Ziyosfera

Gavhar Qojar

Kitob Gavhariyeh (1902)ning birinchi sahifasida Govhar Qajar nomi va unvoni tilga olingan.

Gavhar Qojar (forscha: گوهر قاجار; taxminan 1901-yilda vafot etgan), Hajiyyeh Gavhar (حاجیه گوهر) nomi bilan ham tanilgan[1], Qojarlar davrining yozuvchisi, shoira va xattoti boʻlib, astronomiyadan ham xabardor edi[1][2]. U Shams ash-Shuaro (شمس‌الشعراء; soʻzma-soʻz: Shoirlar quyoshi) unvoni bilan tanilgan. U Eronning ilk ayol astronomlaridan biri va Gavhariyeh kitobi muallifi sifatida eʼtirof etiladi[3][4][5].

Hayoti

Gavhar Isfahonda Muhammadshoh va Nosiriddinshoh hukmronligi davrida yashagan hamda turli ilm sohalarini, jumladan astronomiyani yaxshi bilgan[6][7]. Uning onasi Tayg‘un xonim[7]. — Fath-Alishoh Qajarning qizi, otasi esa Muso xon Qavanlu edi[6]. Gavhar jasur boʻlib, sheʼriyatda, ayniqsa qasida yozishda mahorat koʻrsatgan; erkaklar hukmron boʻlgan oʻsha davrda bu juda eʼtiborga molik yutuq edi[8][9]. U oʻz sheʼriy isteʼdodini Qooniy maktabida sayqallab, qasidalarida iroqiy uslubni, gʻazallarida Saʼdiy uslubini qabul qilgan, baʼzan esa Hofiz uslubiga ergashgan[6][10].

Devon-i Gavhar yoki Gavhariyeh nomli kitobda jamlangan[5] uning sheʼrlari mavzulari asosan shia imomlarini, Nosiriddinshohni va uning onasi Malik Jahon xonimni madh etish atrofida jamlangan[9]. Gavhariyehda qasida, gʻazal, ruboiy, qitʼa va masnaviy kabi turli shakllarda 6 000 bayt mavjud edi[5][10]. Bu kitob Isfahonda 1941-yilda (hijriy 1320-yil) Ahmadxon Fath buyrugʻi bilan chop etilgan va Ismoil ibn Ahmad Xonsoriy tomonidan koʻchirilgan[11].

Isfahonda 1902-yilda (hijriy 1320-yil) Ahmad Fath al-Mulk koʻmagida chop etilgan sheʼriy toʻplamining soʻzboshisida[11] Nosiriddinshohning onasi Malik Jahon xonim undan Fotima madhiga bagʻishlab sheʼr yozishni va shu munosabat bilan oʻtkazilgan majlisda uni oʻqib berishni soʻragani qayd etiladi[12]. Matnda notiqlik va ravonlik sifatida taʼriflangan bu muvaffaqiyati uning shuhrat qozonishiga olib kelgan va Nosiriddinshoh unga „Shams ash-Shuaro“ (Shoirlar quyoshi) unvonini bergan[12][5].

Matnda Malik Jahon xonimdan keyin u sheʼr yozmaganligi aytiladi[11]. Shuningdek, 1901-yilda (hijriy 1319-yil) — sheʼrlar toʻplami nashriyotchiga topshirilgan paytgacha — u tirik boʻlgani tilga olinadi[12][11]. Ushbu soʻzboshida muallif Gavhar Qajar oʻtmish zamonda tilga olingani uchun, uning vafoti ehtimol kitob nashridan bir yil avval, yaʼni 1901-yilda asarning Fateh al-Mulkka topshirilishi bilan deyarli bir paytda sodir boʻlgan[12][11]

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Dehkhoda, Ali Akbar: Dehkhoda Dictionary (Digital version, https://dehkhoda.ut.ac.ir[sayt ishlamaydi]) based on the 15-volume physical edition published in 1998. Dehkhoda Dictionary Institute and the International Center for Persian Language Studies, University of Tehran, 2020.
  2. ↑ „۱۰۰ زن نخست ایران در حوزه‌های مختلف“ [The First 100 Iranian Women in Various Fields.] (fa). BBC News فارسی (2013-yil 10-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 4-oktyabr.
  3. ↑ Hejazi, Banafsha. Tazkerah Andaruni. p. 192.
  4. ↑ „Gawhariyah“. Women's Worlds in Qajar Iran.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Khayrat-é Hésan. Etemad al-Saltaneh. 1928 (1307 AH).
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Athar Afarinan. Vol. 1 and 6. Cultural Heritage and Honors Organization.
  7. ↑ 7,0 7,1 Azod od-Dowleh, Soltan-Ahmad Mirza. Tarikh-e Azodi (fa). Elm Pub., 1997. ISBN 9786005696325. 
  8. ↑ Farhi, Houman (2003). Encyclopedia of Iranian Women. First Edition. Center for Womenʼs Participation Affairs, Presidential Office. p. 793. ISBN 9789645515407.
  9. ↑ 9,0 9,1 Rouhangiz Karachi (2006). Constitutional Era and Women Poets. Rudaki.
  10. ↑ 10,0 10,1 „قصیده‌ای که مادر ناصرالدین شاه را متحول کرد“ [The Ode That Transformed Naser al-Din Shah's Mother.] (fa). IRNA (2019-yil 12-dekabr).
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Journal of Academic Library and Information Studies, Issue 19, February 1992. Author: Mafi, Abbas.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 „Shams al-Shu’ara, Gawhar. Gohariyah.“ Harvard. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gavhar_Qojar" dan olindi