Ziyosfera

Gedonofobiya

Гедонофобия (қадимги юнонча: ἡδονή — завқланиш; φόβος — қўрқув) — лаззат, завқ олишдан қўрқиш. Гедонофобия замонавий психологияда ўрганиладиган энг мураккаб фобиялардан биридир[1].

Концепция тарихи

Гедонофобия аниқланган сана номаълум, аммо бу ҳодиса психологлар томонидан бир неча ўн йиллар давомида ўрганилган. Бир неча йил олдин, психологлар бу фобик бузуқлик билан қандай курашиш ҳақида ҳеч қандай тасаввурга эга эмас эдилар, баъзилари бу фобияни херофобия (ўйин-кулгидан қўрқиш) деб ўйладилар - аммо кейин гедонофобия психологияда лаззат ва завқланиш қўрқуви сифатида мустақил бирлик сифатида пайдо бўлди. Ҳозирда кўплаб клиник ва экспериментал тадқиқотлар олиб борилмоқда. Улар келажакда гедонофобияни бошқа кенг тарқалган фобиялар билан бир қаторда яхлит материал сифатида тасвирлай олади.

Гедонофобиянинг моҳияти

Бу фобия ўзига хосдир ва ҳозирда завқланиш қўрқувининг муқобил талқинлари йўқ. Кўпинча онгсиз даражада бўлган одамлар ўзларини англамасдан, лаззат ва завқланишдан қўрқишади. Гедонофобиянинг сабаблари ва келиб чиқиши ўрганилади. Энди уларнинг энг кенг тарқалганлари аниқланди: бахциз севги, оиладаги ёмон ўрнак, беқарор ҳиссий ва руҳий ҳолат ва бошқалар[2].

Тақдим этилган фобияни даволаш жуда узоқ ва қийин жараён бўлиб, уни психология ва психотерапия соҳасидаги мутахассиссиз деярли имконсиздир. Шунга кўра, инсонни даволашнинг асосий амалиёти уни энг оддий нарсалардан завқланишни бошлашга қаратилган: музқаймоқ ва шоколад (ва бошқа маҳсулотлар) истеъмол қилиш; сериалларни томоша қилиш ва бошқалар. Бирор киши ушбу ҳаракатларнинг амалга оширилишидан завқлана бошлаганида, терапия инсон учун маълумот оқимини кўпайтиришга ва завқ ва завқланиш мавзусини „қийинлаштиришга“ қаратилган бўлиши керак. Фақат босқичма-босқич даволаш бемор учун самарали натижаларга олиб келиши мумкин.

Сабаблари

Қоида тариқасида, гедонофобиянинг бир нечта сабаблари бор:

  • зўрлаш ёки жинсий алоқа пайтида олиниши мумкин бўлган ҳар қандай шикастланиш (бу онгсиз даражада психологик тўсиқни келтириб чиқарадиган безовта қилувчи ва танланган психологик хотирани ўз ичига олиши мумкин);
  • „яхши“ дан кейин „ёмон“ келиши кераклигидан қўрқиш (бошқача қилиб айтганда, одам ҳар доим оғриқ ва завқни аниқлайди, қоида тариқасида, бу эътиқодлар инсон ҳаётида баъзи мистик ва ҳатто сеҳрли ҳаракатларни амалга ошириш билан боғлиқ[3] .

Гедонофобияни ўрганиш

Гедонофобияни ўрганиш замонавий жамият учун муҳим жараёндир Чунки бу фобия ҳар доим ҳам ўзини очиқ кўрсатмаслиги мумкин. Гедонофобияни ўрганиш психологлар ва социологларга инсоннинг ҳақиқий эътиқодларини, нима учун у ўз ҳаётини яхши томонга ўзгартиришдан қўрқаётганини ва ижобий натижага интилишини билиш имконини беради. Фанда улар гедонофобия ўзгартириш учун фобиянинг „ҳосиласи“ эмасми ёки йўқлигини таъкидлайдилар[4]. Эҳтимол, ўзгариш гедонофобиянинг асосий қисмидир. Жамиятда бу фобия жуда кам ўрганилган, чунки илмий адабиётларда бу фобия ҳақида тўлиқ мулоҳазалар ва таҳлиллар мавжуд эмас. Турли хил маълумотномаларда фақат таърифлар мавжуд, аммо гедонофобиянинг табиати ҳақида чуқур фикр юритилмайди. Эҳтимол, бу замонавий илмий билимлар гедонофобия билан ишлаш учун бундай кенг ва ҳажмли амалий материалга эга эмаслиги билан боғлиқ. Кўпгина психологлар ва социологлар бу „ташхис“ дан қочишга ҳаракат қилишади, уни муқобил шахсий бузилишлар ва фобиялар билан алмаштирадилар. Буларнинг барчаси гедонофобия билан ишлаш бўйича амалий маълумотларнинг деярли йўқлигига олиб келади, бу ушбу фобияни ўрганиш контекстида замонавий психологияни „фалаж қилади“. Гедонофобияни ўрганиш соҳасидаги илмий ва амалий билимлар сиёсий фаолият учун амалда ҳеч қандай рол ўйнамайди. Гедонофобия ва сиёсий ҳокимиятнинг кесишиш даражаси ва эҳтимоли, агар уни алоҳида сиёсий шахсларда кузатиш мумкин бўлса, паст бўлади.

Танқид

Гедонофобия деярли шубҳа ва танқидга дучор бўлмайди, чунки бу фобия ўзининг ягона туридир. Энди завқланиш қўрқувининг талқини йўқ. Бироқ, баъзи олимлар гедонофобияни келажакдаги булуциз ҳаёт қўрқуви ёки ўзгариш қўрқуви билан солиштиришади[5].

Оммавий маданиятда

Оммавий маданиятда гедонофобия етарли даражада акс эттирилмаган ва кўрсатилмаган. Гедонофобия билан боғлиқ алоҳида сюжет қисмлари мавжуд, масалан, Жеймс Фолининг 1996-йилдаги " Феар " (Қўрқув) филмида: бу филмда бир қаҳрамонда жуда кўп фобиялар тўпланган, биз бош қаҳрамонда гедонофобиянинг намоён бўлишини ҳам кўрамиз.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Баринов Д. Н. Тревога и страх: историко-философский очерк // НБ: Психология и психотехника. — 2013-03. — Т. 3, вип. 3. — С. 1-39. — ИССН 2306-0425. — ДОИ:10.7256/2306-0425.2013.3.553.
  2. ↑ Витковская М. И. Социалниэ страхи как предмет социологического исследования: дис. … канд. социол. наук: 22.00.01. М., 2006. — 182 с.
  3. ↑ Иван Кривушин. Сто дней во власти безумия: руандийский геноцид 1994 г. 2-э изд.. — 2019. — ДОИ:10.17323/978-5-7598-1938-7.
  4. ↑ Дубин Б. Время и люди: о массовом восприятии социалних перемен //Мониторинг общэственного мнения: экономическиэ и социалниэ перемени. 1999. — С. 16-24, 127.
  5. ↑ Вигоцкий Л. С. Избранниэ психологическиэ исследования. М.: изд-во Академия пед. наук. РСФСР, 1954. — 54 с. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gedonofobiya" dan olindi