Ziyosfera

Galataport

Галатапорт – Истанбулнинг Каракöй (илгари Галата деб аталган) маҳалласида, Босфор бўғози ва Қизилқум қўшилиш жойига яқин, шаҳар марказида жойлашган 1,2 км узунликдаги қирғоқ бўйидаги 400 000 квадрат метр (4 300 000 квадрат фут) майдонни эгаллаган аралаш турдаги ривожланиш лойиҳасидир[1]. Лойиҳа шаҳарнинг круиз кемалари порти, тахминан 250 та дўкон ва ресторан, Пенинсула меҳмонхонаси, Истанбул замонавий санъат музейи ҳамда бошқа маданий ва кўнгилочар обектларни ўз ичига олади, шунингдек, бу мажмуа турли фестивалларга ҳам мезбонлик қилади[2].

Тарихи

Келиб чиқиши

Галатапорт Каракöйдаги паром бекатидан бироз шимоли-шарқда жойлашган бўлиб, у шаҳарнинг аввалги йўловчи кемалари порти ҳисобланади. ХХ аср охирларига келиб, бу жой шаҳарга кириб келаётган катта ва тобора кўпайиб бораётган круиз кемаларини қабул қилиш учун қулай бўлмай қолди, шунинг учун янги жой қидирилди. Танланган жойда узоқ йиллар давомида портга тегишли омборлар жойлашган бўлиб, лекин уларнинг аксариятидан энди фойдаланилмас эди. ХХ аср охирларига келиб, бу ҳудуд энг кўп Истанбул замонавий санъат галереяси (эски омборда жойлашган) ва ёшлар орасида машҳур сув қувури кафелари билан танилган эди. Аммо Каракöйдан шимол томонга чўзилган, аксарияти мақсадсиз қолган улкан бинолар қатори янги ҳаёт берилишини кутаётгандек эди. Улардан энг кўзга ташланадигани Пакет Постанеси, эски жўнатмаларни саралаш идораси эди, аммо эски Божхона ҳам жуда ажойиб бино эди.

Портнинг ривожланиши

Галатапортни ривожлантириш лойиҳаси Туркиянинг Доğуş Гроуп ва Билгили Ҳолдинг компаниялари ҳамкорлигида амалга оширилган бўлиб, улар биргаликда ушбу лойиҳага 1,8 миллиард АҚШ долларидан ортиқ маблағ сарфлаган[3][4]. Ҳозирги кунда лойиҳа 1 200 метр (3 900 фут) узунликдаги қирғоқни эгаллайди, унинг бир қисми қайта қурилган ерда жойлашган[5].

Қисман CОВИД-19 пандемияси сабаб бўлган кечикишлардан сўнг, порт 2021-йилда очила бошлади ва биринчи кема у ерга 2021-йил октябр ойида кириб келди[6]. 2022-йилга келиб порт кемалар учун тўлиқ очилди[7].

Таркибий қисмлар

Шаҳар майдонидаги тикланган соат минораси ва унинг орқасидаги Нусретие масжиди

Круиз порти

Круиз порти 29 минг квадрат метр майдонни эгаллайди ва қирғоқ бўйлаб 1,2 километр масофага чўзилган. Ундан Истанбулнинг тарихий яримороли – марказида Топкапı саройи ва София ибодатхонаси жойлашган ҳудуд – денгиз орқали яққол кўринади. Учта йирик круиз кемаси бир вақтда ёнма-ён тўхташи мумкин бўлган жой мавжуд. Махсус ишлаб чиқилган тўсиқлар кемалар келганда кўтарилиб, йўловчиларнинг божхона ва иммиграция назоратидан ўтмасдан чиқиб кетишига йўл қўймайди, кемалар бўлмаганда эса бу тўсиқлар пастга туширилади. Божхона ва иммиграция хизматлари ер остида жойлашган бўлиб, ер устидаги майдоннинг катта қисмини дўконлар, ресторанлар ва офислар эгаллаган[4][5]. Кўпчиликка таниш бўлган Старбуcкс ва Бургер Кинг каби халқаро тармоқлар бу ерда ўз филиалларини очган, улар билан бир қаторда Каҳве Дüнясı, Д&Р ва Байлан каби турк тармоқ дўконлари ҳам фаолият юритмоқда[8].

Жамоат майдони

Порт ҳудудини ривожлантириш доирасида илгари ҳарбий парадлар ўтказилган майдон ўрнида янги майдон барпо этилди. Бу майдон Истанбулдаги биринчи алоҳида қурилган соат минораси атрофида жойлашган. Майдоннинг сув томонини 2022-йил кузда очилиши мўлжалланган Истанбул замонавий санъат галереясининг Рензо Пиано лойиҳалаган янги биноси эгаллаган. Майдоннинг шимолий томонида Истанбул рассомлик ва ҳайкалтарошлик музейининг (туркча: İстанбул Ресим ве Ҳейкел Мüзеси) янги биноси жойлашган. Асосан ХИХ аср ва ХХ аср бошларига оид турк санъат асарларидан иборат бу тўплам Долмабаҳçэ саройи ёнидаги эски жойидан бу ерга кўчирилди ва музейни 2022-йил кузида очиш режалаштирилган. Майдоннинг ғарбий томонида 1820-йилларга оид, кўзга дарров ташланадиган Нусретие (Ғалаба) масжиди ҳамда 1852 йилда қурилган, меъмор Wиллиам Жамес Смитҳ лойиҳаси асосида бунёд этилган чиройли Топҳане павилёни (туркча: Топҳане Касрı) жойлашган. Павилён султоннинг майдонда саф тортган қўшинларини томоша қилиши учун махсус қароргоҳ сифатида барпо этилган. Майдоннинг жануб томонида қисман ХВИ асрда машҳур меъмор Мимар Синан томонидан қурилган Кıлıç Али Паşа масжиди ҳамда 1732 йилда барпо этилган, безаклари жуда чиройли Топҳане фаввораси жойлашган.

Майдон шунчалик кенгки, унда консертлар ва бошқа турли ташкиллаштирилган тадбирлар учун саҳна ўрнатиш имконияти бор.

Савдо ва овқатланиш масканлари

Истанбул замонавий санъат музейи

Галатапорт лойиҳаси доирасида круиз портининг асосий қисмини Каракöй паром порти ва Галатапорт кўприги билан боғловчи қирғоқ ҳудуди ҳам янгидан қайта қурилди.

Савдо ва овқатланиш мажмуаси замонавий бинолардан иборат йирик мажмуани (Галатапортнинг шимолий қисмидаги блокни) ўз ичига олади. Шунингдек, 1911-йилда С Сабоуреаух томонидан лойиҳаланган ва фойдаланишга топширилган Пакет Постанеси („почта жўнатма бўлими“) қайта тикланиб, унда дўконлар ва кўргазма майдонлари жойлаштирилган[9]. Умуман олганда, ушбу ҳудудларнинг умумий майдони 52 минг квадрат метрни ташкил этади.

Умумий ҳисобда бу ерда 250 та дўкон, ресторан ва бошқа овқатланиш шохобчалари фаолият юритади[10].

Бошқалар

Мимар Синан тасвирий санъат университетининг İстанбул давлат санъат ва ҳайкалтарошлик музейи

Галатапорт шунингдек ўз ичига олади[2]:

  • Истанбул замонавий санъат музейи
  • Мимар Синан тасвирий санъат университетининг İстанбул давлат санъат ва ҳайкалтарошлик музейи
  • 1936-йилда Ребии Горбон томонидан лойиҳаланган эски Каракöй йўловчилар терминали (Ёлcу Салону) биносида Пенинсула меҳмонхонаси барпо этилган. Бинонинг том қисмида диққатга сазовор минора бўлиб, унда дастлаб Султан Абдüлҳамид ИИ саройида фаолият юритган соацоз Мустафа Şэм-и томонидан яратилган соат ўрнатилган[11].
  • Яқин атрофдаги бошқа бинолар, жумладан, 1895-йилга оид ҳашаматли кошинлар билан безатилган эски божхона биноси (туркча:Гüмрüк Бинасı) ҳали ҳам таъмирланмоқда ва янги мақсадларда фойдаланиш учун мосланмоқда[12].
  • 43 000 кв.м офис майдони
  • 2400 автомобилга мўлжалланган автотураргоҳ

Таъсири

Қайта тикланган Пакет Постанеси (Почта жўнатмалари идораси) биноси энди Галатапортнинг рамзига айланди

Галатапорт – Истанбул учун инқилобий лойиҳа. Бу лойиҳа шаҳарга йирик гуруҳлар ҳолида келадиган сайёҳлар сонини кескин ошириш билан бирга, унга туташ Каракöй ва Топҳане ҳудудларида ҳам сезиларли ўзгаришларни бошлаб юборди: дўкон ва ресторанлар аста-секин маҳаллий аҳоли учун хизмат кўрсатишдан кўра, сайёҳларга йўналтирилган фаолиятга ўтаяпти. Янги круиз порти очилишидан аввалги йилларда, ушбу ҳудудларда кўплаб янги меҳмонхоналар ишга туширилган эди, шунингдек, Аирбнб орқали ижарага берилган турар жойлар сони ҳам сезиларли даражада ортган. Порт очилгандан сўнг, бу тенденсиялар янада тезлашиши кутилмоқда[13] .


Манбалар

  1. ↑ Морган, Ричард. „А Неw Мегапрожеcт ин Истанбул Феатурес ан Ундергроунд Cруисе Шип Порт“ (2021-йил 1-ноябр). Қаралди: 2022-йил 29-июл.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Абоут Ус“, Галатапорт wебсите
  3. ↑ „Истанбул cруисе порт Галатапорт то опен ин Қ2 2020 -чаирман“. Реутерс (2019-йил 26-август). Қаралди: 2021-йил 19-феврал.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Истанбул'с Галатапорт то опен нехт еар“. Ҳурриет (2019-йил 27-август). Қаралди: 2021-йил 19-феврал.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Неwлй Реимагинед, Cруисе Терминалс Аре Дестинатионс ин Тҳемселвес“. Wалл Стреэт Жоурнал (2020-йил 21-феврал). Қаралди: 2021-йил 19-феврал.
  6. ↑ „2022 Галатапорт Истанбул Гуиде – Истанбул’с Cруисе Порт“ (эн-УС) (2021-йил 9-ноябр). Қаралди: 2022-йил 27-июл.[сайт ишламайди]
  7. ↑ „2022 Галатапорт Истанбул Гуиде – Истанбул’с Cруисе Порт“ (эн-УС) (2021-йил 9-ноябр). Қаралди: 2022-йил 27-июл.[сайт ишламайди]
  8. ↑ „2022 Галатапорт Истанбул Гуиде – Истанбул’с Cруисе Порт“ (эн-УС) (2021-йил 9-ноябр). Қаралди: 2022-йил 27-июл.[сайт ишламайди]
  9. ↑ „Пакет Постанеси - Галатапорт İстанбул“. www.галатапорт.cом. Қаралди: 2022-йил 27-июл.
  10. ↑ „Сторес“, Галатапорт wебсите
  11. ↑ „Ҳисторй оф Каракöй Пассенгер Ҳалл, плаcес то висит ин Истанбул“. www.галатапорт.cом. Қаралди: 2022-йил 27-июл.
  12. ↑ Степ бй Степ Истанбул, 1ст (Энглиш), Истанбул: Интермедиа, 1996 — 158-бет. ИСБН 975714309Х. 
  13. ↑ Севги, Ҳанде. Тҳе Галатапорт Прожеcт анд Иц Импаcт. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/9525711/Тҳе_Галатапорт_Прожеcт_анд_Иц_Импаcт. [сайт ишламайди] 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Galataport" dan olindi