Gala Dalí
Гала Дали (асл исми: Элена Ивановна Диаконова, русча: Елена Ивановна Дяконова; 7-сентябр [Э.У. 26-август] 1894-йил – 10-июн 1982-йил), Гала номи билан танилган, шоир Пол Элюарднинг рафиқаси ва кейинчалик эса сюрреализмда таниқли рассом Салвадор Далининг рафиқаси эди. У бошқа кўплаб ёзувчи ва рассомларни илҳомлантирган.
| Гала Далí | |
|---|---|
|
Файл:Галарина.жпг Салвадор Далí, Портраит оф Галарина (1940–1945) | |
| Таваллуди |
Элена Ивановна Диаконова (Елена Ивановна Дьяконова) 7-сентябр 1894-йил |
| Вафоти |
10-июн 1982-йил (87 ёшда) Порт Ллигат, Спаин |
| Турмуш ўртоғи |
|
| Болалари | 1 |
Ҳаёти
Гала (Элена Ивановна Диаконова) Россия империясининг Қозон шаҳрида зиёлилар оиласида таваллуд топган. Унинг болаликдаги дўстлари орасида шоира Марина Светаэва ҳам бор. 1915- йилда Москвада яшаган кезлари у мактаб ўқитувчиси бўлиб ишлаган.
Элюард билан турмуши
1912-йилда Гала сил касаллигини даволаш учун Швейцариянинг Давос яқинида жойлашган Клаваделдаги санаторийга келди. У Швейцарияда Пол Элюард билан учрашиб, уни севиб қолди. Ўша пайтда уларнинг иккаласи ҳам ўн етти ёшда эди. 1916-йилда, Биринчи жаҳон уруши пайтида, Гала Элюард билан учрашиш учун Россиядан Парижга йўл олади ва орадан 1 йил ўтгач турмуш қуришди. Уларнинг Сесил (1918-йил 11-май – 2016-йил 10-август) исмли қизи фарзанди бор эди. Гала оналик қилишдан нафратланарди, шу сабабли боласига ёмон муносабатда бўлди ва унга эътибор бермади [1].
Элюард билан Гала сюрреализм ҳаракатида иштирок этди. У кўплаб рассомлар, жумладан Элюард, Луи Арагон, Макс Эрнст ва Андре Бретон учун илҳом манбаи бўлган[2]. Гала, Элюард ва Эрнст уч йилни,1924-йилдан 1927-йилгача, мéнаге à троисда[3] ўтказдилар. 1929-йил август ойи бошида Элюард ва Гала Испаниядаги ёш сурреалист рассом Салвадор Далиникига ташриф буюришди. Тез орада Гала ва ундан тахминан 10 ёш кичик бўлган Дали ўртасида яқин муносабатлар пайдо бўлди. Никоҳлари бузилганидан кейин ҳам Элюард ва Гала яқин муносабатда бўлишган[4].
Дали билан турмуши
1929-йилдан буён бирга яшаб келган Дали ва Гала 1934-йилда фуқаролик маросимида турмуш қуришди, кейинчалик, 1958-йилда Пиренейдаги Монтрейик қишлоғида католик маросимида қайта никоҳдан ўтишди. У Далининг илҳомлантирувчиси бўлиб, унинг кўплаб асарларида бевосита намоён бўлган
1930-йиллар бошларида Дали ўз расмларини ўзи ва унинг номи билан имзолай бошлади: „Мен расмларимни сизнинг қонингиз бўяйман, Гала билан“[1]. Унинг таъкидлашича, Гала унинг агенти сифатида ишлаган ва диққатини йўналтиришга ёрдам берган. Гала кучли либидога эга эди ва Дали билан никоҳи давомида ҳам кўплаб бошқа хушторлари, шу жумладан улар орасида собиқ эри Пол Элюард ҳам бор эди. Салвадор Дали кандаулизм билан шуғулланган боисдан уни рағбатлантирган. Гала ёш рассомларга меҳр қўйган ва қариганида у билан тез-тез алоқада бўлганларга қимматбаҳо совғалар берган[1].
1968-йилда Салвадор Дали Гала 1971-йилдан 1980-йилгача ҳар ёзда вақт ўтказадиган Жиронадаги Пубол қал’асини сотиб олади ва олдиндан ёзма равишда Галадан рухсат олмасдан у ерга бормасликка рози бўлди[5].
Вафоти
Гала 1982-йил 10-июн куни эрта тонгда Испаниянинг Каталониядаги Порт Ллигат шаҳрида 87 ёшида вафот этди . Ўлимидан бир неча ой олдин у гриппнинг оғир касаллиги билан курашди, шундан сўнг уна дементиа белгиларини кўрина бошлади[6][7]. Гала Дали эри 1968-йилда унга сотиб олган Пубол қал’асида шахмат тахтаси нақшли қасрда дафн этилган[8].
Гала модел сифатида
Гала Далининг кўплаб картиналарида модел бўлган, шунингдек, 1949-йилда "Порт Ллигат Мадоннаси" картинасидаги Биби Марям каби диний ролларда ҳам тасвирланган. Далининг расмлари унга бўлган буюк муҳаббатини кўрсатади ва баъзилари, эҳтимол, Ғарб санъатидаги ўрта ёшли аёлнинг энг меҳрибон ва шаҳвоний тасвирларидир. У модел бўлган расмлари: Бола-аёл учун император ёдгорлиги, Гала (1929); "Аёл бола хотираси" (1932); Гала Анжелуси (1935); Гала ва Миллетнинг „Анжелуси“ конуснинг анаморфозалари келишидан олдин (1933); Уилям Телл ва Градива (1931); Уилям Теллнинг қарилик даври (1931); Кристофер Колумбнинг Американинг кашфиёти (1958–59); Экуменик кенгаш (1960); Cорпус Ҳйперcубус (1954); ва Сфералар Галатея (1952) шулар жумласидандир. Гала бошқа сюрреалистлар, жумладан Макс Эрнстнинг 1924-йилги Гала Элюард расмида ҳам модел бўлиб хизмат қилган.
Галарина портрети
"Галарина портрети" (1940–1945) асарида Галанинг юзи қаттиққўллик ва қарама-қаршилик билан тасвирланган, унинг яланғоч кўкраги нон тасвири учун мўлжалланган, қўлидаги илон эса Далининг ҳомийси Эдвард Жеймснинг совғасидир[1].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Просе, Франcине. Тҳе Ливес оф тҳе Мусес: Нине Wомен анд тҳе Артисц Тҳей Инспиред. ҲарперCоллинс Перенниал, 2003 — 187–226-бет. ИСБН 0-06-019672-6. Просе, Франcине (2003). Тҳе Ливес оф тҳе Мусес: Нине Wомен анд тҳе Артисц Тҳей Инспиред. ҲарперCоллинс Перенниал. пп. 187–226. ИСБН 0-06-019672-6.
- ↑ Поунд. „Гала Далí: Монстер, мусе – ор мисрепресентед?“. ББC Cултуре. ББC. Қаралди: 2021-йил 15-июл.
- ↑ "Гҳост Шипс", МcНаб, Яле Унив Пресс; алсо Неw Ёрк Тимес артиcле оф 3 Април 2005, бй Аннетте Грант он тҳе оccасион оф тҳе Эрнст ретроспеcтиве ат тҳе Метрополитан Мусеум.
- ↑ Элуард, П.. Леттрес а Гала. Галлимард, 1984 — 182-бет.
- ↑ „Гала Биограпҳй“. Гала-Салвадор Далí Фоундатион. Гала-Салвадор Далí Фоундатион. 2012-йил 26-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 17-июн.
- ↑ „Гала Далí“ (эн-ус). Биограпҳй. 2018-йил 4-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-март.
- ↑ „Тҳе Кингдом“ (эн-УС). Wеинбергер Фине Арт. 2019-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-март.
- ↑ Соллй. „Wҳй Гала Далí—Мусе, Модел анд Артист—Wас Море Тҳан Жуст Салвадор'с Wифе“ (эн). Смитҳсониан. Қаралди: 2019-йил 14-март.