Gender tarixi
Гендер тарихи — бу ижтимоийлашувнинг энг муҳим жиҳатларидан бири сифатида эркак ва аёл тажрибасининг ўзаро таъсири, унинг ижтимоий воқеликнинг шаклланишига таъсири ҳамда вақт ва замон ўзгаришларига таъсирини ўрганадиган илмий фан. Гендер тарихи ўзининг пайдо бўлиши 1970-йилларда феминистик тадқиқотларнинг жадал ривожланиши билан боғлиқ[1][2].
Тарих фанларида аёллар ва гендер тадқиқотлари тобора кучайиб бормоқда. Мантиқий фарқлар, бу жараёнларнинг ўзаро боғлиқлиги ва умумий таъсири инсониятнинг тарихий тараққиёти тасвири ҳамда ижтимоийлашув муаммосини ўрганиш марказига қўяди. Таълим марказида тарихчи-гендерологлар — жинсларнинг ҳар бири ҳақидаги ғояларни таҳлил қилиш турли тарихий даврларда, ҳар бир жинснинг ўзини намоён қилиши, моддий ва маънавий бойликларнинг тенгсиз тақсимланишини ўрганиш; жинслар ўртасидаги куч ва обрў-эътибор, шунингдек, ижтимоий институтлар ушбу тақсимотни бошқарадиган бошқарув элементлари ҳисобланади[3]. Шу муносабат билан пайдо бўлган ижтимоий иэрархиялар — оммавий каби бутун жамиятнинг бош қароргоҳи, шунингдек, синфий, ижтимоий, этник, табиий ёки бошқа гуруҳларни гендерологлар ўрганадилар. Шунинг учун энг муҳимларини келтириш керак, чунки буни ўрганиш мавзуси билан боғлиқ бошқа таърифлар ва боблар мавжуд. Терминологияда маълум фарқлар ва мантиқий аппарат мавжуд[4].
Файласуфлар, социологлар ва психологлар гендерни "кашф қилишди". Гендер о'зига хослиги ҳақидаги саволни қо’йиб, бу нуқтаи назарни дунёга одам, аёл ва эркак фарқларини қандай юзага келиши, ижтимоий тажрибалари махсус билим манбаи сифатида намоён бо’лишини ко’рсатиб берди. Гендер тарихчилари ижтимоий-тарихий таҳлилга гендер ёндашувини қо'ллаш натижасида о'тган асрларда ижтимоий ҳодисалар, аёллар тажрибаси эркаклар билан қандай бог'лиқлигини ко'рсатди ҳамда бу о'заро та'сир қай даражада маданий стереотиплар, ме'ёрлар ва гендер идентефикаторни юзага келтиришини о’рганишга имкон беради. Гендер тарих уни о’рганувчиларга та'сир қилади ва биргаликда улар ҳақиқатни о'згартирадилар. Шунинг учун гендер тарихида олдинги билимларга нисбатан инқилобий илмларнинг мантиқий ма’носи бо’лади[5]
Манбалар
- ↑ Гендерна історія. пп. 19—22. ИСБН 966—7922—85—5.
- ↑ Веременко В. А. Гендерная история // курс лекций: СПб., 2019.
- ↑ Гендер и общество в истории / Отв. ред. Л. П. Репина, А. В. Стоговой, А. Г. Суприянович. СПб., 2007.
- ↑ Введение в гендерные исследования / Отв. ред. И. М. Жеребкина Т. 1. СПб., 2001.
- ↑ Репина Л. П. 2004. Женщины и мужчины в истории. Новая картина ев- ропейского прошлого. М..