Гексаметилентетрамин (Ҳехаметҳйлентетраминум), уротропин, гексамин, уризол, метенамин — антисептик модда, аммиакни формалдегиднинг сувдаги эритмасига таъсир эттириб олинади. Рангсиз ёки оқ ҳидсиз кристалл модда.

Мол. м. 140,19, зичлиги 1270 кг/м3 (25°). Сувда эрийди; 14° дан паст температурада барқарор моногидрат ҳосил қилади. Эфир, бензол ва тетрахлоретанда ёмон эрийди. Чучмал, бир оздан кейин аччиқ таъми сезилади. Кучсиз кислоталар билан беқарор тузлар беради; кучли кислоталар таъсирида НҲ3 ва формалдегидга ажралади; ишқор эритмалари таъсирига чидамли. Гексаметилентетрамин— кучсиз нуклеофил: бензил, аллил ва фенацилгалогенидлар билан моноалкил гексамин тузларини ҳосил қилади. гексаметилентетраминнинг сирка кислотадаги эритмаси кучсиз оксидловчи бўлиб, аминларни алдегидлар ёки кетонларга айлантиришда ишлатилади. Аммоний нитрат ва сирка алдегид иштирокида тутовчи ҲНО, ни нитролашда гексаметилентетрамин портловчи модда — гексоген ҳосил қилади. Саноатда гексаметилентетрамин вакуумда формалдегидга аммиак таъсир эттириб олинади. Гексаметилентетрамин дори препарат (уротропин, калсекс), антисептик модда, фенолформалдегид смолаларни қотирувчи, фунгицид, портловчи моддалар и.ч.да бошлангич маҳсулот сифатида ишлатилади. У ёқилғи ўрнида ("қуруқ спирт"), аналитик кимёда эритмалар таркибидаги Фе(ҲИ), АИ(Илл), Cр(ИҲ), Ти(ИВ) бирикмаларини чўктиришда ҳам қўлланади. Илк бор гексаметилентетраминни А. М. Бутлеров 1861 йилда НҲ3 ва полиформалдегиддан синтез қилган. Систит, пиелит ва сийдик йўлларининг бошқа яллиғланиш касалликларида, баъзи аллергик касалликларда қўлланади. Таблетка шаклида ва 40% ли эритмаси 5—10 мл дан ампулада чикарилади.

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил