Gender kamsitish

Гендер камситиш ёки сексизм — маълум бир жинс вакилига қаратилган нотўғри фикр ёки камситиш. Жинсий камситиш ҳар кимга таъсир қилиши мумкин, лекин бу биринчи навбатда аёллар ва қизларга кўпроқ таъсир ўтказади[1]. Бу стереотиплар ва гендер роллари билан боғланган[2][3] ва бир жинс ёки жинснинг бошқасидан устун эканлигига ишонишни ўз ичига олиши мумкин. Ҳаддан ташқари жинсий беҳурматлик жинсий зўравонлик, зўрлаш ва жинсий тажовузнинг бошқа шаклларини ривожлантириши мумкин[4]. Гендер камситиш сексизмни ўз ичига олади. Бу атама одамларга нисбатан уларнинг жинс идентификатори[5] ёки уларнинг жинси фарқлари асосида камситиш сифатида аниқланади[6]. Гендер камситишнинг, айниқса, иш жойидаги тенгсизлик йўналиши кўпроқ учрайди[6]. Бу ҳудуддаги ижтимоий ёки маданий урф-одатлар ва меъёрлардан келиб чиқиши мумкин[7].
Этимологияси ва таърифлар
Фред Р. Шапиронинг сўзларига кўра, „сексизм“ атамаси катта эҳтимол билан 1965-йил 18-ноябрда Паулине М. Леэт томонидан Франклин ва Маршалл коллежида „Талабалар-факултет форуми“ пайтида киритилган[8][9]. Хусусан, жинсий камситиш сўзи Леэтнинг „Аёллар ва Бакалаврлар“ форумидаги нутқида учрайди ва у бунга ирқчилик билан солиштириш орқали аниқлик киритади. Қисман (саҳифада) "Мунозара қилганингизда … кам аёллар яхши шеър ёзганлиги сабабли, бу уларнинг бутунлай четланишини оқлайди, сиз ирқчи позициясига ўхшаш позицияни эгаллайсиз — мен сизни бу ҳолатда „сексист“ деб аташим мумкин. . . . Ирқчи ҳам, сексист ҳам худди содир бўлган ҳамма нарса ҳеч қачон содир бўлмагандек ҳаракат қилади ва иккаласи ҳам ҳар иккала ҳолатда аҳамияциз бўлган омилларга мурожаат қилиб, кимнингдир қадр-қиммати тўғрисида қарор қабул қилади ва хулоса чиқаради"[8].
Шунингдек, Шапиронинг сўзларига кўра, биринчи марта „сексизм“ атамаси босма нашрларда Каролин Бирднинг 1968-йил 15-ноябрда „Он Беинг Борн Фемале“ журналида чоп этилган „Аёл бўлиб туғилиш тўғрисида“ мақоласида пайдо бўлган[8]. Бу нутқида у қисман шундай деди: „Хорижда биз кўп жиҳатдан сексист мамлакат эканлигимиз эътироф этилади. Жинсий камчилик муҳим бўлмаганда, жинсий камситиш одамларни жинсига қараб баҳолайди. Сексизм ирқчилик билан қофиялаш учун мўлжалланган“[8].
Сексизмни бир жинснинг бошқасидан устун эканлигига ишонишга асосланган мафкура сифатида айтиш мумкин[10][11][12]. Бу гендерга асосланган камситиш, нотўғри қараш ёки стереотиплар бўлиб, кўпинча аёллар ва қизларга нисбатан ифодаланади[1].
Социология сексизмни индивидуал ва институционал даражада намоён бўлишини кўриб чиқди[10]. Ричард Шефернинг сўзларига кўра, сексизм барча асосий ижтимоий институтлар томонидан фойдаланилади[10]. Социологлар ирқчилик каби бошқа мафкуравий зулм тизимлари ўртасидаги ўхшашликларни тасвирлайдилар, бу ҳам индивидуал, ҳам институционал даражада ишлайди[13]. Илк аёл социологлар Шарлотта Перкинс Гилман, Ида Б. Wеллс ва Гарриэт Мартинеау гендер тенгсизлиги тизимларини тасвирлаб бердилар, лекин кейинчалик пайдо бўлган сексизм атамасини ишлатмадилар. Функсионалистик парадигмани қабул қилган социологлар, масалан Талкотт Парсонс гендер тенгсизлигини гендернинг диморфик моделининг табиий натижаси деб тушунтирди[14].
Психологлар Мери Кроуфорд ва Рода Унгер сексизмни „аёлларга бир гуруҳ сифатида салбий муносабат ва қадриятларни“ ўз ичига олган шахслар томонидан қабул қилинган нотўғри қарашлар деб таърифлайдилар[15]. Питер Глик ва Сюзан Фиске аёллар ҳақидаги стереотиплар қандай қилиб ижобий ва салбий бўлиши мумкинлигини ва одамлар ўзларига хос бўлган стереотипларни душман сексизм ёки хайрихоҳ сексизмга бўлишларини тасвирлаш учун амбивалент сексизм атамасини ишлаб чиқдилар[16].
Феминист муаллиф Белл Ҳоокс сексизмни аёллар учун ноқулайликларга олиб келадиган зулм тизими сифатида белгилайди[17]. Феминист файласуф Мерилин Фрай сексизмни эркак устунлиги, эркак шовинизми ва мисогиниянинг „муносабати-концептуал-когнитив-ориэнтацион комплекси“ сифатида баҳо беради[18].
Файласуф Кате Манне сексизмни патриархал тартибнинг бир тармоғи сифатида белгилайди. Унинг таърифида сексизм патриархал меъёрларни рационализация қилади ва оқлайди, мисогиниядан фарқли ўлароқ, патриархал меъёрларни тартибга солувчи ва амалга оширадиган тармоқ. Манненинг таъкидлашича, жинсий камситиш кўпинча патриархал ижтимоий тузилмаларни табиий, яхши ёки муқаррар қилиб кўрсатишга ҳаракат қилади, шунинг учун уларга қаршилик кўрсатиш учун ҳеч қандай сабаб йўқдек туюлади[19].
Тарихи
Қадимги дунё

Қадимги Мисрда аёлларнинг мақоми оталари ёки эрларига боғлиқ бўлган, лекин улар мулкий ҳуқуқларга эга бўлиб, судда даъвогар сифатида қатнашишлари мумкин эди[20]. Англо-саксон давридаги аёллар одатда эркакларга тенг мақомга эга эдилар[21]. Бироқ, феодал жамиятга қадар бўлган кўплаб жамиятлар аёлларга бугунги аёллардан кўра юқорироқ мавқега эга бўлгани ҳақидаги ғояни тасдиқловчи далиллар етишмайди[22][23]. Қишлоқ хўжалиги ва ўтроқ маданиятлар қабул қилингандан сўнг, бир жинс бошқасидан паст деган тушунча пайдо бўлди; кўпинча бу аёллар ва қизларга қаратилган[24]. Қадимги дунёда аёлларга нисбатан тенгсиз муносабатда бўлган ҳолатларга аёлларнинг сиёсий жараёнда иштирок этишига тўсқинлик қилувчи ёзма қонунлар мисол бўла олади. Қадимги Римда аёллар овоз бериш ёки сиёсий лавозимни эгаллашлари мумкин эмас эди[25]. Яна бир мисол, болаларга аёлларнинг камситилишини сингдирувчи илмий матнлар. Қадимги Хитойдаги аёлларга аёл болалигида отасига, никоҳда эрига, бевалигида ўғлига бўйсуниши кераклиги ҳақидаги Конфуций тамойиллари ўргатилган[26].
Жодугар овлари ва синовлари

Сексизм ХВ-ХИИИ асрларда жодугарлар синовларини кучайтирган пайтларга нисбатан туртки бўлиши мумкин[27]. Илк замонавий Европада ва Шимолий Америкадаги Европа колонияларида жодугарлар христиан оламига таҳдид солаётгани ҳақида даъволар илгари сурилди. Бу аёлларнинг таъқиб қилинишида ўша даврдаги мисогиния рол ўйнади[28][29].
Жодугар овлари ва синовларида катта рол ўйнаган Гейнрих Крамернинг „Маллеус Малефикарум“ китобида муаллиф аёлларнинг сеҳргарлик билан эркакларга қараганда кўпроқ шуғулланишини таъкидлайди ва шундай ёзади:
- Аёлнинг ёвузлиги учун барча ёвузлик оздир . . . Дўстлик душмани, қочиб бўлмайдиган жазо, зарурий ёвузлик, табиий васваса, орзу қилинган офат, маиший хавф, ёқимли зиён, очиқ ранглар билан бўялган табиатнинг ёвузлигидан бошқа нима бор аёлда![30]
Жодугарлик (сеҳргарлик, фолбинлик) бир қанча мамлакатларда, жумладан Саудия Арабистонида ҳам ноқонуний ҳисобланади, мамлакатда бу жиноят ўлим билан жазоланади. 2011-йилда Саудияда „фолбинлик ва сеҳргарлик“ учун бир аёлнинг боши жудо қилинган[31]. Фолбинликда айбланиб аёлларни ўлдириш дунёнинг баъзи қисмларида кенг тарқалган; масалан, Танзанияда ҳар йили 500 га яқин кекса аёллар бундай айбловлар ортидан ўлдирилади[32].
Аёллар жодугарликда ва кейинчалик зўравонликда айбланса, кўпинча камситишнинг бир нечта шакллари ўзаро таъсир қилади — масалан, жинсга асосланган камситиш ва кастага асосланган дискриминация, Ҳиндистон ва Непалда бўлгани каби нисбатан кенг тарқалган жиноятлар содир бўлади[33][34].
Никоҳни қоплаш ва бошқа қоидалар

ХХ асргача АҚШ ва Англия қонунчилигида „никоҳ бўйича эр ва хотин бир шахс бўлиб, никоҳ давомида аёлнинг борлиғи ёки қонуний мавжудлиги тўхтатиб қўйиладиган“ яширин тизим ҳукм сурган[36]. АҚШ аёллари 1875-йилгача қонуний равишда „шахслар“ сифатида белгиланмаган[37]. Никоҳ ҳокимияти деб аталадиган шунга ўхшаш ҳуқуқий таълимот Рим Голландия қонунчилигида мавжуд эди (ва ҳозирги Эсватинида қисман амал қилади).
Турмушга чиққан аёлларнинг ҳуқуқларини чеклаш бир неча ўн йиллар олдин Ғарб мамлакатларида кенг тарқалган эди: масалан, франсузларнинг турмуш қурган аёллари 1965-йилда эрининг рухсатисиз ишлаш ҳуқуқини қўлга киритдилар[38][39][40] ва Ғарбий Германияда аёллар бунга 1977-йилда эришдилар[41][42]. Франко даврида, Испанияда турмушга чиққан аёл ишга жойлашиш, мулкка эгалик қилиш ва уйдан узоқда саёҳат қилиш учун эрининг розилиги (пермисо маритал деб аталади) талаб қилинган. 1975-йилда никоҳ рухсати бекор қилинди[43]. Австралияда 1983-йилгача турмушга чиққан аёлнинг паспорт аризасига эри рухсат бериши керак эди[44].
Дунёнинг турли бурчакларида аёллар никоҳ орқали қонуний ҳуқуқларини йўқотишда давом этмоқда. Масалан, Яманнинг никоҳ қоидаларига кўра, хотин эрига итоат қилиши ва унинг рухсатисиз уйдан чиқмаслиги керак[45]. Ироқда қонун эрларга хотинларини қонуний равишда „жазолаш“га рухсат берган[46]. Конго Демократик Республикасининг Оила кодексига кўра, эр уй хўжалиги бошлиғи ҳисобланади; хотин эрига бўйсуниши учун қарздор; хотин қаерда яшашни хоҳламасин, эри билан бирга яшаши керак; хотинлар эса судга иш қўзғатиш ёки бошқа суд ишларини қўзғатиш учун эрининг рухсатига эга бўлиши керак[47].
Никоҳда аёлларга нисбатан суиистеъмоллик ва камситиш амалиётлари кўпинча сеп, келин нархи ва маҳр каби молиявий тўловлардан келиб чиқади[48]. Бу битимлар кўпинча эр томонидан хотинни мажбуран назорат қилишни қонунийлаштириш ва унга ўз устидан ҳокимият беришни кўрсатади. Масалан , Шахсий мақом кодексининг (Тунис) 13-моддасида шундай дейилган: „Эр, маҳрни тўламаган ҳолда, аёлни никоҳни тўлдиришга мажбурламаслиги керак“[49][50] дегани, агар маҳр тўланади, никоҳда зўравонликка рухсат берилади. Шу муносабат билан, танқидчилар Тунисдаги аёлларнинг гўё ютуқлари ва минтақадаги илғор мамлакат сифатидаги имиджини шубҳа остига қўйишди ва у ерда аёлларга нисбатан камситиш жуда кучли эканлигини таъкидладилар[51][52][53].
Қийноқларга қарши Бутунжаҳон ташкилоти (ОМCТ) „мустақиллик ва зўравон эрни тарк этиш“ аёлларга нисбатан қўпол муносабатда бўлишни тўхтатишда ҳал қилувчи аҳамиятга эга эканлигини тан олди[54]. Бироқ, дунёнинг баъзи қисмларида, турмуш қургандан сўнг, аёллар зўравон эрини тарк этиш имконияти жуда кам: ажралиш кўплаб ҳолатларда жуда қийин, чунки судда никоҳни бекор қилиш учун асосли исбот зарур. Масалан, Афғонистонда ўз уйини тарк этган хотин „қочиб кетгани“ учун қамоққа тушиш хавфи бор[55][56]. Бундан ташқари, кўплаб собиқ Британия колониялари, Ҳиндистон никоҳ ҳуқуқларини тиклаш тушунчасини сақлаб[57], хотин суд томонидан эрига қайтиши мумкин; агар у буни қилмаса, у судга ҳурмацизлик сифатида ушлаб турилиши мумкин[58][59]. Бошқа муаммолар келиннинг нархини тўлаш билан боғлиқ: агар хотини кетмоқчи бўлса, эри аёлнинг оиласига тўлаган келин нархини қайтаришни талаб қилиши мумкин. Аёлнинг оиласи кўпинча уни тўлай олмайди ёки тўлашни хоҳламайди[60][61][62].
Никоҳ билан боғлиқ қонунлар, қоидалар ва анъаналар дунёнинг кўп жойларида аёлларга нисбатан камситишда давом этмоқда ва аёлларга нисбатан ёмон муносабатда бўлишга, хусусан жинсий зўравонлик ва жинсий ҳаётга нисбатан ўз тақдирини ўзи белгилашга ҳисса қўшишда давом этмоқда. Бу сабаблар орқали аёллар ҳуқуқларининг бузилиши тан олинмоқда. 2012-йилда ўша пайтдаги Инсон ҳуқуқлари бўйича Олий комиссар Нави Пиллай шундай деган эди:
Аёлларга кўпинча мулк сифатида қаралади, улар турмуш, одам савдосига, жинсий қулликка сотилади. Аёлларга нисбатан зўравонлик кўпинча жинсий зўравонлик шаклида бўлади. Бундай зўравонлик қурбонлари кўпинча фоҳишаликда айбланади ва ўз тақдири учун жавобгар бўлади. Бепушт аёллар эса эрлар, оилалар ва жамоалар томонидан рад этилади. . . . . Аёлларнинг ўз таналарида тўлиқ автономияга эга бўлишини таъминлаш аёллар ва эркаклар ўртасидаги туб тенгликка эришиш йўлидаги биринчи муҳим қадамдир. Қачон, қандай ва ким билан жинсий шерикни танлаши, қачон, қандай ва ким билан фарзанд кўришни танлаши каби шахсий муаммолар — муносиб ҳаёт кечиришнинг омили ҳисобланади[63].
Сайлов ҳуқуқи ва сиёсат

Гендер сиёсий соҳада аёлларни камситиш воситаси сифатида ишлатилган. Янги Зеландия аёлларга овоз бериш ҳуқуқини берган биринчи давлат бўлган. 1893-йилга қадар аёлларнинг сайлов ҳуқуқига эришилмаган эди. Саудия Арабистони 2015-йил август ойи ҳолатига кўра, 2011-йилда аёлларга овоз бериш ҳуқуқини кенгайтирган энг охирги давлатдир[64]. Баъзи Ғарб давлатлари ҳам аёлларга овоз бериш ҳуқуқига нисбатан яқинда рухсат берган. Швецария аёллари 1971-йилда федерал сайловларда овоз бериш ҳуқуқини қўлга киритдилар[65]. Аппензелл Иннеррҳоден 1991-йилда Швецария Федерал Олий суди томонидан аёлларга маҳаллий масалалар бўйича овоз бериш ҳуқуқини берган охирги кантон бўлди[66]. Франсуз аёлларига 1944-йилда овоз бериш ҳуқуқи берилган[67][68]. Грецияда аёллар сайлов ҳуқуқини 1952-йилда қўлга киритдилар[69]. Лихтенштейнда аёллар сайлов ҳуқуқини 1984-йилги референдум орқали қўлга киритдилар[70][71].
Бугунги кунда деярли ҳар бир аёл овоз бериш ҳуқуқига эга бўлса-да, сиёсатда аёллар учун ҳали олдинга силжишлар мавжуд. Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, бир қанча демократик давлатлар, жумладан Австралия, Канада ва Қўшма Штатларда аёллар ҳали ҳам матбуотда гендер стереотиплари ёрдамида намойиш этилмоқда[72]. Кўплаб муаллифлар оммавий ахборот воситаларидаги гендер фарқлари 1980-йиллардагига қараганда бугунги кунда камроқ эканлигини кўрсатди, аммо ҳали ҳам мавжуд. Айрим масалалар (масалан, таълим) аёл номзодлар билан, бошқа масалалар (масалан, солиқлар) эса эркак номзодлар билан боғлиқ бўлиши мумкин[72]. Бундан ташқари, аёл номзодларнинг ташқи кўриниши ва шахсияти каби шахсий фазилатларига кўпроқ эътибор берилади, чунки аёллар ҳиссий ва қарам сифатида тасвирланган[72].
Эркаклар ва аёллар ўртасида қонун чиқарувчи ҳокимиятнинг кенг тарқалган номутаносиблиги мавжуд. Қонун чиқарувчи органларда аёллар ва эркаклар нисбати Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг гендер имкониятларини кенгайтириш чора-тадбирларида ва унинг янги тимсоли Гендер тенгсизлик индексида гендер тенглиги ўлчови сифатида ишлатилади. Хитой ҳақида гапирилса, Ланян Чен сиёсатни ишлаб чиқишда аёллардан кўра эркаклар кўпроқ посбон бўлгани сабабли, бу аёллар эҳтиёжларининг тўғри ифодаланмаслигига олиб келиши мумкинлигини айтди. Шу маънода қонун ижодкорлигидаги тенгсизлик ҳам гендер камситишини келтириб чиқаради[73].
Менюлар
1980-йилларнинг бошларига қадар баъзи юқори даражадаги ресторанларда иккита меню мавжуд эди: эркаклар учун нархлар кўрсатилган оддий меню ва нархлар кўрсатилмаган аёллар учун иккинчи меню (у „аёллар менюси“ деб номланган), шунинг учун овқатланувчи аёл маҳсулотларнинг нархини билмаган[74]. 1980 йилда Кетлин Биcк Ғарбий Голливуддаги Л’Орангериэ-да кечки овқатга эркак бизнес шеригини олиб кетди. Унга нархларисиз аёллар менюси ва унинг меҳмонига нархлари кўрсатилган меню берилгандан сўнг, Биcк адвокат Глория Аллредни аёллар менюси Калифорния фуқаролик ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунга зид бўлгани сабабли камситиш бўйича судга мурожаат қилиш учун ёллади[74]. Биcкнинг таъкидлашича, аёллар менюсини нархларисиз олиш уни „хўрланган ва ғазабланган“ ҳис қилган. Ресторан эгалари бу амалиётни аёл киши хонага кирганида эркаклар ўрнидан туриши каби хушмуомалалик сифатида қилинганини айтиб, ҳимоя қилди. Даъво бекор қилинган бўлса ҳам, ресторан ўзининг жинсга асосланган меню сиёсатини тугатди[74].
Вақтга боғлиқ тенденсиялар
2021-йилда ўтказилган тадқиқотда Америка Қўшма Штатларида 2004-йилдан 2018-йилгача гендер камситиш даражаси ўзгарганлиги ҳақида кам бўлса-да далиллар топилди[75].
Гендер стереотиплари
Гендер стереотиплари аёллар ва эркакларнинг хусусиятлари ва хулқ-атвори ҳақида кенг тарқалган эътиқоддир[76]. Эмпирик тадқиқотлар шуни кўрсатдики, эркаклар кўпроқ ижтимоий жиҳатдан қадрланади ва бир қатор фаолиятда аёлларга қараганда кўпроқ ваколатлироқдир[77][78]. Дастин Б. Томан ва бошқалар (2008) „гендер-математик стереотипнинг бошқа таркибий қисмларига нисбатан қобилиятнинг ижтимоий-маданий аҳамияти математикага интилаётган аёлларга таъсир қилиши мумкин“ деб тахмин қиладилар. Аёлларнинг математика натижаларини икки хил гендер-математик стереотип компонентлари, яъни математика қобилияти ва математикага бўлган саъй-ҳаракатларини таққослаш бўйича тажриба орқали, Томан ва бошқалар аёлларнинг математик кўрсаткичларига салбий қобилият стереотипи кўпроқ таъсир қилишини аниқладилар. Бу ҳаракат компоненти эмас, балки Қўшма Штатлардаги ижтимоий-маданий эътиқодлар таъсирида. Ушбу эксперимент ва Қўшма Штатлардаги социал-маданий эътиқодлар натижасида, Томан ва бошқалар одамларнинг илмий натижаларига ижтимоий-маданий эътиқодлар таъсирида бўлган гендер-математик стереотип компоненти таъсир қилиши мумкин деган хулосага келишди[79].
Тилда
Тил орқали жинсий камситиш, маълум бир жинс вакилларини қадрсизлантиришини кўрсатади[80]. Тил орқали жинсий камситиш кўп ҳолларда, эркаклар устунлигини сақлаб қолади[81]. Тилдаги камситиш онгга, воқеликни идрок этишга, маданий фикр ва узатишга ва ижтимоийлашувга таъсир қилади[80]. Тадқиқотчилар меъёр сифатида эркак тилидаги семантик қоидани аниқладилар[82]. Бу гендер камситишга олиб келади, чунки эркак стандарт бўлиб қолади ва эркак бўлмаганлар паст даражага тушади[82]. Тилдаги сексизм билвосита жинсий камситишнинг бир шакли ҳисобланади[83].
Бунга қуйидаги мисоллар киради:
- „Инсоният“, „одам“ (инсониятни назарда тутади), „йигитлар“ ёки „офицерлар ва эркаклар“ каби аралаш жинслар гуруҳига мурожаат қилиш учун умумий эркак атамаларидан фойдаланиш
- Номаълум жинсдаги шахсга мурожаат қилиш учун бирлик эркак олмошидан (у, унинг, уни) сукут бўйича фойдаланиш
- Бизнесмен, раис ёки полициячи каби эркак бўлмаган шахслар томонидан бажарилиши мумкин бўлган „-ман“ билан тугайдиган атамалар
- Кераксиз гендер белгиларидан фойдаланиш, масалан, „эркак ҳамшира“ оддийгина „ҳамшира“ сукут бўйича аёл эканлигига ишора қилади[84].
Жинсий ва гендер-нейтрал тил
ХХ асрнинг турли хил феминистик ҳаракатлари, либерал феминизм ва радикал феминизмдан тортиб, феминизм, постмодерн феминизм ва қуээр назариясигача, ўз назариясида тилни ҳисобга олган[85]. Ушбу назарияларнинг аксарияти маърузачиларнинг ўз тилларидан фойдаланиш услубини ўзгартиришни талаб қиладиган танқидий позицияни сақлаб қолди.
Инглиз тилидан бошқа тилларда жинсий камситиш
Франсуз[86] ва испан[87] каби роман тиллари жинсий камситишни кучайтирувчи сифатида қаралиши мумкин, чунки эркак шакли сукут бўйича. „Соғиндим“ деган маънони англатувчи " мадузел " сўзи 2012 йилда Бош вазир Франсуа Фиён томонидан франсуз маъмурий шаклларидан чиқариб юборилган деб эълон қилинган эди. [86] Ҳозирги босим аралаш жинсли гуруҳда эркак кўплик олмошини ўзгартириш учун сукут бўйича фойдаланишни талаб қилади. [88] Испан тилига келсак, Мексика Ички ишлар вазирлиги сексистик тилдан фойдаланишни камайтириш бўйича қўлланмани нашр этди. [87]
Немис тилида сўзлашувчилар жинсий алоқанинг грамматика билан қандай кесишиши ҳақида ҳам саволлар беришди. [89] Немис тили жинси, сони ва ҳолатлари учун оғир флексияга эга; инсоннинг касби ёки мавқеини билдирувчи деярли барча отлар жинсга қараб фарқланади. Кўпроқ жинсга боғлиқ бўлмаган конструкциялар учун баъзан ўрнига герунд отлари қўлланади, чунки бу кўпликдаги грамматик жинс фарқини йўқ қилади ва уни бирликда сезиларли даражада камайтиради. Масалан, диэ Студентен („эркаклар талабалари“) ёки диэ Студентиннен („талабалар аёллар“) ўрнига диэ Студиэренден („ўқиётганлар“) деб ёзилади. [90] Бироқ, бу ёндашув ноаниқлик элементини киритади, чунки герунд отлари ўзларининг асосий машғулоти сифатида мунтазам равишда шуғулланувчини эмас, балки ҳозирда фаолият билан шуғулланувчини билдиради. [91]
Хитой тилида баъзи ёзувчилар ёзма белгилар тузилишига хос бўлган жинсий алоқага ишора қилдилар. Мисол учун, эркак учун характер жасорат ва таъсир каби ижобий фазилатлар билан боғлиқ бўлса, хотин учун характер аёл қисми ва супургидан иборат бўлиб, паст баҳо ҳисобланади. [92]
Гендерга хос камситувчи атамалар
Жинсга хос камситувчи атамалар бошқа одамни жинси туфайли қўрқитади ёки уларга зарар етказади. Сексизм тилда гендерга қаратилган салбий таъсирлар билан ифодаланиши мумкин[93]. Мисол учун, аёлни „аёл“ эмас, балки „қиз“ деб ҳам аташ мумкин, бу уларнинг бўйсунувчи ёки тўлиқ етук эмаслигини англатади. Бошқа мисоллар орасида беҳаё сўз бор. Баъзи сўзлар трансгендерлар учун ҳақоратли, жумладан, „траннй“, „у-эркак“ ёки „ҳе-ше“. Қасддан нотўғри жинс (кимдирга нотўғри жинс белгилаш) ва „ит“ олмоши ҳам камситувчи ҳисобланади[94].
Касбий сексизм
Касбий сексизм иш жойида содир бўлган, одамнинг жинсига асосланган камситувчи амалиётлар, баёнотлар ёки ҳаракатларни англатади. Касбий сексизмнинг шаклларидан бири бу иш ҳақини камситишдир. 2008-йилда Иқтисодий Ҳамкорлик ва Тараққиёт Ташкилоти (ОЭCД) аёлларнинг бандлик кўрсаткичлари кенгайган, гендер бандлиги ва иш ҳақи тафовутлари деярли ҳамма жойда қисқарган бўлса-да, аёллар ўртача иш билан таъминланиш имконияти ҳали ҳам 20 % камроқ эканлигини аниқлади. Бу эркакларга қараганда 17 % камроқ. [95] Ҳисоботда шундай дейилган:
[Кўпгина мамлакатларда] меҳнат бозоридаги дискриминация, яъни бир хил маҳсулдор шахсларга фақат маълум бир гуруҳга мансуб бўлганликлари учун тенгсиз муносабатда бўлиш ҳали ҳам бандлик ва иш имкониятлари сифатидаги номутаносибликни кучайтирувчи ҳал қилувчи омил бўлиб қолмоқда [. . . ] Эмплоймент Оутлоокнинг ушбу нашрида келтирилган далиллар шуни кўрсатадики, тахминан 8 Иқтисодий ҳамкорлик ва ҳамкорлик ташкилоти мамлакатларидаги гендер бандлик тафовутидаги фарқнинг 30 фоизини меҳнат бозоридаги камситиш амалиёти билан изоҳлаш мумкин[95][96].
Шунингдек, Иқтисодий ҳамкорлик ташкилотининг деярли барча мамлакатлари, шу жумладан АҚШ[97] камситишларга қарши қонунларни ўрнатган бўлса-да, бу қонунларни амалга ошириш қийинлиги маълум[95].
Асосан эркак меҳнат гуруҳларига кирадиган аёллар токенизмнинг салбий оқибатларини бошдан кечиришлари мумкин: ишлаш босими, ижтимоий изоляция ва ролларни қамраб олишда[98]. Токенизм сексизмни камуфляж қилиш, эркак ишчиларнинг иш жойидаги афзалликларини сақлаб қолиш учун ишлатилиши мумкин[98]. Ташкилотда/компанияда ишлайдиган аёллар улуши ва уларнинг меҳнат шароитларини яхшилаш ўртасида ҳеч қандай боғлиқлик йўқ. Гендер масалаларига эътибор бермаслик аёлларнинг касбий муаммоларини кучайтириши мумкин[99].
2005-йилги Жаҳон қадриятлари сўровида респондентлардан иш ҳақи фақат эркаклар учун чекланган бўлиши керак деб ўйлашадими, деб сўрашган. Исландияда бу кўрсаткич 3,6 %, Мисрда эса 94,9 % эди[100].
Ишга қабул қилишда бўшлиқ
Тадқиқотлар бир неча бор Америка Қўшма Штатларидаги оналар тенг малакали оталарга қараганда камроқ ишга олинишини ва агар ишга қабул қилинган бўлса, болали эркак ходимларга қараганда камроқ маош олишини кўрсатди[101][102][103][104][105][106].
Бир тадқиқот шуни кўрсатдики, аёл ходимларнинг эркаклардан афзал кўрилиши натижалари бошқа тадқиқотчилар томонидан шубҳа билан кутиб олинди, чунки бу натижа бошқа кўплаб тадқиқотларга зид келади. Калифорния университетининг Ҳастингс юридик коллежи таниқли профессори Жоан C.Wиллиамс унинг методологияси билан боғлиқ муаммоларни кўтариб, у қўллаган хаёлий аёл номзодлар жуда яхши малакали эканлигини таъкидлади. Ўртача малакали ходимлар ёрдамида олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, эркак кишиларни ишга олиш, яхши маош таклиф қилиш ва мураббийликни таклиф қилиш эҳтимоли кўпроқ[107][108]
Европада меҳнат бозорида ўтказилган дала тажрибаларига асосланган тадқиқотлар аёллар жинсига асосланган камситишнинг жиддий даражаси йўқлигини исботлайди. Бироқ, тенгсиз муносабат ҳали ҳам муайян вазиятларда ўлчанади, масалан, номзодлар Белгияда юқори функсионал даражадаги лавозимларга мурожаат қилганда[109], улар Франсияда туғилиш ёшида мурожаат қилганларида[110], улар Австрияда эркаклар устунлик қиладиган касбларга мурожаат қилганларида[111] ўртадаги тенгсиз муносабатларни кўриш мумкин.
Даромаддаги фарқ

Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, дунё бўйлаб аёллар эркакларникига қараганда кам маош оладилар. Баъзиларнинг таъкидлашича, бу иш жойида кенг тарқалган гендер дискриминациясидан келиб чиқади. Бошқалар эса, иш ҳақидаги тафовут эркаклар ва аёлларнинг турли танловларидан келиб чиқади, масалан, аёлларнинг фарзанд кўришни эркакларга қараганда кўпроқ қадрлаши ва эркакларнинг бизнес, муҳандислик ва технология каби юқори маошли соҳаларда касб танлаши аёлларга қараганда кўпроқ.
Евростат 2008-йилда Европа Иттифоқига аъзо 27 та давлатда гендер ўртача иш ҳақи бўйича 27,5 % тафовутни аниқлади[112]. Шунга ўхшаб, ОЭCД 2009-йилда тўла вақтли ишлайдиган аёллар ОЭCД мамлакатларидаги эркакларникига қараганда 27 % кам маош олишини маъллум қилди[95][96].
Қўшма Штатларда 2009-йилда аёлларнинг эркакларга даромад нисбати 0,77 ни ташкил этди; тўлиқ вақтли, йил бўйи (ФТЙР) ишлайдиган аёллар ФТЙР эркакларига қараганда 77 % кўпроқ маош оладилар. Аёлларнинг иш ҳақи эркакларникига нисбатан 1960-йилдан 1980-йилгача (56,7-54,2 %) қисқарди, 1980-йилдан 1990-йилгача (54,2-67,6 %) тез ўсди. 1990-йилдан 2000-йилгача (67,6-71,2 %) тенглаштирилди ва 1960-йилдан 1980-йилгача (56,7-54,2 %) ўсди −77,0 %)[113][114]. 2010-йилларнинг охирига келиб, у 1990-2000-йиллардаги даражага камайди (68,6-71,1 %)[115][116]. 1963-йилда биринчи „Тенг иш ҳақи тўғрисида“ ги қонун қабул қилинганда, тўлиқ кунлик ишлайдиган аёллар эркакларга қараганда 48,9 % кўпроқ маош олганлар[113].
Чехия ва Словакияда олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, ҳукуматлар дискриминацияга қарши қонун қабул қилганидан кейин ҳам иш ҳақидаги гендер тафовутининг учдан икки қисми тушунтирилмаган ва сегрегация „бўшлиқнинг асосий манбаи“ бўлиб қолган[117].
Жинслар орасидаги тафовут касб ва касб доирасида ҳам фарқ қилиши мумкин. Масалан, Тайванда олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, иш ҳақи тўғрисидаги гендер тафовутларининг асосий қисми касбда ишлаш жараёнида содир бўлади[118]. Россияда тадқиқотлар шуни кўрсатадики, гендер иш ҳақи фарқи даромад даражаси бўйича нотекис тақсимланган[119]. Тадқиқот шуни кўрсатдики, „иш ҳақи бўйича қарзлар ва натура шаклида тўловлар, айниқса, энг кам маош оладиган ишчилар ўртасида иш ҳақи камситишини енгиллаштирди, бу эса Россия корхоналари раҳбарларининг ушбу тўлов шаклларини тақсимлашда ўз капиталини ҳисобга олишга жуда кам аҳамият беришларини кўрсатмоқда“[119].
Иш ҳақи бўйича гендер тафовути эркаклар ва аёллар ўртасидаги шахсий ва иш жойидаги хусусиятлардаги фарқлар (масалан, таълим, иш вақти ва касби), эркаклар ва аёллар ўртасидаги туғма хулқ-атвор ва биологик фарқлар ва меҳнат бозоридаги камситиш (гендер стереотиплари, мижоз ва иш берувчининг тарафкашлиги ва бошқалар) билан боғлиқ. Аёллар болаларни тарбиялаш учун эркакларникига қараганда кўпроқ вақт ажратадилар[120]. Айрим мамлакатларда, масалан, Жанубий Кореяда, турмуш қургандан сўнг, аёл ходимларни ишдан бўшатиш узоқ вақтдан бери мавжуд бўлган амалиётдир[121]. Профессор Линда К. Бабкокнинг „Wомен Донът Аск“ китобида ўтказган тадқиқоти шуни кўрсатадики, эркаклар иш ҳақини оширишни саккиз баравар кўпроқ сўрашади, бу эса иш ҳақи тенгсизлиги қисман жинслар ўртасидаги хулқ-атвор фарқлари натижаси бўлиши мумкинлигини кўрсатади[122]. Бироқ, тадқиқотлар, одатда, даромадга таъсир кўрсатадиган омилларни ҳисобга олгандан сўнг, гендер иш ҳақи фарқининг бир қисми тушунтирилмаганлигини аниқлайди; иш ҳақи фарқининг тушунтирилмаган қисми гендер камситиш билан боғлиқ[123].
Жинслар бўйича иш ҳақи фарқининг камситувчи компонентини баҳолаш турлича. ОЭCД маълумотларига кўра, ОЭCД мамлакатларидаги гендер иш ҳақи фарқининг тахминан 30 % дискриминация туфайлидир[95]. Австралия тадқиқотлари шуни кўрсатадики, камситиш эркаклар ва аёллар ўртасидаги иш ҳақи фарқининг тахминан 60 % ни ташкил қилади[124] . Қўшма Штатлардаги гендер иш ҳақи фарқини ўрганувчи тадқиқотлар берган маълумотга кўра, иш ҳақига таъсир этувчи омилларни назорат қилгандан сўнг, иш ҳақи фарқининг катта қисми тушунтирилмайди. Коллеж битирувчилари устида олиб борилган бир тадқиқот шуни кўрсатдики, бошқа барча омиллар ҳисобга олинса, иш ҳақи бўйича тушунарсиз бўлган қисми ўқишни тугатгандан кейин бир йил ўтгач беш фоизни ва ўқишни тугатгандан кейин ўн йил ўтгач 12 фоизни ташкил қилади[125][126][127]. Америка Университет Аёллари Ассоциацияси томонидан олиб борилган тадқиқот шуни кўрсатдики, Қўшма Штатларда битирувчи аёллар бир хил иш билан шуғулланадиган ва бир хил мутахассислик бўйича эркакларникига қараганда камроқ маош олади[128].

Иш ҳақини камситиш, талаб ва таклифнинг иқтисодий консепциясига зид бўлган назарияга кўра, агар товар ёки хизмат (бу ҳолда, меҳнат) талабга эга бўлса ва қийматга эга бўлса, у бозорда ўз нархини топади. Агар ишчи камроқ иш ҳақи эвазига тенг қиймат таклиф қилса, талаб ва таклиф кам ҳақ тўланадиган ишчиларга катта талабни кўрсатади. Агар корхона худди шу иш учун камроқ маошли ишчиларни ёллаган бўлса, у ўз харажатларини камайтиради ва рақобатдош устунликка эга бўлади. Талаб ва таклифга кўра, агар аёллар тенг қиймат таклиф қилса, талаб (ва иш ҳақи) ошиши керак, чунки улар ўз хизматлари учун эркакларникига қараганда яхшироқ нархни (пастроқ иш ҳақи) таклиф қилишади[130].
Корнелл университетида ва бошқа жойларда олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, Қўшма Штатлардаги оналар тенг малакали оталарга қараганда камроқ ишга олинади ва агар ишга олинган бўлса, болали эркак ходимларга қараганда камроқ маош олади[101][102][103][104][106]. ОЭCД „болалар аёлларнинг иш ҳақига сезиларли таъсири одатда Буюк Британия ва Қўшма Штатларда учрайди“ деб топди[131]. Оталар фарзандсиз эркакларникига қараганда ўртача 7500 доллар кўпроқ маош олади[132].
Гендер иш ҳақи фарқи иқтисодиёт учун катта йўқотишларга олиб келишини кўрсатадиган тадқиқотлар мавжуд[133].
Гендер идентификацияси камситиш
Гендер дискриминацияси — бу ҳақиқий ёки идрок этилган гендер кимлигига асосланган камситиш[134]. Гендер идентификатори „туғилишда шахснинг белгиланган жинсидан қатъи назар ёки ҳисобга олинмасдан, жинсга боғлиқ ўзига хослик, ташқи кўриниш ёки хулқ-атвор ёки бошқа жинсга боғлиқ хусусиятлар“ киради[134].
Оиладаги зўравонлик

Аниқ ставкалар кенг муҳокама қилинса-да, оиладаги зўравонлик асосан эркаклар томонидан аёлларга нисбатан содир этилганлиги ҳақида кўплаб маданиятлараро далиллар мавжуд[135][136][137]. Бундан ташқари, аёллар кўпинча зўравонликнинг оғир шаклларига дучор бўлишлари ва тажовузкор шерик томонидан жароҳатланиш эҳтимоли кўпроқ эканлиги ҳақида кенг консенсус мавжуд[136][137]. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти оиладаги зўравонликни гендерга асосланган зўравонлик шакли сифатида тан олади, у инсон ҳуқуқларининг бузилиши ва жинсий камситишнинг натижаси сифатида таърифлайди[138].
Оиладаги зўравонлик дунёнинг кўп жойларида жим кузатилади. Ҳатто қонуний равишда қабул қилинган. Мисол учун, 2010-йилда Бирлашган Араб Амирликлари (БАА) Олий суди, агар эркак кўринадиган из қолдирмаса, хотини ва болаларини жисмонан тартибга солишга ҳақли деган қарорга келди[139]. 2015-йилда Эқуалитй Ноw Шимолий Нигерия Жиноят кодексининг бола, ўқувчи, хизматчи ёки хотинни тузатиш деб номланган бўлимига эътибор қаратди, унда шундай дейилган: „(1) Ҳеч нарса оғир жароҳат етказиш билан боғлиқ бўлмаган жиноят эмас. Амалга оширган ҳар қандай шахслар: .. эр ўз хотинини тузатиш мақсадида, бунда эр ва хотин ҳар қандай маҳаллий қонун ёки одатларга бўйсунади, шундагина тузатиш қонуний деб топилади“[140].
Намойиш учун қотиллик уйдаги зўравонликнинг яна бир кўриниши бўлиб, дунёнинг бир қанча мамлакатларида қўлланиладиган зўравонлик бўлиб, уларнинг қурбонлари асосан аёллардир[141]. Номус учун қотилликлар, уюштирилган никоҳга киришдан бош тортиш, қариндошлар маъқулламаган муносабатларни сақлаб қолиш, никоҳдан ташқари жинсий камситиш, зўрлаш қурбони бўлиш, номуносиб деб кўрилган кийим ёки гомосексуализм туфайли содир бўлиши мумкин[142][143][144]. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Гиёҳванд моддалар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси таъкидлаганидек, „бизнинг жиноятларимиз, жумладан, қотиллик тарихдаги гендерга асосланган зўравонликнинг энг қадимги шаклларидан биридир“[145].
Намойиш учун қотиллик ва тошбўрон қилиш каби амалиётлар баъзи мамлакатларда асосий сиёсатчилар ва бошқа расмийлар томонидан қўллаб-қувватланмоқда. Покистонда, 2008-йилда Балужистондаги шарафли қотилликлардан сўнг, беш аёл Балужистоннинг Умрани қабиласининг қабиладошлари томонидан ўлдирилади. Покистон федерал почта хизмати вазири Исрар Уллоҳ Зеҳри бу амалиётни ҳимоя қилди:[146] „Бу кўп асрлик анъаналар ва мен. уларни ҳимоя қилишда давом этаман. Фақат ахлоқсиз ишларга қўл урганларгина қўрқсинлар“[147]. 2006-йилдаги Сакине Муҳаммад Аштианий (Эронда тошбўрон қилингани учун халқаро босим остида қолдирган) иши ортидан Эрон Инсон ҳуқуқлари кенгашининг юқори мартабали вакили ва раҳбари Муҳаммад-Жавод Ларижоний тошбўрон қилиш амалиётини ҳимоя қилди; унинг таъкидлашича, бу қатл қилишдан кўра „камроқ жазо“ эди, чунки бу маҳкумларга омон қолиш имкониятини берди[148].
Сирли ўлимлар (турмуш қурган аёлларнинг ўлдирилиши ёки ўз жонига қасд қилишга мажбурлаш) никоҳ учун юқори тўловни тўлашга қодир бўлмаган аёлларнинг ўлдирилиши натижасида юзага келади. Халқаро Амнистия ташкилотига кўра, „маҳр билан боғлиқ зўравонликнинг давом этаётган ҳақиқати аёлларга мулк сифатида қаралганда нима бўлиши мумкинлигига мисолдир“[149].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Тҳере ис а cлеар анд броад cонсенсус амонг аcадемиc счоларс ин мултипле фиэлдс тҳат сехисм реферс примарилй то дисcриминатион агаинст wомен, анд примарилй аффеcц wомен. Сеэ, фор эхампле:
- ↑ Мацумото, Давид. Тҳе Ҳандбоок оф Cултуре анд Псйчологй. Охфорд Университй Пресс, 2001 — 197-бет. ИСБН 978-0-19-513181-9.
- ↑ Накдимен, К. А. (1984). "Тҳе Пҳйсиогномиc Басис оф Сехуал Стереотйпинг". Америcан Жоурнал оф Псйчиатрй 141 (4): 499–503. дои:10.1176/ажп.141.4.499. ПМИД 6703126. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-жоурнал-оф-псйчиатрй_1984-04_141_4/паге/499.
- ↑ Форcибле Рапе Институтионализед Сехисм ин тҳе Cриминал Жустиcе Сйстем| Гералд Д. Робин Дивисион оф Cриминал Жустиcе, Университй оф Неw Ҳавен
- ↑ Маcклем, Тонй. Беёнд Cомпарисон: Сех анд Дисcриминатион. Неw Ёрк: Cамбридге Университй Пресс, 2003. ИСБН 978-0-521-82682-2.
- ↑ 6,0 6,1 Шарйн Анн Ленҳарт. Cлиниcал Аспеcц оф Сехуал Ҳарассмент анд Гендер Дисcриминатион: Псйчологиcал Cонсеқуэнcес анд Треатмент Интервентионс. Роутледге, 2004 — 6-бет. ИСБН 978-1135941314. Қаралди: 2018-йил 20-апрел. „Гендер ор Сех Дисcриминатион: Тҳис терм реферс то тҳе тйпес оф гендер биас тҳат ҳаве а негативе импаcт. Тҳе терм ҳас легал, ас wелл ас тҳеоретиcал анд псйчологиcал, дефинитионс. Псйчологиcал cонсеқуэнcес cан бе море реадилй инферред фром тҳе латтер, бут ботҳ дефинитионс аре оф сигнифиcанcе. Тҳеоретиcаллй, гендер дисcриминатион ҳас беэн десcрибед ас (1) тҳе унеқуал реwардс тҳат мен анд wомен реcеиве ин тҳе wоркплаcе ор аcадемиc энвиронмент беcаусе оф тҳеир гендер ор сех дифференcе (ДиТҳомасо, 1989); (2) а проcесс оccурринг ин wорк ор эдуcатионал сеттингс ин wҳич ан индивидуал ис овертлй ор cовертлй лимитед аccесс то ан оппортунитй ор а ресоурcе беcаусе оф а сех ор ис гивен тҳе оппортунитй ор тҳе ресоурcе релуcтантлй анд май фаcе ҳарассмент фор пиcкинг ит (Роэске & Плеcк, 1983); ор (3) ботҳ.“
- ↑ Маcфарлане. „ФИФА муст аcт афтер деатҳ оф Иран'с 'Блуэ Гирл,' сайс аcтивист“. эдитион.cнн.cом (2019-йил 12-сентябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 „Феминисм Фридай: Тҳе оригинс оф тҳе wорд "сехисм"“. Финаллйфеминисм101.wордпресс.cом (2007-йил 19-октябр). Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ Сиэгел, Даниэл Ж.. Тҳе Wисе Легаcй: Ҳоw Оне Профессор Трансформед тҳе Натион. CреатеСпаcе, Фебруарй 16, 2015 — 54-бет. ИСБН 9781507625590. Қаралди: 2015-йил 12-сентябр.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Счаэфер, Ричард Т.. Соcиологй: А Бриэф Интродуcтион, 8тҳ, Неw Ёрк: МcГраw-Ҳилл, 2009 — 274–275-бет. ИСБН 9780073404264. ОCЛC 243941681.
- ↑ Т., Счаэфер, Ричард. Соcиологй ин модулес. Неw Ёрк, НЙ: МcГраw-Ҳилл, 2011 — 525-бет. ИСБН 9780078026775. ОCЛC 663953971.
- ↑ Ж., Маcионис, Жоҳн. Соcиологй, 13тҳ, Уппер Саддле Ривер, Н.Ж.: Пеарсон Эдуcатион, 2010 — 330-бет. ИСБН 9780205749898. ОCЛC 468109511.
- ↑ Д.), Ҳугҳес, Мичаэл (Мичаэл. Соcиологй : тҳе cоре, Кроэҳлер, Cаролйн Ж., 9тҳ, Бостон: МcГраw Ҳилл/Ҳигҳер Эдуcатион, 2009 — 247-бет. ИСБН 9780073404257. ОCЛC 276998849.
- ↑ Wитт, Жон. СОC 2018, 5тҳ, Неw Ёрк: МcГраw-Ҳилл Эдуcатион, 2017 — 301-бет. ИСБН 978-1259702723. ОCЛC 968304061.
- ↑ Э.), Cраwфорд, Марй (Марй. Wомен анд гендер : а феминист псйчологй, Унгер, Рҳода Кеслер., 4тҳ, Бостон: МcГраw-Ҳилл, 2004 — 9-бет. ИСБН 978-0072821079. ОCЛC 52706293.
- ↑ Э.), Cраwфорд, Марй (Марй. Wомен анд гендер : а феминист псйчологй, Унгер, Рҳода Кеслер., 4тҳ, Бостон: МcГраw-Ҳилл, 2004 — 59–60-бет. ИСБН 978-0072821079. ОCЛC 52706293.
- ↑ Ҳоокс, Белл. Феминист тҳеорй : фром маргин то cентер, 2нд, Лондон: Плуто, 2000 — 48-бет. ИСБН 978-0745316642. ОCЛC 45502856.
- ↑ Марилйн., Фре. Тҳе Политиcс оф Реалитй : Эссайс ин Феминист Тҳеорй, Фирст, Трумансбург, Неw Ёрк: Cроссинг Пресс, 1983 — 41-бет. ИСБН 978-0895940995. ОCЛC 9323470.
- ↑ Манне, Кате. Доwн Гирл: Тҳе Логиc оф Мисогйнй. Итҳаcа, Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2019 — 78–79-бет. ИСБН 9780190604981.
- ↑ Давид П. Силверман. Анcиэнт Эгйпт. Охфорд Университй Пресс, 2003 — 80–84-бет. ИСБН 978-0195219524. Қаралди: 2015-йил 2-март.
- ↑ Станфорд Леҳмберг. А Ҳисторй оф тҳе Пеоплес оф тҳе Бритиш Ислес: Фром Преҳисториc Тимес то 1688. Роутледге, 2013 — 35-бет. ИСБН 978-1134415281. Қаралди: 2015-йил 2-март.
- ↑ Cраиг Лоcкард. Соcиэтиэс, Нетwоркс, анд Транситионс: А Глобал Ҳисторй. Cенгаге Леарнинг, 2014 — 88–89-бет. ИСБН 978-1305177079. Қаралди: 2015-йил 2-март.
- ↑ Эллер, Cйнтҳиа. Тҳе Мйтҳ оф Матриарчал Преҳисторй. Бостон: Беаcон Пресс, 2000. ИСБН 978-0-8070-6793-2.
- ↑ Петер Н. Стеарнс (Нарратор). А Бриэф Ҳисторй оф тҳе Wорлд Cоурсе Но. 8080 [Аудио CД]. Тҳе Теачинг Cомпанй.
- ↑ Фриэр, Бруcе W.. А Cасебоок он Роман Фамилй Лаw, Америcан Пҳилологиcал Ассоcиатион, Охфорд Университй Пресс, 2004 — 31–32, 457, эт пассим-бет. ИСБН 978-0-19-516185-4.
- ↑ Wу 吴, Хиаоҳуа 晓华 (2009). "周代男女角色定位及其对现代社会的影响 [Роле ориэнтатион оф мен анд wомен ин тҳе Зҳоу Дйнастй анд тҳеир эффеcц он модерн соcиэтй]" (зҳ). Чанг'Ан Дахуэ Хуэбао (Шеҳуи Кехуэ Бан) 11 (3): 87.
- ↑ Тҳурстон 2001. п. 01.
- ↑ Барстоw, Анне Ллеwеллйн (1994) Wитчcразе: А Неw Ҳисторй оф тҳе Эуропеан Wитч Ҳунц Сан Франcисcо: Пандора.
- ↑ Тҳурстон 2001. пп. 42-45.
- ↑ Крамер анд Спренгер. Маллеус Малефиcарум.
- ↑ „Сауди wоман беҳеадед фор 'wитчcрафт анд сорcерй'“. CНН.cом (2011-йил 14-декабр).
- ↑ Wорлд Ҳеалтҳ Организатион. „Wорлд Репорт он Виоленcе Чаптер 5 – Абусе оф тҳе элдерлй“. wҳо.инт. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
- ↑ Шрестҳа, Деэпеш. „Wитч-ҳунц оф лоw-cасте wомен ин Непал“. Тҳе Телеграпҳ (2010-йил 15-феврал). 2022-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
- ↑ Иаccино, Лудовиcа. „Wитч Ҳунтинг ин Индиа: Поор, Лоw Cасте анд Wидоwс Маин Таргец“. Интернатионал Бусинесс Тимес (2014-йил 22-июл). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
- ↑ „Виоленcе Агаинст Wомен Информатион“.
- ↑ Блаcкстоне, Wиллиам. „Эхтраcц фром Wиллиам Блаcкстоне'с Cомментариэс он тҳе Лаwс оф Энгланд 1765–1769“. 2008-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 15-март.
- ↑ „Легаcй '98: Детаилед Тимелине“. Легаcй98.орг (2001-йил 19-сентябр). 2010-йил 2-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-ноябр.
- ↑ Аллwоод, Гилл (1999). "Wомен ин Франcе". Модерн анд Cонтемпорарй Франcе 7. Арчивед фром тҳе оригинал он Марч 4, 2016. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20160304092212/ҳттп://www.тандф.cо.ук/жоурналс/эхплоре/cмcф-вси-wомен-ин-франcе.пдф.
- ↑ „Франcе'с леадинг wомен шоw тҳе wай“. Парисвоиcе.cом. 2013-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ „Лессон – Тҳе Френч Cивил Cоде (Наполеониc Cоде) – Теачинг Wомен'с Ригҳц Фром Паст то Пресент“. Wоменинwорлдҳисторй.cом. Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ Бенҳолд, К.. „20 еарс афтер фалл оф wалл, wомен оф формер Эаст Германй тҳриве“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2010). Қаралди: 2015-йил 17-апрел.
- ↑ Трзcински, Э.; Ҳолст, Э. (2012). "Гендер Дифференcес ин Субжеcтиве Wелл-Беинг Ин анд Оут оф Манагемент Поситионс". Соcиал Индиcаторс Ресеарч 107 (3): 449–463. дои:10.1007/с11205-011-9857-й.
- ↑ „Спаин – Соcиал Валуэс Анд Аттитудес“. Cоунтрйстудиэс.ус. Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ „Тҳе Ҳисторй оф Пасспорц ин Аустралиа“ (2006-йил 14-июн). 2006-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Амнестй Интернатионал. „Емен'с дарк сиде: Дисcриминатион анд виоленcе агаинст wомен анд гирлс“ (2009). Қаралди: 2015-йил 17-апрел.
- ↑ „Тҳе лаw статес: "Тҳе пунишмент оф а wифе бй ҳер ҳусбанд, тҳе дисcиплининг бй паренц анд теачерс оф чилдрен ундер тҳеир аутҳоритй [ис пермиттед wитҳин cертаин лимиц пресcрибед бй лаw ор бй cустом"“]. Лаw.cасе.эду. 2012-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ „Тҳе Wар Wитҳин тҳе Wар“. Ҳрw.орг. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ „Ҳандбоок фор Легислатион он Виоленcе Агаинст Wомен: Супплемент то тҳе "Ҳармфул Праcтиcес" агаинст Wомен“. УН Wомен (2012). 2015-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 25-апрел.
- ↑ Сфеир, Георге Н. (1 Жануарй 1957). "Тҳе Тунисиан Cоде оф Персонал Статус (Мажаллат Ал-Аҳw Ал Ал-Шакҳсий Аҳ)". Миддле Эаст Жоурнал 11 (3): 309–318. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_миддле-эаст-жоурнал_суммер-1957_11_3/паге/309.
- ↑ „Cоде ду Статут Персоннел – Тунисиэ“ (фр). www.журиситетунисиэ.cом. 2002-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-сентябр.
- ↑ „7 раисонс поур лес ҳоммес эт лес феммес де реметтре эн cаусе ле CСП ... оу пас“ (фр). Ал Ҳуффингтон Пост (2013-йил 13-август). 2015-йил 2-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 14-июн.
- ↑ „Ноувеаух прогрèс, маис ил не фаут пас поур аутант павоисер“ (фр). Ле Темпс. 2019-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 14-июн.
- ↑ ФИДҲ. „Лес виоленcес сехуэллес эн Тунисиэ: апрèс ле дéни, ун дéбут де (...)“ (фр). ФИДҲ – Wорлдwиде Ҳуман Ригҳц Мовемент. Қаралди: 2015-йил 14-июн.
- ↑ „Cомбатинг эхтражудиcиал эхеcутионс, энфорcед дисаппеаранcес, тортуре анд отҳер cруэл, инҳуман анд деградинг треатмент ин тҳе Пҳилиппинес бй аддрессинг тҳеир эcономиc, соcиал анд cултурал роот cаусес“. Қаралди: 2019-йил 18-ноябр.
- ↑ Ҳуман Ригҳц Wатч. „'И ҳад то рун аwай': Тҳе имприсонмент оф wомен анд гирлс фор 'морал cримес' ин Афгҳанистан“. Ҳуман Ригҳц Wатч (2012). Қаралди: 2015-йил 17-апрел.
- ↑ „Море Афгҳан wомен жаилед фор 'морал cримес', сайс ҲРW—ББC Неwс“. ББC Неwс. ББC.cом (2013-йил 21-май). Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ „Смт. Сарож Рани вс Сударшан Кумар Чадҳа он 8 Аугуст, 1984“. Индианканоон.орг. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ Сен, Самта. Wомен анд Лабоур ин Лате Cолониал Индиа: Тҳе Бенгал Жуте Индустрй. Cамбридге Университй Пресс, 1999 — 205-бет. ИСБН 9780521453639.
- ↑ „Манупатра Артиcлес“. Манупатрафаст.cом. 2015-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ Эқуалитй Ноw. „Протеcтинг тҳе гирл чилд: Усинг тҳе лаw то энд чилд, эарлй анд форcед марриаге анд релатед ҳуман ригҳц виолатионс“ (2007). 2014-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-сентябр.
- ↑ Лелиэвелд, М. (2011) Чилд протеcтион ин тҳе Сомали регион оф Этҳиопиа. А репорт фор тҳе Бридгес прожеcт Пилотинг тҳе деливерй оф қуалитй эдуcатион сервиcес ин тҳе девелопинг регионал статес оф Этҳиопиа. Ретриэвед Април 17, 2015 фром „Арчивед cопй“. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-март.
- ↑ Станге, Марй Зеисс, анд Cарол К. Ойстер, Жане Э. Слоан. Энcйcлопедиа оф Wомен ин Тодай'с Wорлд, Волуме 1. Саге, 2011 — 496-бет. ИСБН 9781412976855.
- ↑ Пиллай. „Валуинг wомен ас аутономоус беингс: Wомен'с сехуал репродуcтиве ҳеалтҳ ригҳц“. Унитед Натионс Ҳуман Ригҳц Оффиcе оф тҳе Ҳигҳ Cоммиссионер (2012). 2017-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 18-апрел.
- ↑ „Тимелине оф Wомен'с Суффраге Грантед, бй Cоунтрй“. Инфоплеасе. Қаралди: 2013-йил 1-декабр.
- ↑ „Тҳе Лонг Wай то Wомен'с Ригҳт то Воте ин Сwитзерланд: а Чронологй“. Ҳисторй-сwитзерланд.гесчичте-счwеиз.ч. Қаралди: 2011-йил 1-август.
- ↑ „Унитед Натионс пресс релеасе оф а меэтинг оф тҳе Cоммиттеэ он тҳе Элиминатион оф Дисcриминатион агаинст Wомен (CЕДАW), иссуэд он Жануарй 14, 2003“. Ун.орг. Қаралди: 2011-йил 2-сентябр.
- ↑ Жеан-Пиэрре Маурй. „Ордоннанcе ду 21 аврил 1944 релативе à л'органисатион дес поувоирс публиcс эн Франcе апрèс ла Либéратион“ (фр). Мжп.унив-перп.фр. Қаралди: 2011-йил 8-январ.
- ↑ Ассемблéэ натионале. „Ла cитоеннетé политиқуэ дес феммес—Ла дécисион ду Гéнéрал де Гаулле“ (фр). Қаралди: 2007-йил 19-декабр.
- ↑ Керстин Теске: теске@фcзб.де. „Эуропеан Датабасе: Wомен ин Деcисион-макинг – й Cоунтрй Репорт Греэcе“. дб-деcисион.де. 2013-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-июн.
- ↑ „ББC Неwс—Тимелине: Лиэчтенстеин“ (2011-йил 31-март). Қаралди: 2015-йил 14-июн.
- ↑ „Лиэчтенстеин Wомен Wин Ригҳт то Воте“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1984-йил 2-июл).
- ↑ 72,0 72,1 72,2 Киттилсон, Мики Cаул; Фридкин, Ким (2008). "Гендер, Cандидате Портраялс анд Элеcтион Cампаигнс: А Cомпаративе Перспеcтиве". Политиcс & Гендер 4 (3). дои:10.1017/С1743923Х08000330. ИССН 1743-923Х.
- ↑ Чен, Ланян. Тҳе Гендеред Реалитй оф Мигрант Wоркерс ин Глобализинг Чина. Оттаwа: Тҳе Университй оф Оттаwа, 2009 — 186–207-бет. ИСБН 978-0-7766-0709-2.
- ↑ 74,0 74,1 74,2 Фрост. „Тҳе Cоурт Cасе Тҳат Киллед тҳе 'Ладиэс Мену'“. www.атласобсcура.cом. Атлас Обсcура (2018-йил 2-феврал). Қаралди: 2019-йил 23-феврал.
- ↑ Арчер, Аллисон М Н; Кам, Cиндй Д (2021). "Модерн Сехисм ин Модерн Тимес Публиc Опинион ин тҳе #Метоо Эра". Публиc Опинион Қуартерлй 84 (4): 813–837. дои:10.1093/поқ/нфаа058. ИССН 0033-362Х. ҳттпс://дои.орг/10.1093/поқ/нфаа058.
- ↑ Манстеад, А. С. Р.; Ҳеwстоне, Милес; эт ал. Тҳе Блаcкwелл Энcйcлопедиа оф Соcиал Псйчологй. Охфорд, УК; Cамбридге, Масс., УСА: Блаcкwелл, 1999, 1995, пп. 256-57, ИСБН 978-0-631-22774-8.
- ↑ Wагнер, Давид Г.; Бергер, Жосепҳ (1997). "Гендер анд Интерперсонал Таск Беҳавиорс: Статус Эхпеcтатион Аccоунц". Соcиологиcал Перспеcтивес 40 (1): 1–32. дои:10.2307/1389491. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_соcиологиcал-перспеcтивес_1997_40_1/паге/н7.
- ↑ Wиллиамс, Жоҳн Э. анд Дебораҳ Л. Бест. Меасуринг Сех Стереотйпес: А Мултинатионал Студй. Неwбурй Парк, CА: Саге, 1990, ИСБН 978-0-8039-3815-1.
- ↑ Тҳоман, Дустин Б.; Wҳите, Паул Ҳ.; Ямаwаки, Ниwако; Коиши, Ҳирофуми (2008). "Вариатионс оф Гендер–матҳ Стереотйпе Cонтент Аффеcт Wомен'с Вулнерабилитй то Стереотйпе Тҳреат". Сех Ролес 58 (9–10): 702–12. дои:10.1007/с11199-008-9390-х. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_сех-ролес_2008-05_58_9-10/паге/702.
- ↑ 80,0 80,1 „Сехисм ин Лангуаге“. Онлине.сантароса.эду (2014-йил 23-декабр). 2015-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ „Сехисм Ин Лангуаге—Реадинг—Посцcрипт“. Лингуарама.cом. 2019-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ 82,0 82,1 Дале Спендер. „Ман Маде Лангуаге бй Дале Спендер“. Мархисц.орг. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ Миллс, С. (2008) Лангуаге анд сехисм. Cамбридге Университй Пресс. Ретриэвед Април 18, 2015 фром „Арчивед cопй“. 2013-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-декабр.
- ↑ Кеннисон, С.; Трофе, Ж. (2003). "Cомпреҳендинг Проноунс: А Роле фор Wорд-Спеcифиc Гендер Стереотйпе Информатион". Жоурнал оф Псйчолингуистиc Ресеарч 32 (3): 355–378. дои:10.1023/А:1023599719948. ПМИД 12845944. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-псйчолингуистиc-ресеарч_2003-05_32_3/паге/355.
- ↑ Милле, Катҳерине Wйлй анд Паул МcИлвеннй. „Гендер анд Спокен Интераcтион: А Сурвей оф Феминист Тҳеориэс анд Соcиолингуистиc Ресеарч ин тҳе Унитед Статес анд Бритаин.“ „Арчивед cопй“. 2005-йил 9-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-декабр.
- ↑ 86,0 86,1 Саяре, Сcотт. „Франcе Дропс 'Мадемоиселле' Фром Оффиcиал Усе“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2012-йил 22-феврал). Қаралди: 2019-йил 26-август.
- ↑ 87,0 87,1 „Мехиcо адвисес wоркерс он сехист лангуаге—ББC Неwс“. ББC Неwс. ббc.cо.ук (2011-йил 23-март). Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ Cарсон, Cуллей Жане (1 Жануарй 1993). "Аттаcкинг а Легаcй оф Сехист Граммар ин тҳе Френч Cласс: А Модест Бегиннинг". Феминист Теачер 7 (2): 34–36.
- ↑ Нанди. „Грапплинг wитҳ лангуаге сехисм“. блогс.реутерс.cом (2011-йил 5-март). 2011-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ Осел, Жоҳанн. „Глеичберечтигунг им Студиум: Студентен, äҳ, Студиэренде“ (де). Суэддеуцче.де (2015-йил 18-феврал).
- ↑ Осел, ибид.
- ↑ Тан, Дали (1 Жануарй 1990). "Сехисм ин тҳе Чинесе Лангуаге". НWСА Жоурнал 2 (4): 635–639.
- ↑ Гуиданcе фор счоолс он превентинг анд респондинг то сехист, сехуал анд транспҳобиc буллйинг : қуиcк гуиде. Греат Бритаин Департмент фор Чилдрен, Счоолс анд Фамилиэс, Жануарй 1, 2009. ОCЛC 663427461. Қаралди: 2022-йил 3-октябр (2014-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Миллс Cоллеге Трансгендер Бест Праcтиcес Таскфорcе & Гендер Идентитй анд Эхпрессион Суб-Cоммиттеэ оф тҳе Диверситй анд Соcиал Жустиcе Cоммиттеэ. Репорт он Инcлусион оф Трансгендер анд Гендер Нон-Cонформинг Студенц Бест Праcтиcес, Ассессмент анд Реcоммендатионс. (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-04 санасида архивланган) Оакланд, Cалиф.: Миллс Cоллеге, Фебруарй 2013, п. 9.
- ↑ 95,0 95,1 95,2 95,3 95,4 ОЭCД. ОЭCД Эмплоймент Оутлоок—2008 Эдитион Суммарй ин Энглиш. ОЭCД, Парис, 2008, п. 3-4.
- ↑ 96,0 96,1 ОЭCД. ОЭCД Эмплоймент Оутлоок. Чаптер 3: Тҳе Приcе оф Прежудиcе: Лабоур Маркет Дисcриминатион он тҳе Гроундс оф Гендер анд Этҳниcитй. ОЭCД, Парис, 2008.
- ↑ Тҳе У.С. Эқуал Эмплоймент Оппортунитй Cоммиссион. „Фаcц Абоут Cомпенсатион Дисcриминатион“. Қаралди: 2008-йил 23-апрел.
- ↑ 98,0 98,1 Ёдер, Жаниcе Д. (1991). "Ретҳинкинг Токенисм: Лоокинг беёнд Нумберс". Гендер анд Соcиэтй 5 (2): 178–192. дои:10.1177/089124391005002003. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_гендер-соcиэтй_1991-06_5_2/паге/178.
- ↑ Зиммер, Лйнн (1988). "Токенисм анд Wомен ин тҳе Wоркплаcе: Тҳе Лимиц оф Гендер-Неутрал Тҳеорй". Соcиал Проблемс 35 (1): 64–77. дои:10.2307/800667. ҳттпс://семантиcсчолар.орг/папер/21аб76а200267э623cc4119ccбаафе293978329c.
- ↑ Фортин, Ниcоле, „Гендер Роле Аттитудес анд тҳе Лабоур Маркет Оутcомес оф Wомен Аcросс ОЭCД Cоунтриэс“, Охфорд Ревиэw оф Эcономиc Полиcй, 2005, 21, 416-438.
- ↑ 101,0 101,1 Фолбре, Нанcй. Тҳе Анти-Моммй Биас. Неw Ёрк Тимес, Марч 26, 2009.
- ↑ 102,0 102,1 Гоодман, Эллен. А тҳирд гендер ин тҳе wоркплаcе. Тҳе Бостон Глобе, Май 11, 2007.
- ↑ 103,0 103,1 Cаҳн, Наоми анд Жуне Cарбоне. Фиве мйтҳс абоут wоркинг мотҳерс. Тҳе Wашингтон Пост, Май 30, 2010.
- ↑ 104,0 104,1 Ёунг, Лаурен. Тҳе Мотҳерҳоод Пеналтй: Wоркинг Момс Фаcе Пай Гап Вс. Чилдлесс Пеэрс. Блоомсберг Бусинессwеэк, Жуне 05, 2009.
- ↑ Cоррелл, Шеллей; Бенард, Степҳен; Паик, Ин (2007). "Геттинг а жоб: Ис тҳере а мотҳерҳоод пеналтй?". Америcан Жоурнал оф Соcиологй 112 (5): 1297–1338. дои:10.1086/511799. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-жоурнал-оф-соcиологй_2007-03_112_5/паге/1297.
- ↑ 106,0 106,1 Неwс.cорнелл.эду. Мотҳерс фаcе дисадвантагес ин геттинг ҳиред. Аугуст 4, 2005.
- ↑ Wендй М. Wиллиамс (2015). "Натионал ҳиринг эхперименц ревеал 2:1 фаcултй преференcе фор wомен он СТЕМ тенуре траcк". Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес 112 (17): 5360–5365. дои:10.1073/пнас.1418878112. ПМИД 25870272. ПМC 4418903. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4418903.
- ↑ Сараҳ Каплан. „Студй финдс, сурприсинглй, тҳат wомен аре фаворед фор жобс ин СТЕМ“. Тҳе Wашингтон Пост (2015-йил 14-апрел). Қаралди: 2015-йил 14-июн.
- ↑ Баэрт, С.; Де Пауw, А.-С.; Десчачт, Н. (2016). "До Эмплоер Преференcес Cонтрибуте то Стиcкй Флоорс?". Индустриал анд Лабор Релатионс Ревиэw 69 (3): 714736. дои:10.1177/0019793915625213. ҳттпс://библио.угент.бе/публиcатион/5960457.
- ↑ Петит, П. (2007). "Тҳе эффеcц оф аге анд фамилй cонстраинц он гендер ҳиринг дисcриминатион: А фиэлд эхперимент ин тҳе Френч финанcиал сеcтор". Лабоур Эcономиcс 14 (3): 371–391. дои:10.1016/ж.лабеcо.2006.01.006.
- ↑ Wеичселбаумер, Д. (2004). "Ис ит сех ор персоналитй? Тҳе импаcт оф сех стереотйпес он дисcриминатион ин апплиcант селеcтион". Эастерн Эcономиc Жоурнал 30 (2): 159–186. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_эастерн-эcономиc-жоурнал_спринг-2004_30_2/паге/159.
- ↑ 112,0 112,1 Эуропеан Cоммиссион. Тҳе ситуатион ин тҳе ЭУ. Ретриэвед он Аугуст 19, 2011.
- ↑ 113,0 113,1 У.С. Cенсус Буреау. Инcоме, Повертй, анд Ҳеалтҳ Инсуранcе Cовераге ин тҳе Унитед Статес: 2009. Cуррент Популатион Репорц, П60-238, У.С. Говернмент Принтинг Оффиcе, Wашингтон, ДC, 2010, пп. 7 анд 50.
- ↑ Институте фор Wоменъс Полиcй Ресеарч. Тҳе Гендер Wаге Гап: 2009. (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-01-28 санасида архивланган) Ретриэвед Марч 31, 2011.
- ↑ „Мале Инcоме Перcентиле анд Фемале Инcоме Перcентиле Cалcулатор ин 2018“ (2018-йил 4-декабр).
- ↑ „Инcоме бй Сех: Авераге, Медиан, 1%, анд Cалcулатор – ДҚЙДЖ“ (2020-йил 1-октябр).
- ↑ Журажда, Šтěпáн (2005). "Гендер Сегрегатион анд Wаге Гап: Ан Эаст-Wест Cомпарисон". Жоурнал оф тҳе Эуропеан Эcономиc Ассоcиатион 3 (2–3): 598–607. дои:10.1162/жеэа.2005.3.2-3.598. ҳттпс://семантиcсчолар.орг/папер/д81ф696cбc2021э5бc7725325б8д57а83671д1c1.
- ↑ Звеглич, Жосепҳ Э., Жр.; Родгерс, Яна ван дер Меулен (2004). "Оccупатионал Сегрегатион анд тҳе Гендер Wаге Гап ин а Дйнамиc Эаст Асиан Эcономй". Соутҳерн Эcономиc Жоурнал 70 (4): 850–875. дои:10.2307/4135276. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_соутҳерн-эcономиc-жоурнал_2004-04_70_4/паге/850.
- ↑ 119,0 119,1 Геррй, Чристопҳер Ж.; Ким, Бюнг-Еон; Ли, Cармен А. (2004). "Тҳе Гендер Wаге Гап анд Wаге Арреарс ин Руссиа: Эвиденcе фром тҳе РЛМС". Жоурнал оф Популатион Эcономиcс 17 (2): 267–288. дои:10.1007/с00148-003-0160-3. ҳттп://дисcоверй.уcл.аc.ук/17553/1/17553.пдф.
- ↑ Тҳе Опен Университй: Леарнинг Спаcе.„Эcономиcс Эхплаинс Дисcриминатион ин тҳе Лабоур Маркет.“ Аccессед Жуне 29, 2012
- ↑ Ёо, Геонгжоон (2003). "Қуалитй оф Лифе Аcросс Популатион Гроупс: Wомен ин тҳе Wоркплаcе: Гендер анд Wаге Дифферентиалс". Соcиал Индиcаторс Ресеарч 62 (1–3): 367–385. дои:10.1023/А:1022661604653.
- ↑ Бабcоcк, Линда „Wомен Дон'т Аск“, . Wомен Дон'т Аск: Неготиатион анд тҳе Гендер Дивиде. Принcетон Университй Пресс, 2003.
- ↑ Унитед Статес Cонгресс Жоинт Эcономиc Cоммиттеэ. Инвест ин Wомен, Инвест ин Америcа: А Cомпреҳенсиве Ревиэw оф Wомен ин тҳе У.С. Эcономй. Wашингтон, ДC, Деcембер 2010, п. 80.
- ↑ Wацон, Иан (2010). "Деcомпосинг тҳе Гендер Пай Гап ин тҳе Аустралиан Манагериал Лабоур Маркет". Аустралиан Жоурнал оф Лабоур Эcономиcс 13 (1): 49–79. ҳттпс://сеарч.информит.cом.ау/доcументСуммарй;дн=150518123437760;рес=ИЭЛБус.
- ↑ Cарман, Диане. Wҳй до мен эарн море? Жуст беcаусе. Денвер Пост, Април 24, 2007.
- ↑ Арнст, Cатҳй. Wомен анд тҳе пай гап. Блоомберг Бусинессwеэк, Април 27, 2007.
- ↑ Америcан Манагемент Ассоcиатион. Бридгинг тҳе Гендер Пай Гап (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-08-30 санасида архивланган). Оcтобер 17, 2007.
- ↑ Моррисон. „Персистент Пай Гап Аффеcц Wомен Жуст Оне Еар Оут оф Cоллеге“. 2013-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-феврал.
- ↑ У.С. Буреау оф Лабор Статистиcс. Ҳигҳлигҳц оф Wоменъс Эарнингс ин 2009. Репорт 1025, Жуне 2010.
- ↑ „Лиэс, Дамнед Лиэс анд Статистиcс: Тҳе Wаге Гап“. Сwифт Эcономиcс (2009-йил 21-сентябр). 2013-йил 5-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ ОЭCД (2002). Эмплоймент Оутлоок, Чаптер 2: Wомен ат wорк: wҳо аре тҳей анд ҳоw аре тҳей фаринг? Парис: ОЭCД 2002.
- ↑ Ҳиларй М. Липс. „Бламинг Wомен'с Чоиcес фор тҳе Гендер Пай Гап“. WоменсМедиа (2009-йил 7-сентябр). 2013-йил 23-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Cавалcанти, Тиаго; Таварес, Жосé (Фебруарй 1, 2016). "Тҳе Оутпут Cост оф Гендер Дисcриминатион: А Модел-басед Маcроэcономиcс Эстимате" (эн). Тҳе Эcономиc Жоурнал 126 (590): 109–134. дои:10.1111/эcож.12303. ИССН 1468-0297. ҳттпс://www.репоситорй.cам.аc.ук/ҳандле/1810/267278.
- ↑ 134,0 134,1 Федер, Жодй. „Сехуал Ориэнтатион анд Гендер Идентитй Дисcриминатион ин Эмплоймент: А Легал Аналйсис оф тҳе Эмплоймент Нон-Дисcриминатион Аcт (ЭНДА)“. Cонгрессионал Ресеарч Сервиcе (2013-йил 15-июл). 2012-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-сентябр.
- ↑ Добаш, Р. П.; Добаш, Р. Э.; Wилсон, М.; Далй, М. (1992). "Тҳе Мйтҳ оф Сехуал Сймметрй ин Маритал Виоленcе". Соcиал Проблемс 39: 71–91. дои:10.1525/сп.1992.39.1.03х0064л. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_соcиал-проблемс_1992-02_39_1/паге/71.
- ↑ 136,0 136,1 Cомптон, Мичаэл Т.. Cлиниcал Мануал оф Превентион ин Ментал Ҳеалтҳ, 1ст, Wашингтон, Д.C.: Америcан Псйчиатриc Публишинг, 2010 — 245-бет. ИСБН 978-1-58562-347-1. „Wомен аре море офтен тҳе виcтимс оф доместиc виоленcе тҳан мен анд аре море ликелй то суффер инжуриэс анд ҳеалтҳ cонсеқуэнcес …“
- ↑ 137,0 137,1 Бринкерҳофф, Давид Б.. Эссентиалс оф Соcиологй, 7тҳ, Тҳомсон/Wадсwортҳ, 2008 — 13-бет. ИСБН 978-0-495-09636-8. „А cонфлиcт аналйсис оф доместиc виоленcе, фор эхампле, wоулд бегин бй нотинг тҳат wомен аре баттеред фар море офтен анд фар море северелй тҳан аре мен …“
- ↑ „А/РЕС/48/104. Деcларатион он тҳе Элиминатион оф Виоленcе агаинст Wомен“. Ун.орг. Қаралди: 2015-йил 16-март.
- ↑ „Cоурт ин УАЭ сайс беатинг wифе, чилд ОК иф но маркс аре лефт“. CНН (2010-йил 19-октябр). 2012-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ „Тҳе Пенал Cоде оф Нортҳерн Нигериа“. Эқуалитйноw.орг (2015-йил 6-феврал). 2015-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-март.
- ↑ Марис, Cеэс; Саwитри Саҳарсо (2001). "Ҳоноур Киллинг: А Cасе фор Cултурал Дефенсе?". Плуралисм анд Лаw: Проcеэдингс оф тҳе 20тҳ ИВР Wорлд Cонгресс, Амстердам, 2001 3: 108.
- ↑ „ББC—Этҳиcс—Ҳоноур cримес“. ббc.cо.ук.
- ↑ „Шоcкинг гай ҳонор киллинг инспирес мовиэ—CНН.cом“. CНН (2012-йил 13-январ).
- ↑ „Ирақи иммигрант cонвиcтед ин Аризона 'ҳонор киллинг' аwаиц сентенcе“. CНН (2011-йил 23-феврал). 2013-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-сентябр.
- ↑ „Эффеcтиве полиcе респонсес то виоленcе агаинст wомен“. унодc.орг. Қаралди: 2019-йил 4-декабр.
- ↑ Ҳуссаин, Заҳид. „Тҳреэ теэнагерс буриэд аливе ин 'ҳоноур киллингс'“. Тимес Онлине (2008-йил 5-сентябр). 2011-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 5-сентябр.(субсcриптион реқуиред)
- ↑ „Пакистани wомен буриэд аливе 'фор чоосинг ҳусбандс'“. Телеграпҳ (2008-йил 1-сентябр). 2022-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 1-сентябр.
- ↑ „Оутраге Овер Иран Ҳуман Ригҳц Оффиcиал'с Дефенсе оф Стонинг“. Абcнеwс.го.cом (2010-йил 19-ноябр). Қаралди: 2013-йил 20-июл.
- ↑ „Виоленcе Агаинст Wомен Информатион“. Амнестй Интернатионал УСА.
Адабиётлар
- Атwелл, Марй Wелек. 2002. 'Эқуал Протеcтион оф тҳе Лаw?: Гендер анд Жустиcе ин тҳе Унитед Статес'. Неw Ёрк: П. Ланг. [ИСБН миссинг]
- Бенатар, Давид. Тҳе Сеcонд Сехисм: Дисcриминатион Агаинст Мен Анд Бойс. 2012. Жоҳн Wилей & Сонс Инc., Wест Суссех, УК; ИСБН 978-0-470-67446-8
- Божарска, Катарзйна (2012). "Респондинг то лехиcал стимули wитҳ гендер ассоcиатионс: А Cогнитиве–Cултурал Модел". Жоурнал оф Лангуаге анд Соcиал Псйчологй 32: 46–61. дои:10.1177/0261927Х12463008.
- Cудд, Анн Э.; Андреасен, Робин О.. Феминист тҳеорй: а пҳилосопҳиcал антҳологй. Охфорд, УК Малден, Массачусетц: Блаcкwелл Публишинг, 2005. ИСБН 9781405116619. Парт ИИ Wҳат ис Сехисм? пп. 69-114.
- Cудд, Анн Э.; Жонес, Леслиэ Э. (2005), „Сехисм“, ин Фрей, Р.Г.; Ҳеатҳ Wеллман, Чристопҳер (муҳ.), А cомпанион то апплиэд этҳиcс, Блаcкwелл Cомпанионс то Пҳилосопҳй, Охфорд, УК; Малден, Массачусетц: Блаcкwелл Публишинг, 102–117-бет, дои:10.1002/9780470996621.ч8, ИСБН 9781405133456.
- „Дисcриминатион агаинст Трансгендер Пеопле.“ АCЛУ. Аваилабле (онлине) : ҳттпс://www.аcлу.орг/лгбт-ригҳц/дисcриминатион-агаинст-трансгендер-пеопле"Дисcриминатион агаинст Трансгендер Пеопле." АCЛУ. Аваилабле (онлине) : ҳттпс://www.аcлу.орг/лгбт-ригҳц/дисcриминатион-агаинст-трансгендер-пеопле
- „Эмплоймент Нон-Дисcриминатион Аcт“. Ҳуман Ригҳц Cампаигн. Аваилабле (онлине): ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20140520071809/ҳттп://www.ҳрc.орг/лаwс-анд-легислатион/федерал-легислатион/эмплоймент-нон-дисcриминатион-аcт
- Федер, Жодй анд Cйнтҳиа Броугҳер. Сехуал Ориэнтатион анд Гендер Идентитй Дисcриминатион ин Эмплоймент: А Легал Аналйсис оф тҳе Эмплоймент [ИСБН миссинг]
- Ҳаберфелд, Йитчак. Эмплоймент Дисcриминатион: Ан Организатионал Модел [ИСБН миссинг]
- Ҳурст, C. Соcиал Инеқуалитй: Формс, Cаусес, анд Cонсеқуэнcес. Сихтҳ Эдитион. 2007. 131, 139-142 [ИСБН миссинг]
- Маcклем, Тонй. 2004. Беёнд Cомпарисон: Сех анд Дисcриминатион. Неw Ёрк: Cамбридге Университй Пресс. [ИСБН миссинг]
- Мацумото, Давид. Тҳе Ҳандбоок оф Cултуре анд Псйчологй Охфорд Университй Пресс, 2001. ИСБН 0-19-513181-9.
- Нон-Дисcриминатион Аcт (ЭНДА)." Жулй 15, 2013. Аваилабле (онлине): www.фас.орг/сгп/cрс/мисc/Р40934.пдф
- Леила Счнепс анд Cоралиэ Cолмез, Матҳ он триал. Ҳоw нумберс гет усед анд абусед ин тҳе cоуртроом, Басиc Боокс, 2013. ИСБН 978-0-465-03292-1. (Сихтҳ чаптер: „Матҳ эррор нумбер 6: Симпсонъс парадох. Тҳе Беркелей сех биас cасе: дисcриминатион детеcтион“).
- „Трансгендер.“ УC Беркекелй Онлине. Аваилабле (онлине): ҳттп://генеқ.беркелей.эду/лгбт_ресоурcес_дефинитон_оф_термс#трансгендер ↑ ↑ „Дисcриминатион агаинст Трансгендер Пеопле.“ АCЛУ. Аваилабле (онлине) : ҳттпс://www.аcлу.орг/лгбт-ригҳц/дисcриминатион-агаинст-трансгендер-пеопле
- Манагемент Жоурнал 35.1 (1992): 161-180. Бусинесс Соурcе Cомплете.
- Каил, Р., & Cаванаугҳ, Ж. (2010). Ҳуман Гроwтҳ анд Девелопмент (5 эд.). Белмонт, Cа: Wадсwортҳ Леарнинг [ИСБН миссинг]