Gavharxon Sulton (Ibrohimning qizi)
Gavharxon Sulton (usmonli turkcha: کوھرخان سلطان – „Xonning gavhari“; tax.1642 – 1694-yil 27-oktyabr) – Usmoniylar malikasi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Iborhim I ning qizi (h. 1640–1648), sulton Mehmed IV (h. 1648–1687), Sulaymon II (h. 1687–1691) hamda Ahmad II ning (h. 1691–1695) oʻgay singlisi.
| Gavharxon Sulton | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 Shahzoda masjidi ichida joylashgan Gavharxon Sultonning qabri, Istanbul, Turkiyada | |||||
| Tugʻilishi |
1642 Topkapı saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Istanbul, Turkiya) | ||||
| Vafoti |
1694-yil 27-oktyabr Edirne, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Turkiya) | ||||
| Dafn etilgan joy | |||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Jaʼfar posho
(turm. 1646; vaf. 1647) Chavushzoda Mehmed posho
(turm. 1647; vaf. 1682) Holvachi Yusuf posho (turm. 1692) | ||||
| |||||
| Sulola | Usmoniylar | ||||
| Otasi | Ibrohim I | ||||
| Onasi | Muazzez Sulton (bahsli) | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Hayoti
Gavharxon Sulton 1642-yilda tugʻilgan. Otasi „Telba“ sulton deb nom olgan sulton Ibrohim I edi. Gavharxon birinchi bor 1646-yil 23-noyabrda atigi 4 yoshida[1] otasining yaqin kishilaridan biri Jaʼfar poshoga turmushga berilgan. Uning sepi xarajatlari otasining koʻrsatmasi bilan imperiya xazinasidan qoplangan[2].
Toʻy kuni kelin aravada amaldorlardan tuzilgan polklar hamrohligida juftlikka ajratib berilgan Hoca poshodagi Halil posho saroyiga olib borilgan[3][4]. Ayrim manbalarga koʻra, Jaʼfar posho Gavharxonga emas, balki uning xolasi Atike Sultonga uylangan[5]. Sulton Ibrohim taxtdan agʻdarilgach, uning ukasi sulton Mehmed IV hukmronligi davrida ushbu saroy Gavharxonning mulki sifatida qayta tasdiqlangan[2][4].
Gavharxon Sulton ikkinchi bor Chavushzoda Mehmed poshoga turmushga chiqdi[6]. Ushbu nikoh sanasi manbalarda turlicha qayd etilgan: 1647-yil[2] yoki 1653-yil atrofida boʻlishi mumkin[4]. Mehmed posho ikki marta Katta admiral (Kapudan posho) boʻlib xizmat qilgan, vazir lavozimini egallagan va boshqa turli lavozimlarda faoliyat yuritgan. Mehmed posho 1681-yilda vafot etgan[7][4].
1672-yilda Gahvharxon Sulton haramdagi bir necha shaxslar qatorida akasi sulton Mehmed bilan Kamenets-Podilskiyga qarshi Valaxiya yurishida hamroh boʻlgan[8].
Gavharxon Sulton eri Mehmed poshoning vafotidan keyingi yillarni Edirneda oʻtkazgan[4]. Bu davrda Edirne sulton Mehmed va uning saroyi uchun tobora muhim ahamiyat kasb etayotgan maskanga aylangan edi. Gavharxon uchinchi bor 1692-yil 13-yanvarda[9] 50 yoshida Katta admiral Holvachi Yusuf poshoga turmushga chiqqan[7]. Gavharxon Sulton 1694-yilda, posho esa 1714-yilda[4] vafot etgan.
Vafoti
1693-yilga kelib, Gavharxon Sulton kasallikka chalinib, Edirneda davolanayotgan edi. U 1694-yil 27-oktyabrda shu yerda vafot etgan[10]. Uning jasadi dafn marosimi uchun Konstantinopolga olib kelib, Shahzoda masjidiga dafn etilgan[11][7][4].
Qarzlari
Gavharxon Sultonning vafotidan soʻng Istanbul yoki Edirnedagi uning barcha buyumlari va mulklari, ular orasida saroy, yali (sohil boʻyidagi qarorgoh), bogʻ, nonvoyxona, tegirmonlar kabi koʻchmas mulklari[11] imperatorlik xazinasiga oʻtkazish foydasiga musodara qilingan.
Malikaning katta qarzga botgani 1694-yil 28-noyabr sanasi bilan qayd etilgan Topkapı saroyi arxivlari bilan tasdiqlanadi[11]. Qarzning salmoqli qismi uning akasi sulton Ahmad II ning rafiqasi Robiya Sultonga tegishli boʻlgan.
Arxivlarda 1694-yil 1-dekabr sanasi bilan qayd etilishicha, tilga olingan qarzlarning bir qismi Gavharxonning hassi yaʼni daromad keltiruvchi mulklaridan ajratilgan tushumlar hisobidan qoplangan va bu mablagʻlar Ahmad hamda Robiyaning qizi Asiye Sultonga oʻtkazilgan[7][4][11]. Mazkur maʼlumot ayrim tadqiqotchilarni Gavharxon Sulton Ahmad II ning tugʻishgan singlisi, demakki, Muazzez Sultonning qizi boʻlishi mumkin, degan xulosaga olib kelgan.
Nasabi
| Gavharxon Sulton (Ibrohimning qizi) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Manbalar
- ↑ Silahdar Findiklili Mehmed Agha 2012, s. 1290.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Uluçay 2011, s. 102.
- ↑ Osmanlıoğlu 2018, s. 54-55.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Sakaoğlu 2008, s. 260.
- ↑ Sakaoğlu, 2008, p. 260.
- ↑ Silahdar Findiklili Mehmed Agha 2012, s. 1400.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Uluçay 2011, s. 103.
- ↑ Doğru 2006, s. 69.
- ↑ Silahdar Findiklili Mehmed Agha 2012, s. 1580.
- ↑ Sakaoğlu 2008, s. 358.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Osmanlıoğlu 2018, s. 55.
Adabiyotlar
- Silahdar Findiklili Mehmed Agha. ZEYL-İ FEZLEKE (1065-22 Ca.1106 / 1654-7 Şubat 1695), 2012 — 1290, 1400, 1580-bet.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara, Ötüken, 2011.
- Osmanlıoğlu, Sekan (2018). "Kuzguncuk Asiye Sultan ve Haseki Rabia Sultan Yalıları". Uluslarasi Üsküdar Sempozyumu, no. X. https://www.academia.edu/38995659.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008 — 303-bet. ISBN 978-975-329-623-6.
- Doğru, Halime. Lehistan'da bir Osmanlı sultanı: IV.Mehmed'in Kamaniçe-Hotin seferleri ve bir masraf defteri. Kitap Yayınevi, 2006. ISBN 9789756051115.