Genichesk
Ҳеническ (украинча: Гені́чеськ)—Украинанинг Херсон вилоятидаги шаҳар. Жинишке тумани маъмурий маркази. 2022-йил 24-февралдан бошлаб у Россия Федерацияси қуролли кучлари томонидан босиб олинган.
Ҳеническ шаҳар украинча: Гені́чеськ | |
|---|---|
|
| |
| Мамлакат | Украина |
| {{{минтақа_тури}}} | Херсон вилояти |
| Ҳукумат | |
| Александр Василевич Тулупов | |
| Асос солинган | 1784-йил |
| Илк эслатилиши | 1474-йил |
| Аввалги номлари |
1562 йилгача - Салине 1784 йилгача - Неонтйчос 1837 йилгача - Геники |
| Қачондан бери | 1903-йил |
| Майдон | 740 км2 (290 кв ми) |
| Иқлим тури | мо'тадил континентал |
| Аҳолиси | ▼ 19 253 одам (2 021) |
| Миллий таркиб | украинлар, қрим татарлари, руслар |
| Конфессиявий таркиб | Православлик, ислом, яҳудийлик |
| Телефон коди | +380 5534 |
| Почта индекс(лар)и | 75500 |
| Автомобил коди | БТ, НТ / 22 |
У Азов денгизи қирғоғида,Ингичка бўғоз орқали йўл кўприги билан боғланган Арабат белбоғининг этагида жойлашган
Тарих
Ингичка шаҳрининг тарихи Салин посёлкаси номидан бошланади.Кўрфаз, унинг бўйлаб жойлашган Ингичка шаҳри ва порти ўз номини туркий „женике“ -юпқа сўзидан олди. Бу ном Шарқий Қримдаги Генуя ҳукмронлиги даври билан боғлиқ деган яна бир фикр бор.Ўша даврнинг энг машҳур ёдгорликларидан бири Судақ шаҳридаги Генуя қал’асидир.Бу ўрта асрлардаги Европа қал’аларидан бири бўлиб, бизгача жуда яхши ҳолатда этиб келган.Ушбу қал’а қурилишининг биринчи босқичи Византия даврида бўлган, кейинги қурилишнинг асосий босқичи Генуя даврига (ХИВ-ХВ асрлар) тегишли, шунинг учун у одатда Генуя деб аталади. ХИИИ—ХВ асрларда Қримдаги ҳокимиятни Қрим татарлари билан баҳам кўрган генуя савдогарлари денгиз саёҳатларида портоланлар деб номланган хариталардан фойдаланганлар. 1474-йилда Гразиосо Бенинcаса портоласида Азов денгизининг шимолий қирғоғида, шу жумладан Жинйшке туманида Салин (Шузли) аҳоли пункти уч марта белгиланди — у Жинйшкегача шундай номланган.
Ингичка Азов денгизи соҳилининг шимоли-ғарбий қисмида, Арабат камарининг шимолий чеккасининг Утлик Кўлтабани Сиваш билан боғлайдиган Ингичка бўғози билан туташган жойида жойлашган.Бу ҳудудда қадим замонлардан бери одамлар яшаб келган.Шимолий Азов денгизидаги мустамлака шаҳарлари тўлиқ 1-минг йилликнинг ўрталаридан бизнинг эрамизгача яшаган. „Птолемей бўйича Қора денгиз соҳиллари харитаси“ да кўрсатилган Азов денгизининг шимолий-ғарбий қирғоғидаги Акра ва Леян юнон аҳоли пунктлари замонавий Ингичка яқинида жойлашган ва Янги қал’а эди, ҳудудида жойлашган. Буни 1562-йилда инглиз Энтони Женкинсон томонидан тузилган „Қрим харитаси ва уни юваётган денгизлар“ ва фламандлик географ ва картограф Авраам Ортелиус томонидан „Ернинг кўриниши“ (Белгия, 1590) биринчи географик атласи тасдиқлайди.Арабат камарининг охирига қарама-қарши, ҳозирги Ингичка ўрнида,Неонтичос аҳоли пункти ва бироз шарқда-Леанум ва Акра шаҳарлари кўрсатилган.
Кўп ўн йиллар давомида маҳаллий тарихчилар Ингичкадаги Қрим-татар ёки турк қал’аси қолдиқларини қидирмоқда.Улар Қрим хонлиги даврида бу ерда ҳарбий қал’а бўлганлигини тасдиқлашга муваффақ бўлишди, лекин шаҳардан узоқда.
Машҳур турк сайёҳи Эвлия Чалабий Қрим хони томонидан 1640-йилда Арабат Бел этагида қурилган ёғоч томли ва темир дарвозали қал’ага бағишланган „Гўзал Ингичка қал’асига ҳамду сано“ деб номланган бутун бир бобни алоҳида ажратиб кўрсатди.Қал’ани ҳамма жойда минора деб аташади. „Ингичка қал’аси“ қал’а-минора бўлган деб тахмин қилиш мантиқан тўғри
1772-йилги ҳарбий харитада Геники ҳудудида батарея белгиси кўрсатилган.Ўша пайтда рус қўшинлари вақтинча қал’аларни кераксиз деб вайрон қилишди: В.М.Долгоруков армиясининг бир қисми 1771-йил ёзида ярим оролга бостириб кирди,Кефени эгаллаб олди ва унга қўшни бўлган барча ҳудудларни турк қўшинларидан озод қилди.Гарчи бундан кейин узоқ вақт давомида жанговар ҳаракатлар давом этган бўлса-да, харита 1772-йилдаги турк ва рус кучларининг ҳақиқий мувозанатини кўрсатмайди. Арабат ва Тавриядаги бошқа стратегик нуқталар (жумладан, Юпқа) Россия империяси назорати остида эди.
ХИХ—ХХ асрлар охирида Мелитопол округига қарашли штат қишлоғи, қишлоқ, жой (1837-йилдан) ва шаҳар (1903-йилдан) бўлган Таурия вилояти ўзининг балиқ, туз ва дон савдоси билан машҳур эди.Унинг яқинида, асосан,Жўнғор ярим оролида машҳур махсус буғдой етиштирилди. Дон экспорт қилинди. Портда Англия, Франсия ва бошқа мамлакатларнинг кемалари боғланган.
1897-йилда 2816 яҳудий (аҳолининг 34,9 %), 1910-йилда 4786 (36,9 %), 1914-йилда 4874 яҳудий ва 42 караим, 1923-йилда. — 1841 яҳудийлар, 1926-йил. — 1799, 1939-йил — 947 яҳудий яшаган.
Шниндаги яҳудийлар жамоаси 1850-йилларда ташкил этилган бўлиб, ўша пайтда синагога, яҳудий қабристони ва гевра кадиша пайдо бўлган.
1905-йилда Ингичка шаҳрида уч кунлик яҳудий байрами бўлиб ўтди.
Биринчи жаҳон уруши пайтида Ингичкага кўплаб қочқинлар келди; 1916-йилда қочқинлар учун аёллар мактаби ва ўчоқ очилди. 1918-йилда Австрия-Венгрия босқинчи ҳукумати бутун жамоани конслагерга юборди.
1924-йилда Жинишке шаҳрида „ЛКСМУ Ромний ташкилоти номидаги меҳнат коммунаси“ яҳудий коллективи, 1925-йилда „Надежда“ ва „Тикво“ жамоалари ташкил этилди.
1941-йил 16-сентябрда немис қўшинлари шаҳарни эгаллаб олишди.
1941-йил 2-4 октябр кунлари Сондеркоммандо 10А Ингичка шаҳрида 300 дан ортиқ яҳудийларни отиб ташлади.
Совет қўшинлари 1943-йил 30-октабрда шаҳарни озод қилган бўлсалар ҳам, туманда яна 5 ой жанг қилдилар
2014-йил 26-мартда Украина армиясининг парашютчилари Россия Федерацияси Қора денгиз флотининг МАРС-75 навигация станциясини эгаллаб олди[1][2]. Маҳаллий аҳолининг сўзларига кўра, рус аскарлари стансияни икки ой аввал тарк этган.Илгари гидрографик об’эктлар 1997-йилда имзоланган давлатлараро шартномага мувофиқ Қора денгиз флоти томонидан ижарага олинган мулклар рўйхатига киритилмаган ва 2007-йил декабр ойида Херсон хўжалик суди станцияни Украина ҳукуматига топшириш тўғрисида қарор қабул қилган., лекин Россия аслида об’эктни топширишдан бош тортди.
2022-йил 24-февралда Россиянинг Украинага бостириб кириши пайтида Ингичка рус қўшинлари томонидан қўлга олинган. Шу куни Украина ҳарбий-денгиз кучлари рус қўшинларининг олдинга силжишини секинлаштириш учун Арабат бўғози орқали ўтган автомобил кўпригини портлатиб юборди.Шу билан бирга, портлашни амалга оширган аскар Виталий Скакун портлашдан вафот этди[3].Портлаш содир бўлган жойдан олинган сувда ётган фуқаролик транспорт воситасини кўриш мумкин.Кўприкнинг бир ярми қулаб тушди, иккинчи ярми эса ҳайдаш мумкинлигича қолди.
2022-йил 6-март куни шаҳарда Украина тарафдорлари митинги бўлиб ўтди[4].
2022-йил 12-мартда шаҳар мери Александр Тулупов ҳозирги шароитда ишлай олмаслигини айтиб, истеъфога чиқди[5]. Шундан сўнг рус ҳарбийлари Қримлик Геннадий Сивакни шаҳар бошлиғи этиб тайинлагани маълум қилинди[6].
2022-йил 18-апрелда 2015-йилда декоммунизация тўғрисидаги қонун билан бузиб ташланган Ленин ёдгорлигидан бошқа ёдгорлик марказий майдондаги маҳаллий ҳокимият биноси олдидаги пойдеворга ўрнатилди;маъмурий бинода Россия Федерацияси байроғи ва Ғалаба байроғи кўтарилди[7].
Иқлим
Шаҳар қуруқ дашт зонасида жойлашган, иқлими мўътадил ва субтропик.Энг иссиқ ой июл, ўртача ҳарорати 23,6°. Энг совуқ ой январ, ўртача ҳарорати −2,5 °C.
Аҳоли
| 1959-йил | 1970-йил | 1979-йил | 1989-йил | 2001-йил | 2012-йил | 2016-йил | 2019-йил | 2021-йил |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 14 420 | 20 031 | 21 990 | 23 289 | 21 793 | 20 466 | 19 983 | 19 501[8] | 19 253 |
| украинлар | руслар | Қрим татарлари | бошқалар |
|---|---|---|---|
| 69,5 % | 26 % | 2 % | 2,5 % |
| рус тили | украин тили | Қрим-татар тили | бошқалар |
|---|---|---|---|
| 68,96 % | 29,35 % | 0,20 % | 1.49 |
Автомобил
Сўнгги йилларда Ингичка шаҳрининг темир йўл инфратузилмаси шаҳар меҳмонлари ва Арабат ҳудудига саёҳат қилувчи сайёҳлар учун қулайлик яратиш учун янгиланди
Жамоат транспорти автобуслар билан ифодаланади.Ёзда бандаргоҳ бор ва сиз Бури оролига шахсий кемаларда боришингиз мумкин
Ингичка автовокзалидан Ингичка туманининг барча аҳоли пунктларига бориш мумкин. Херсон, Николай, Днепр,Запороже,Винница каби шаҳарларга ҳам йўналишлар мавжуд.
ФМ радио станциялари
- 88,5 МГц — КИСС ФМ
- 90,8 МГц — Радио Мейдан
- 91,6 МГц — Хит ФМ
- 100,7 МГц — УА: Украина радиоси
- 101,4 МГц — Мейдан
- 101,8 МГц — Ретро ФМ
- 102,6 МГц — „Промин“ радиоси
- 103,0 МГц — Армия-ФМ
- 103,6 МГц — Херсон ФМ
- 104,1 МГц — ҲБ радиоси
- 104,4 МГц — Поwер ФМ
- 105,3 МГц — РОКС радиоси
- 105,9 МГц — Қрим. Ҳақиқий.
- 106,8 МГц — Россия радиоси Украина
- 107,8 МГц — Херсон ФМ
Таълим муассасалари
- 1-сонли мактаб
- Жинйишке лицейи (собиқ 2-сон ўрта мактаб, кейин гимназия)
- 3-сонли мактаб
- 4-сонли мактаб
- Спа билан умумий таълим мактаб-интернати
- 9-сонли кечки мактаб (собиқ 6-мактаб)
- № 17 АЖМ
- КТМ № 27
- Тиббиёт мактаби
- Херсон миллий техника университети факултети
- ЙТБ (Ёш техник стансияси)
- ЖНБ (Ёш табиацҳунослар стансияси)
- Харков Миллий Урбанизм Академияси факултети
- Ингичка шаҳридаги мусиқа мактаби
Диний ташкилотлар
Диққатга сазовор жойлар
- Юпқа чироқ
- Юпқа маҳаллий тарих музейи
- Пушти кўл
Манбалар
- ↑ „Украинские десантники в Геническе захватили навигационную станцию ЧФ России“. НЕWСру.уа (2014-йил 27-март).
- ↑ „Украинские военные заняли объект "Марс-75" ЧФ России в Геническе“. ЛІГА.нет (2014-йил 27-март).
- ↑ Шеэц, Меган „Украиниан солдиэр блеw ҳимселф уп он бридге то блоcк адванcемент оф Руссиан танкс“ (эн) (2022-йил 25-феврал). 2022-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-феврал.
- ↑ „Геническ: местные жители протестуют против агрессии России (фотогалерея)“ (2022-йил 7-март).
- ↑ „Кажется, Россия пытается взять под контроль власть в оккупированных городах Украины. Несколько тревожных новостей 17-го дня войны“. Медуза (2022-йил 12-март).
- ↑ Александр Янковский. „«Безработный со скандальной репутацией». Что известно о новых коллаборантах на Херсонщине?“. Крым.Реалии (2022-йил 5-апрел).
- ↑ Паул П. Мурпҳй. „Статуэ оф Ленин ретурнс то Ҳеническ, а Руссиан-оccупиэд тоwн неар Cримеа“. CНН (2022-йил 19-апрел). Қаралди: 2022-йил 19-апрел.
- ↑ Чиселніст наявного населення України на 1 січня 2019 року. Державна служба статистики України. Київ, 2019. стор.72
- ↑ Храм Рождества Богородици в Геническе отпраздновал свой 100-летний юбилей
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Генический портал: Религия в Геническом раёне.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 „Инвестиционный портал: Генический район“. 2013-йил 23-январда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Сайт общини (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-04-17 санасида архивланган).
- ↑ „Украинская унионная конференция Церкви {{cоммент|АСД|адвентистов седьмого дня}}: В Геническе за чашкой чая рассуждали о счасте“.[сайт ишламайди]