Gegelchilik

Гегелчилик — Гегел таълимотини ривожлантиришга ҳаракат қилган фалсафий оқим. ХИХ асрнинг 30—40-йилларида Германияда вужудга келган. Г. вакиллари диний масалалар юзасидан мунозараларда Гегелни ортодоксал теизм руҳида талқин этувчи консерватив кекса (ўнг қанот) гегелчилар (Гешел, Дауб ва б.) ва Гегелнинг "оламий руҳ"и га қарама-қарши равишда айрим шахсларнинг тарихда ўз-ўзини англаши аҳамиятини қайд этувчи ёш (сул қанот) гегелчилар (Руге, Бруно, Бауэр, Феербах, Штраус ва б.)дан иборат эди. Ўнг ҳамда сўл гегелчилар ўртасида оралиқ гегелчилар (К. Розенкранс, И. Э. Эрдман ва б.) ҳам бўлган. К. Маркс ва Ф. Энгелс Гегел диалектик услубининг "рационал мағзи"ни ўзларининг тарихии материалистик тушуниш назариялари негизига қуйдилар. Франсияда Г.ка Кузен асос солди, Тен, Ренан, Гамелен, Андлер ва б. томонидан ривожлантирилди. Англияда Г.ни Стирлинг "Гегел сири" асари (1865) билан бошлаб берди. Бозанкет, МакТаггарт, Холдейн (виконт Клоанский), Бейли ва б. мазкур йўналишга мансуб булганлар. Г. Италияда ҳам кенг ривож топди (Жоберти, Росмини, Жентиле, Кроче). Шунингдек Россия, славян мамлакатлари, Скандинавия ва Голландияда кенг тарқалди. Гегел таъли-моти ўзга миллатлар онгига узоқ давр мобайнида таъсир кўрсатди. ХХ асрнинг 20-йилларидан Гегел ғояларига қизиқиш борасида янги давр бошланди (қаранг Неогегелчилик).

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил