Ziyosfera

Gazlayting

Ингрид Бергман Гаслигҳтда (1944)

Гаслигҳтинг (газли ёруғлик спектаклининг инглизча номидан ,инглизча: Гас Лигҳт) психологик зўравонлик ва ижтимоий паразитизмнинг бир шакли бўлиб, унинг асосий вазифаси доимий равишда қадрсизланадиган ҳазиллар, айбловлар ва қўрқитиш орқали одамни азоб-уқубат ва унинг атрофидаги воқеликни идрок этишнинг етарлилигига шубҳа қилишдир. Шахсни „нуқсонли“, ғайритабиий деб кўрсатиш учун мўлжалланган психологик манипуляциялар[1]

Этимология

"Газли ёруғлик" тушунчаси 1938-йилдаги Газ нури; газ чироқ (АҚШда „Ангел Стреэт“ деб номланади;Ангел Стреэт) спектакли номига ва унинг Гаслигҳт (филм, 1940) Гаслигҳт; Гаслигҳт (1940 филм)]1940 ва „Гаслигҳт“ филмига мослашувига бориб тақалади. Бу ерда қаҳрамон томонидан ўз қурбонига нисбатан қўлланадиган барқарор психологик манипуляция моделлаштирилган. Ҳикояда ёш аёлнинг эри хотинига хотираси ва ақл-идрокини йўқотаётгандек таассурот қолдириш учун уйдаги кичик жиҳозларни ўрнини ўзгартиради ва нарсаларни яширади. Филмнинг номи Виктория даврида уйларда ишлатилган ёритиш газига ишора қилади. Бош қаҳрамон кечқурун уйдаги ёруғлик бироз пасайганини пайқади, эри эса бу фақат кўзига кўринаётганини қатъий такрорлайди, ёруғлик ҳақиқатан ҳам ерининг бошқа қисмида газ чироғини ёқиши туфайли ўзгаради. Уй у ерда яширин заргарлик буюмларини қидирмоқда.

„Газли ёруғлик“ тушунчасининг ўзи 1960-йиллардан бери киритилган жабрланувчида унинг воқеликни об’эктив идрок этишига шубҳа уйғотиш учун психологик манипуляцияларни назарда тутади.1980-йилда америкалик феминист ва ижтимоий ишчи Руш Флоренcе ўзининг „Энг чуқур сир:болаларга жинсий зўравонлик“(инглизча: Тҳе Бест-кепт Сеcрет: Сехуал Абусе оф Чилдрен Жорж Кукорнинг 1944-йилдаги филм версиясида тақдим этилган психологик манипуляцияга оид топилмаларни умумлаштириб, „Ҳозирги кунда ҳам [гаслигҳтинг] сўзи кимнингдир ҳақиқат ҳақидаги ғоясини йўқ қилишга уринаётганини тасвирлаб беринг“.

Гас лигҳт хусусиятлари

Гаслигҳтинг камида икки кишини ўз ичига олади:руҳий зўравон ёки таъқибчи ва иккинчи шахс, жабрланувчи. Бу онгли ёки онгсиз бўлиши мумкин ва натижада ҳиссий зўравонлик очиқ бўлмаслиги учун яширин тарзда амалга оширилади.

Газни ёритиш ташаббускори:

  • унинг „қурбонинининг“ хотирасига шубҳа қилади;
  • сизнинг ҳиссий барқарорлигингиз ва адекватлигингиз ҳақида ўйлашга мажбур қилади;
  • „жабрланувчи“ни аҳмоқ, ақли заиф одам сифатида кўрсатади;
  • хаёлий ёш, жинс ва физиологик қобилияцизликни таъкидлайди;
  • жабрланувчи учун муҳим бўлган ҳис-туйғуларни ва фактларни рад этади.

Клиник мисоллар

Гаслигҳтинг кўпинча сосёпатлар ва нарсистлер томонидан қўлланади. Биринчиси, жамиятда қабул қилинган меъёрларга изчил қадам қўяди, қоидаларни бузади ва бошқа одамларнинг манфаатларидан фойдаланади, лекин улар ишонарли ёлғончилардир, кимнидир мафтун этишга қодир ва уларнинг нотўғри хатти-ҳаракатларини доимий равишда рад этади. Шундай қилиб, сосёпат томонидан қурбон бўлган киши ҳақиқатни идрок этишига шубҳа қилиши мумкин.

Ўз шеригига нисбатан жисмоний зўравонлик турмуш ўртоқлар зўравонлик ҳаракатларидан кейин ўзларининг шафқацизлигини қатъиян рад этишлари мумкин[2].

Ота-она дунёни идрок этишини бузиш учун болага ёлғон гапирганда, ота-она ва бола ўртасида газ ёритилиши пайдо бўлиши мумкин.

Гаслигҳтинг зино ҳақида гап кетганда содир бўлиши мумкин: "Терапевтлар аёл реакцияларини нотўғри ташхислаш орқали жабрланувчининг азобини кучайтириши мумкин. Турмуш ўртоғининг газ ёритувчи хатти-ҳаракати баъзи аёлларда асабий бузилишларга ва энг ёмон ҳолатда ўз жонига қасд қилишга олиб келиши мумкин ".

Гаслигҳтинг муносабатлари терапевт (ёки психиатр) ва бемор ўртасида юзага келади. Бундай ҳолда, шифокор даволанаётган одам учун „ҳамма нарсани билувчи билимдон“ (яъни мутахассис) ролида ишлайди. Бу муаммога айланиши мумкин, бемор ўз ички кечинмаларини фақат шифокор томонидан тақдим этилган талқинлар орқали англай олмайди ва бу, ўз навбатида, беморни қийин аҳволга тушиб қолишига олиб келиши мумкин. Ўз баҳолашлари ва атрофдаги дунёни идрок этишидаги шубҳа ва скептицизм. Бундан ташқари, беморлар ва стационар психиатрия муассасалари ходимлари ўртасида газ ёритгичли алоқалар бўлиши мумкин .

Манбалар

  1. ↑ „Охфорд Диcтионарй дефинитион оф 'гаслигҳтинг'“. Охфорд Диcтионариэс. Охфорд Университй Пресс. 2016-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-апрел.
  2. ↑ . 

Адабиёт

Бошқа тилларда

  • Cалеф В., Wеиншел Э. М. Соме Cлиниcал Cонсеқуэнcес оф Интрожеcтион: Гаслигҳтинг (англ.) // Тҳе Псйчоаналйтиc Қуартерлйруэн : жоурнал. — 1981. — Жануарй (вол. 50, но. 1). — П. 44—66. — ИССН 0033-2828. — ПМИД 7465707. (субсcриптион реқуиред)
  • Портноw, Катҳрйн. Диалогуэс оф Доубт: Тҳе Псйчологй оф Селф-Доубт анд Эмотионал Гаслигҳтинг ин Адулт Wомен анд Мен (англ.). — Ҳарвард Градуате Счоол оф Эдуcатион, 1996. (тҳесис/диссертатион) (оффлине ресоурcе)
  • Санторо, Виcтор. Гаслигҳтинг: Ҳоw то Дриве Ёур Энемиэс Cразй (англ.). — Лоомпаниcс Унлимитед, 1994. — ИСБН 978-1-55950-113-2. (оффлине ресоурcе)
  • Стерн, Робин. Тҳе Гаслигҳт Эффеcт: Ҳоw то Спот анд Сурвиве тҳе Ҳидден Манипулатион Отҳерс Усе то Cонтрол Ёур Лифе (англ.). — Рандом Ҳоусе Дигитал, 2007. — ИСБН 978-0-7679-2445-0. (лимитед превиэw аваилабле онлине)

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gazlayting" dan olindi