Genetik yuk

Генетик юк — популяция ирсий ўзгарувчанлигининг бир хили; табиий танланиш жараёнида нисбатан яхши мослашмасдан қирилиб кетаётган индивидларнинг вужудга келишини таъминлайди. Г. ю. мутацион, сегрегацией ва оралиқ хилларга ажратилади. Мутацион юк популяцияларда мутант аллелларнинг қайта вужудга келиши билан боғлиқ. Табиий танланиш туфайли бундай аллелларнинг такроран пайдо бўлиш имконияти катта эмас; улар популяциядаги мутацион босим туфайли мавжуд бўлади. Ресессив мутациялар эса гетерозигота ҳолатда бутунлай босиб турилади ёки жуда кучеиз даражада салбий таъсир кўрсатади. Сегрегацион юк табиий танланиш турли йўналишда таъсир этадиган ҳолатларда юз беради. Бу эса популяциянинг яхши мослашмаган қисми таркибига кирувчи битта ёки ҳар икки гомозигота синфнинг ажралиб бориши эвазига ундаги полиморфизмнинг турғун сақланишига олиб келади. Бу жараёнда мутациянинг асосий қисми гетерозигота ҳолатда ижобий таъсирга эга бўлади ва қатор авлодлар давомида танланиш орқали сақланиб қолади. Оралиқ юк муҳит шароитида бирор ўзгариш юз берганида ҳамда илгариги адаптив нормани таъминлаб турган аллел эндиликда салбий таъсирга эга бўлганда амалга ошади. Бу хиддаги шароитларда микроэволюциянинг оралиқ босқичида ҳар иккала, яъни эски ва вужудга келган янги аллелларнинг частоталари ҳам юқори бўлади. Бу ҳол полиморфизмни келтириб чиқаради.

Мутацияларнинг зарарлиги ҳақидаги тушунча нисбий эканлиги эътиборга олинганда Г. ю. эволюциянинг генетик резерви бўлиб ҳам ҳисобланади. Бу резерв популяцияда янги мосланиш хусусиятларининг келиб чиқишига олиб келувчи генетик тизимнинг яратилишига хизмат қилиши мумкин.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил