 8,5 та телефон тўғри келади. ТИКАнинг техник ёрдами билан янгиланган Гагауз радиосини энди бутун Комрат ва Чадир-Лунга шаҳрининг бир қисмидан туриб тинглаш мумкин. Ушбу радиони бутун Гагаузия бўйлаб эшитиш имкониятини таъминлаш борасидаги ишлар олиб борилмоқда. Радиода асосан гагауз тилидаги эшиттиришлар бериб борилади. Қолган вақтларда эса ТРТ-ФМ улаб қўйилади[7].

Сиёсий тизими

Гагаузия вазирлар қўмитаси

Сиёсий-ҳуқуқий мақоми

Гагаузиа харитаси

Гагаузияда бошқарув Молдова Республикаси Конституцияси, „Гагаузлар ўлкасининг ҳуқуқий мақоми тўғрисида“ги қонун, Гагаузларнинг асосий қонуни ва Гагауз Халқ Ассамблеяси томонидан қабул қилинган маҳаллий қонунларга мувофиқ амалга оширилади.

Молдова Республикасининг мустақил давлат сифатидаги мақоми ўзгарган тақдирда гагауз халқи ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқига эга. Гагаузиянинг махсус ҳуқуқий мақоми тўғрисидаги қонун билан берилган ваколатлар доирасида сиёсат, иқтисодиёт ва маданият билан боғлиқ муаммоларни мустақил равишда ҳал қилади. Гагаузиянинг ўз миллий рамзлари, герби, байроғи ва мадҳияси мавжуд. Бироқ Гагаузия мухторият келган тўлиқ ваколатларга эга дейиш қийин. Масалан, у ҳали мустақил равишда ўз буджетини шакллантира олмайди, лекин марказий буджет рухсати билан ўз харажатларини қоплаш ҳуқуқига эга.

Гагаузия президенти

Гагаузиядаги энг юқори лавозим ижро этувчи ҳокимият раҳбари бўлган президент ҳисобланади.

Гагаузия президенти тўрт йилга халқ томонидан сайланади. Гагаузия Президенти Молдова Президентининг қарори билан Молдова Республикаси ҳукумати аъзоси бўлиш ҳуқуқига ҳам эга.

Гагаузиянинг доимий ижро этувчи органи Ижроия қўмитасидир. У Гагаузия Президенти томонидан таклиф қилинган Халқ Ассамблеяси томонидан тўрт йил муддатга тайинланади. Ижроия қўмита халқ мажлисига қонун лойиҳасини юбориш ёки шу мавзуда қонун талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Қонун чиқарувчи ҳокимият

Гагаузиянинг олий вакиллик органи маҳаллий қонунларни қабул қилиш ҳуқуқига эга бўлган халқ мажлиси (кенгаши) ҳисобланади. Гагаузия таркибига кирадиган ҳар бир аҳоли пункти Халқ мажлисида камида битта депутат вакил сифатида фаолият олиб боради. Халқ мажлисидаги депутатлар сони 34 нафарни ташкил этади.

Гагаузия Республикаси

1990-йил 21-августда гагаузлар энг кўп истиқомат қиладиган жанубдаги Комрат вилоятида Мухтор Гагауз Совет Социалистик Республикаси деб эълон қилинган. Бу Молдова Олий Кенгаши томонидан тасдиқланмайди. 1990-йил 25-октабрда гагаузлар Гагауз Республикасини тузиш учун сайловлар ўтказдилар, бироқ молдова миллатчилари бу уринишнинг олдини олишга ҳаракат қилиб, минтақага 50 минг қуролли кўнгиллиларни жўнатишди. Бу зўравонлик рус аскарларининг аралашуви билан тўхтатилган. Давом этаётган сайловлар натижасида 31-октабрда Комратда янги Гагауз Олий Совети тузилди ва Степан Топал президент этиб сайланди. Молдова ўз мустақиллигини эълон қилганидан кейин (1991-йил 27-август) гагаузлар ҳам ўз мустақиллигини эълон қилдилар. Молдова парламенти 1994-йил 23-декабрда „Гагаузлар Ери“нинг ҳуқуқий мақомини тан олган. Қонунга кўра, Гагауз ҳукуматига Молдова Конституциясига зид бўлмаган турли қонунларни чиқиш ҳуқуқи берилган. Гагаузлар ўлкасининг олий ҳокимияти Президент бўлиб, Гагаузлар ўлкасининг барча идоралари Президентга бўйсунади. Гагауз Ерининг расмий тиллари — гагауз, румин ва рус тилларидир. Гагаузларга алоҳида мақом берадиган ушбу қонунга (113-модда) кўра Миллий Конгресс маданият, фан, таълим, уй-жой, коммунал хўжалиги, соғлиқни сақлаш, спорт, буджет, экология, молия бўйича қонунлар ишлаб чиқиш ҳуқуқига эга[8].

Молдова гагаузлари
Мамлакат номи Молдова
Тахминий аҳоли сони 350 минг
Юқори зичликка эга шаҳарлар Пойтахти Комрат бўлган Гагауз автоном ўлкаси

Иқтисодий тузилма

Гагаузия ҳудудида жойлашган унумдор ерлар туфайли юқори қишлоқ хўжалиги салоҳиятига эга. Қуйидаги йўналишларда янги сармоялар киритилса, замонавий технологиялар қўлланилса, юқори ҳосил олиш мумкин, деган фикр бор. Булар: Узумни қайта ишлаш, виночилик, мевани қайта ишлаш (шафтоли, ўрик, олхўри, олма, нок, беҳи ва бошқалар); кунгабоқар, маккажўхори, буғдой, соя етиштириш ва қайта ишлаш; сут маҳсулотлари ишлаб чиқариш; жун ва терини қайта ишлаш; жун ва чарм маҳсулотлари ишлаб чиқариш; тамаки ва тамаки маҳсулотлари ишлаб чиқариш.

Хусусий мулк ва фермер хўжаликларининг ривожланишини рағбатлантиради. Гагаузияда қишлоқ хўжалиги техникалари, замонавий технологиялар ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қадоқлаш технологияларига эҳтиёж жуда катта[8].

Инфратузилмага инвестициялар

2000-йилда Гагауз ўлкасида жойлашган барча корхона ва ташкилотлар томонидан инфратузилма учун 28 миллион МДЛ ажратилган, шу жумладан 22 миллион МДЛга қурилиш ишлари амалга оширилган. Ўтган йилгига нисбатан бу 13% ва 11% кўпроқ. Саноат обектларининг қурилишига 25 миллион МДЛ сарфланган. Бу 1999-йилга нисбатан 12%га кўп.

2000-йилда Гагауз ўлкасида 5100 м² турар жой фойдаланишга топширилган. 2000-йилдаги уйлар миқдори 1999-йилда қурилган уйларнинг 82%га тўғри келади[9].

Саноати

2000-йилда Гагауз автоном вилоятининг саноат корхоналари томонидан 163 миллион МЛ маҳсулот (иш, хизмат) ишлаб чиқарилган. Бу ўтган йилга нисбатан 7,5 фоизга пасайиш қайд этилди дегани.

Ўтган йилга нисбатан кийим-кечак ишлаб чиқариш 3 баробар, консерва ишлаб чиқариш 1,9 баробар, вино ишлаб чиқариш 1,6 баробар ўсган. Бундан ташқари, иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш 40%, макарон маҳсулотлари ва ем ишлаб чиқариш 74%, ёғ ишлаб чиқариш 73%, гўшт ишлаб чиқариш 69%, колбаса маҳсулотлари ва ўсимлик ёғи ишлаб чиқариш 63%, нон ишлаб чиқариш 42%, сут маҳсулотлари ишлаб чиқариш 41% булгур ва ферментланган тамаки етиштириш 32% га камайган[9].

2001-йил январ-сентябр ойларида Гагауз ўлкаси чегараларидаги саноат корхоналари томонидан 163 млн. МДЛлик (2000-йилнинг шу даврига нисбатан 16% ўсиш қайд этилган) маҳсулот ишлаб чиқариш амалга оширилди[6].

Ҳозирги вақтда асосан 30 га яқин йирик саноат обектлари Гагаузиянинг саноат салоҳиятини ташкил қилмоқда. Улардан 17 таси озиқ-овқат саноати обектларидир.

Саноатда бандлик 4 минг кишига яқин (2000 йил). Гагаузиянинг саноат сектори; 150 минг тонна узум, 10 минг тонна тамаки ферментацияси, 148 минг тонна ун, 200 минг тонна ем, 21 минг тонна гўштни қайта ишлаш, 21 минг тонна сут маҳсулотларини қайта ишлаш қувватига эга[8].

Асосий саноат обектлари

  • Саккизта йирик вино заводи,
  • Басарабия-Агроэкспорт. Консорциум (мева-сабзавот консервалари, мева шарбатлари),
  • Учта ун тегирмони,
  • Тамаки ферментация фабрикаси,
  • Гўшт комбинати,
  • Учта сут заводи
  • Учта ем тегирмони,
  • Гилам фабрикаси
  • Еттита тикув фабрикаси,
  • Электротермик машиналар заводи,
  • Темир-бетон буюмлари заводи.

Қишлоқ хўжалиги

Қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалигига асосланган саноатнинг хом ашё эҳтиёжларини қондириб келади. Ўлка аҳолисининг меҳнатга лаёқатли қисми бу соҳада банд бўлиб, Гагаузия ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг асосини қишлоқ хўжалиги ташкил этади. Қишлоқ хўжалигининг етакчи тармоқлари: узумчилик, мева-сабзавотчилик, тамаки етиштириш, маккажўхори, бошоқли дон маҳсулотлари етиштириш ташкил қилади. Ривожланган соҳалардан кунгабоқар ва маккажўхори уруғлар етиштириш ҳам муҳим аҳамиятга эга.

Ички савдо ва хизматлар

2000-йилда чакана савдо айланмаси 76 миллион МДЛни ташкил этди (1999 йилга нисбатан 88,1% кўп). 2001-йил 1-январ ҳолатига кўра чакана савдода 46 кунлик савдодаги товарлар захираси 12 миллион МДЛни ташкил этган[9]. 2001-йилнинг январ-сентябр ойларида чакана савдо айланмаси 72 миллион МДЛни ташкил этди (2000-йилнинг шу даврига нисбатан 121% кўп). 2001-йил 1-октябр ҳолатига кўра 50 кунлик чакана савдони таъминловчи товарлар захираси 17 млн МДЛни ташкил этган.

Транспорт

2000-йилда юк ва инсон ташиш ширкатлари томонидан 2,3 минг тонна юк (1999-йилга нисбатан 62%) ва 383,5 минг йўловчи (1999 йилга нисбатан 84%) ташиган[9].

2001-йил сентябр ойида эса 1,4 минг тонна юк (2000-йилнинг шу даврига нисбатан 67%) ва 291,5 минг йўловчи (2000-йилнинг шу даврига нисбатан 106%) ташиган.

Валканеш эркин зонаси

Гагауз вилоятининг дастлабки эркин иқтисодий зонаси ҳисобланган Валканеш 143,7 гектар майдонга эга ва уч мамлакат (Молдова, Руминия, Украина) туташган Молдова Республикасининг жанубида жойлашган. Руминия билан чегарагача 35 км, Украина билан чегарагача 1 км. бўлган эркин иқтисодий зона, Дунайдаги Рени денгиз порти (Одесса вилояти, Украина 38 км) ва Галац денгиз порти (Руминия, 48 км) асосий темир йўл линияси ёнида жойлашган. Одесса шаҳри 260, Кишинёв шаҳри эса 180 км узоқликдадир.

Валканеш саноат парки эркин тадбиркорлик зонаси тўғрисидаги қонун 1998-йил 19-февралда Молдова Республикаси парламенти томонидан қабул қилинган. Эркин иқтисодий зонанинг мақсади хорижий сармоя ва технологияларни жалб қилишдир. Вилоятнинг фаолият муддати 25 йил этиб белгиланди. Молдова Республикаси қонуни минтақада фаолият юритувчи компаниялар учун қулай бизнес шароитларини таъминлайдиган кафолат ва имтиёзлар тақдим этишни кўзда тутади. Вилоятнинг бошқарув органи Молдова Республикаси ҳукумати томонидан тайинланадиган бош директор бошчилигидаги маъмуриятдир. Эркин зона маъмурияти ҳудуднинг иқтисодий ҳаётини ривожлантириш билан боғлиқ масалаларда кенг ваколатларга эга. Молдовадаги жисмоний ва юридик шахслар, шунингдек, хорижий капитал улушига эга бўлган тўлиқ хорижий компаниялар эркин иқтисодий зонада бемалол фаолият олиб боришлари мумкин. Эркин зонада фаолият юритадиган компанияларни рўйхатдан ўтказиш зона маъмурияти томонидан амалга оширилади.

Валканес саноат парки эркин тадбиркорлик зонасида қуйидаги фаолият турлари белгиланди:

  • Экологик тоза саноат ишлаб чиқариши,
  • Транспорт, омбор ва алоқа хизматлари,
  • Қурилиш,
  • Молиявий воситачилик,
  • Улгуржи савдо,
  • Кўчмас мулк операциялари,
  • индивидуал хизматлар,
  • Меҳмонхона бошқаруви ва ресторан бизнеси.

Манбалар

  1. ↑ „Молдова: Семи-Аутономоус Регион Элеcц Про-Руссиан Леадер“. Тҳе Мосcоw Тимес. Ассоcиатед Пресс (2015-йил 23-март). 2015-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Найıр, Яşар Наби (1936). Балканлар ве Тüрклüк, Анкара 1936, сайфа: 89
  3. ↑ Менз, Астрид. (2007). Тҳе Гагауз Бетwеэн Чристианитй анд Туркишнесс. 10.5771/9783956506925-123.
  4. ↑ Липка, Мичаэл „Тҳе Гагауз: 'Чристиан Туркс' бетwеэн тwо wорлдс“. ТРТ Wорлд (2022-йил 22-май). — „Тҳе Гагауз, а Туркиc-Ортҳодох Чристиан пеопле, ҳаве ливед ин тҳе Балканс фор ҳундредс оф еарс, манагинг то пресерве тҳеир лангуаге анд cултуре.“. 2024-йил 6-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-декабр.
  5. ↑ (Девлет мемурларıна 7,5 милён МЛ)Молдова Cумҳуриети'нин 2000 йıлıндаки Сосё-Экономик Эврими, 2001. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Молдова Cумҳуриети'нин Оcак-Эйлüл 2001 Дöнеминдеки Сосё-Экономик Дуруму, 2001. 
  7. ↑ "Гагауз Ери" Бöлге Програмı. 
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 "Гагавузя'я Ҳоş Гелдиниз" Танıтıм Китабı. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Молдова Cумҳуриети'нин 2000 йıлıндаки Сосё-Экономик Эврими. 


Ҳаволалар

Адабиётлар

  • Шабашов, А. В. (А.В. Шабашов). Гагаузй: система терминов родства и проискҳозҳдение народа (ру). Одесса: Астропринт, 2002. 
  • Чинн, Жефф; Ропер, Стевен Д. (1998). „Территориал Аутономй ин Гагаузиа“. Натионалитиэс Паперс (инглизча). 26-жилд, № 1. 87–101-бет. дои:10.1080/00905999808408552. С2CИД 154359743.
  • Гагаузия (Гагауз Ери) Автоном Бöлгеси Атласı. Чиșинăу: Проарт, 2014. ИСБН 978-9975-4116-5-3. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gagauziya" dan olindi