Garcinia indica
Гарcиниа индиcа — мангостан оиласига мансуб ўсимлик (Cлусиаcеаэ). У одатда кокум номи билан танилган, меваси пазандалик, фармацевтика ва саноат мақсадларида қўлланадиган дарахтдир.
| Гарcиниа индиcа | |
|---|---|
| |
| Кокум мевалари, уруғлари, новдаси ва қобиғи | |
Илмий таснифланиши 
| |
| Дунё: | Ўсимликлар |
| Бўлим: | Трачеопҳйтес |
| Бўлим: | Ангиоспермс |
| Бўлим: | Эудиcоц |
| Бўлим: | Росидс |
| Синф: | Малпигҳиалес |
| Оила: | Cлусиаcеаэ |
| Туркум: | Гарcиниа |
| Тур: | Г. индиcа
|
| Биномиал номи | |
| Гарcиниа индиcа Чоисй | |
Таксономия
Cлусиаcеаэ оиласига мансуб Гарcиниа туркуми қадимги дунё тропикларида, асосан, Осиё ва Африкада жойлашган 200 га яқин турни ўз ичига олади. Гарcиниа индиcа — доимий яшил, бир уйли дарахт[2], баландлиги 18 метргача ўсиши мумкин ва ўсганда пирамида шаклини ҳосил қилади.
Меваси апелсин ўлчамдаги бинафшаранг реза мевадир[3]. Унинг таркибида бештадан саккизтагача уруғ мавжуд бўлиб, улар мева вазнининг 20-23 % ни ташкил қилади. Уруғлар уруғ оғирлигининг 61 фоизини ва мойининг тахминан 44 фоизини ташкил қилади.
Тарқалиши
Гарcиниа индиcа Ҳиндистоннинг тропик ўрмон минтақаларига хосдир. Ҳиндистонда топилган 35 турдан 17 таси эндемикдир. Улардан еттитаси Ғарбий Гатларда, олтитаси Андаман ва Никобар оролларида ва тўрттаси Ҳиндистоннинг шимоли-шарқий минтақасида жойлашган. Ҳиндистоннинг Махараштра штатининг қирғоқ бўйидаги Конкан вилоятининг Ратнагири ва Синдхудург туманларидан кокум нави ГИ (географик кўрсаткич) белгисини олди[4].
Гарcиниа индиcа ўрмон ерларида, дарё бўйларида ва чўл ерларда учрайди. Бу ўсимликлар доим яшил ўрмонларни афзал кўради, лекин баъзида улар нисбатан кам ёғингарчилик бўлган жойларда ҳам ривожлана олади. Бундан ташқари, кичик ҳажмда етиштирилади. Кокум суғоришни, пестицидларни ёки ўғитларни талаб қилмайди.
Фойдаланиш
Пазандачиликда фойдаланиш
Кокам олиш учун меванинг ташқи қоплами қуёшда қуритилади[5]. Одатда Махараштра, Ассам, Карнатака, Гоа, Гужарот штатларида аччиқлантирувчи қўшимча сифатида ишлатилади. Кокум ўзига хос таъм ва қуюқ қизил ранг беради. Қайнатиш воситаси сифатида у жанубий Ҳиндистонда кори ва бошқа таомларда тамаринд ўрнини босувчи сифатида ишлатилади[6]. Кокум Гужарот ошхонасида ҳам қўлланади, у ерда маза бериш учун ва аччиқликни таъминлаш учун далда (ясмиқ шўрва) тез-тез ишлатилади. Ассам ошхонасида масор тенга (нордон балиқ кори) ва тенга дали (нордон дал) каби кўплаб таомларда ҳам кенг қўлланади.
Янги узилган мевалар шакар қўшилган ҳолда консерваланиб, оч қизил сироп тайёрланади, у сув билан суюлтирилади ва Кокум шарбати деб номланган ичимлик сифатида сотилади.
Мева экстракти конкани ва Маратхи тилларида аагул деб аталади. У солкадҳи тайёрлаш пайтида қўшилади, бу кокос сути, кориандер ва саримсоқни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Саноат мақсадларида фойдаланиш
Гарcиниа индиcа уруғида 23-26 % кокум сариёғи мавжуд бўлиб, у хона ҳароратида қотиб қолади. Шунинг учун кокум сариёғи шоколад ва шакарли қандолат маҳсулотларини тайёрлашда ишлатилади[7].
Тиббиёт ва косметика қўлланиши
Кокум сариёғи деб аталадиган ёғли экстракт малҳам ва шамлар тайёрлашда ишлатилади. У тери ва соч маҳсулотларида қўлланади[8].
Мева қобиғи липид метаболизмини ўзгартириши даъво қилинган гидроксицитрик кислотанинг яхши манбаидир.
Бошқа фойдаланиш
Дарахт манзарали ўсимликдир, яшил барглари ва қизил тусли, юмшоқ, ёш барглари билан зич соябонни ҳосил қилади. Шу сабабли манзарали ҳамда соябонли ўсимлик сифатида ҳам фойдаланилади.
Галерея
-
Пишган кокум меваси -
Шакар солинган шиша идишга солинган ва тетиклик берувчи кокум сиропини тайёрлаш учун қуёш остида сақланадиган янги кокум меваси -
Кокум мевалари сироп учун тайёрланмоқда -
Қуритилган пўстлоқлардан тайёрланган кокум ичимлиги -
Таомга хушбо'йлик бериш учун қо'шилган кокумнинг қуритилган по'стлог'и -
Кокумдан тайёрланган солкадҳи кокос сути
.jpg)
Манбалар
- ↑ Вед, Д.; Саҳа, Д.; Равикумар, К.; Ҳаридасан, К. (2015). „Гарcиниа индиcа“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2015: э.Т50126592А50131340. дои:10.2305/ИУCН.УК.2015-2.РЛТС.Т50126592А50131340.эн. Ретриэвед 19 Новембер 2021.
- ↑ „Ан артиcле ин тҳе Ресонанcе Магазине“.
- ↑ Асинелли, М.Э.C.; де Соуза, М.C.; Моурао, К.С.М. (2011). „Фруит онтогенй оф Гарcиниа гарднериана (Планч. & Триана) Заппи (Cлусиаcеаэ)“. Аcта Ботаниcа Брасилиcа. 25-жилд, № 43–52. 43–52-бет. дои:10.1590/С0102-33062011000100007.
- ↑ „Детаилс | Геограпҳиcал Индиcатионс | Интеллеcтуал Пропертй Индиа“. ипиндиасервиcес.гов.ин. Қаралди: 2021-йил 10-январ.
- ↑ Рон Ҳербст. Тҳе Делухе Фоод Ловер'с Cомпанион, 2нд эдитион. Баррон'с Эдуcатионал Сериэс, 2015. ИСБН 978-1-4380-7621-8.
- ↑ К. В. Петер (Эдитор). Ҳандбоок оф Ҳербс анд Спиcес. Элсевиэр, 17 Аугуст 2001 — 207–213-бет. ИСБН 978-1-85573-645-0.
- ↑ Канес К. Ражаҳ. Фац ин Фоод Течнологй. CРC Пресс, 2002 — 167-бет. ИСБН 978-0-8493-9784-4.
- ↑ Атҳа, Моҳаммад; Насир, Сед Маҳмоод (Жануарй 2005). „Тахономиc перспеcтиве оф плант спеcиэс йиэлдинг вегетабле оилс усед ин cосметиcс анд скин cаре продуcц“. Африcан Жоурнал оф Биотечнологй. 4-жилд, № 1. 36–44-бет. ИССН 1684-5315.