Ziyosfera

Gavhar Qojar

Китоб Гавҳариеҳ (1902)нинг биринчи саҳифасида Говҳар Қажар номи ва унвони тилга олинган.

Гавҳар Қожар (форсча: گوهر قاجار; тахминан 1901-йилда вафот этган), Ҳажийеҳ Гавҳар (حاجیه گوهر) номи билан ҳам танилган[1], Қожарлар даврининг ёзувчиси, шоира ва хаттоти бўлиб, астрономиядан ҳам хабардор эди[1][2]. У Шамс аш-Шуаро (شمس‌الشعراء; сўзма-сўз: Шоирлар қуёши) унвони билан танилган. У Эроннинг илк аёл астрономларидан бири ва Гавҳариеҳ китоби муаллифи сифатида эътироф этилади[3][4][5].

Ҳаёти

Гавҳар Исфаҳонда Муҳаммадшоҳ ва Носириддиншоҳ ҳукмронлиги даврида яшаган ҳамда турли илм соҳаларини, жумладан астрономияни яхши билган[6][7]. Унинг онаси Тайғун хоним[7]. — Фатҳ-Алишоҳ Қажарнинг қизи, отаси эса Мусо хон Қаванлу эди[6]. Гавҳар жасур бўлиб, шеъриятда, айниқса қасида ёзишда маҳорат кўрсатган; эркаклар ҳукмрон бўлган ўша даврда бу жуда эътиборга молик ютуқ эди[8][9]. У ўз шеърий истеъдодини Қооний мактабида сайқаллаб, қасидаларида ироқий услубни, ғазалларида Саъдий услубини қабул қилган, баъзан эса Ҳофиз услубига эргашган[6][10].

Девон-и Гавҳар ёки Гавҳариеҳ номли китобда жамланган[5] унинг шеърлари мавзулари асосан шиа имомларини, Носириддиншоҳни ва унинг онаси Малик Жаҳон хонимни мадҳ этиш атрофида жамланган[9]. Гавҳариеҳда қасида, ғазал, рубоий, қитъа ва маснавий каби турли шаклларда 6 000 байт мавжуд эди[5][10]. Бу китоб Исфаҳонда 1941-йилда (ҳижрий 1320-йил) Аҳмадхон Фатҳ буйруғи билан чоп этилган ва Исмоил ибн Аҳмад Хонсорий томонидан кўчирилган[11].

Исфаҳонда 1902-йилда (ҳижрий 1320-йил) Аҳмад Фатҳ ал-Мулк кўмагида чоп этилган шеърий тўпламининг сўзбошисида[11] Носириддиншоҳнинг онаси Малик Жаҳон хоним ундан Фотима мадҳига бағишлаб шеър ёзишни ва шу муносабат билан ўтказилган мажлисда уни ўқиб беришни сўрагани қайд этилади[12]. Матнда нотиқлик ва равонлик сифатида таърифланган бу муваффақияти унинг шуҳрат қозонишига олиб келган ва Носириддиншоҳ унга „Шамс аш-Шуаро“ (Шоирлар қуёши) унвонини берган[12][5].

Матнда Малик Жаҳон хонимдан кейин у шеър ёзмаганлиги айтилади[11]. Шунингдек, 1901-йилда (ҳижрий 1319-йил) — шеърлар тўплами нашриётчига топширилган пайтгача — у тирик бўлгани тилга олинади[12][11]. Ушбу сўзбошида муаллиф Гавҳар Қажар ўтмиш замонда тилга олингани учун, унинг вафоти эҳтимол китоб нашридан бир йил аввал, яъни 1901-йилда асарнинг Фатеҳ ал-Мулкка топширилиши билан деярли бир пайтда содир бўлган[12][11]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Деҳкҳода, Али Акбар: Деҳкҳода Диcтионарй (Дигитал версион, ҳттпс://деҳкҳода.ут.аc.ир[сайт ишламайди]) басед он тҳе 15-волуме пҳйсиcал эдитион публишед ин 1998. Деҳкҳода Диcтионарй Институте анд тҳе Интернатионал Cентер фор Персиан Лангуаге Студиэс, Университй оф Теҳран, 2020.
  2. ↑ „۱۰۰ زن نخست ایران در حوزه‌های مختلف“ [Тҳе Фирст 100 Ираниан Wомен ин Вариоус Фиэлдс.] (фа). ББC Неwс فارسی (2013-йил 10-октябр). Қаралди: 2024-йил 4-октябр.
  3. ↑ Ҳежази, Банафша. Тазкераҳ Андаруни. п. 192.
  4. ↑ „Гаwҳарияҳ“. Wомен'с Wорлдс ин Қажар Иран.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Кҳайрат-é Ҳéсан. Этемад ал-Салтанеҳ. 1928 (1307 АҲ).
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Атҳар Афаринан. Вол. 1 анд 6. Cултурал Ҳеритаге анд Ҳонорс Организатион.
  7. ↑ 7,0 7,1 Азод од-Доwлеҳ, Солтан-Аҳмад Мирза. Тарикҳ-э Азоди (фа). Элм Пуб., 1997. ИСБН 9786005696325. 
  8. ↑ Фарҳи, Ҳоуман (2003). Энcйcлопедиа оф Ираниан Wомен. Фирст Эдитион. Cентер фор Wоменъс Партиcипатион Аффаирс, Пресидентиал Оффиcе. п. 793. ИСБН 9789645515407.
  9. ↑ 9,0 9,1 Роуҳангиз Карачи (2006). Cонститутионал Эра анд Wомен Поэц. Рудаки.
  10. ↑ 10,0 10,1 „قصیده‌ای که مادر ناصرالدین شاه را متحول کرد“ [Тҳе Оде Тҳат Трансформед Насер ал-Дин Шаҳ'с Мотҳер.] (фа). ИРНА (2019-йил 12-декабр).
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Жоурнал оф Аcадемиc Либрарй анд Информатион Студиэс, Иссуэ 19, Фебруарй 1992. Аутҳор: Мафи, Аббас.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 „Шамс ал-Шу’ара, Гаwҳар. Гоҳарияҳ.“ Ҳарвард. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gavhar_Qojar" dan olindi